II SA/Po 1202/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Drzazga (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędzia WSA Jakub Zieliński Protokolant St. sekretarz sąd. Katarzyna Fornalik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 czerwca 2015 r. sprawy ze skargi M. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia ... 2014r. Nr ... w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego I. oddala skargę, II. przyznaje adwokatowi A. R. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu) tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu, kwotę ... zł (...) w tym 55,20 zł (... złotych ...) tytułem podatku od towarów i usług. M. J. w dniu 8 kwietnia 2014 r. złożył do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w wniosek o udzielenie pomocy finansowej, który sprecyzował w wywiadzie środowiskowym, podając, iż wnosi o przyznanie zasiłku celowego na dopłatę do kosztów utrzymania mieszkania w wys. 400 zł. Decyzją z dnia ... 2015 r., nr ... Prezydent Miasta P. przyznał M. J. specjalny zasiłek celowy w miesiącu kwiecień 2014 r. w łącznej wys. 318,04 zł, z przeznaczeniem na: 55,24 zł – energię (świadczenie zostanie przekazane na konto ENEA po uprawomocnieniu się decyzji), a 262,80 zł – na czynsz (świadczenie zostanie przekazane na konto administratora po uprawomocnieniu się decyzji). W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a mieszkanie wraz z nim zajmuje również A. J., która prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Dochodem M. J. w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku był zasiłek stały w kwocie 529 zł i dodatek mieszkaniowy w kwocie 366,89 zł przyznany na okres od 1 marca do 31 sierpnia 2014 r., zatem łączny dochód wynosił 895,89 zł. Ustalono, że wydatki strony związane z utrzymaniem mieszkania to czynsz w wys. 842,50 zł, energia elektryczna w wys. 110,49 zł, gaz w wys. 149,65 zł. Dodatkowe wydatki strony to abonament telefoniczny w kwocie 36 zł, opłata za tv 34,57 zł oraz wydatki na leki (nieznana kwota). Organ wskazał, że od 1 marca 2014 r. A. J. została zgłoszona do administracji jako osoba oficjalnie zamieszkująca z M. J. w celu otrzymywania dodatku mieszkaniowego. Organ uznał zatem, że jest ona zobowiązana do partycypowania w kosztach utrzymania mieszkania i regulowania rachunków w połowie, tym bardziej, że posiada własny dochód w postaci świadczenia z ZUS. Organ stwierdził, mając na względzie kryterium dochodowe określone w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (j.t. Dz. U. z 2013 r. poz. 182 ze zm.), dalej: u.p.s., że strona nie spełnia warunku dochodowego do uzyskania zasiłku celowego, jednakże z uwagi na fakt, iż ziściły się przesłanki niepełnosprawności i długotrwałej choroby organ może przyznać specjalny zasiłek celowy. Wyjaśniono, że dochód strony w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku wyniósł 895,89 zł, a zatem był wyższy od kryterium dochodowego 542 zł. Prezydent Miasta powołał przepis art. 41 pkt 1 i 2 u.p.s. i stwierdził, że zasadne jest umniejszenie pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego do kwoty 318,04 zł z przeznaczeniem na dopłatę do czynszu i części rachunku za energię elektryczną, uzasadniając to faktem, że strona posiada dochód w formie zasiłku stałego, którym powinien racjonalnie gospodarować. M. J. odwołał się od powyższej decyzji, wskazując, że z uwagi na swe inwalidztwo od dłuższego czasu utrzymuje się ze środków pochodzących z pomocy społecznej, jednakże środki te wypłacane są nieregularnie i w kwotach zaniżonych, co powoduje, że nie jest w stanie utrzymać mieszkania. Wskazał, że grozi mu wyłączenie prądu i gazu, a w rezultacie eksmisja. Strona podała też, że ostatnio otrzymywany zasiłek celowy został jej umniejszony do kwoty 175,11 zł. Wyjaśnił, że czynsz za mieszkanie wynosi 871,60 zł i nie ma środków na jego pokrycie. Odnosząc się do wspólnego zamieszkania z A. J. wskazał, że udzielił jej schronienia, uzyskując korzyść w postaci darmowej stałej opieki. Dodał, że A. J. jest również przewlekle i nieuleczalnie chora i pomimo, iż uzyskuje rentę w kwocie 1233,40 zł, to wymaga wsparcia finansowego z uwagi na posiadane zadłużenie (700 zł miesięcznie). W związku z tym nie może partycypować w utrzymaniu mieszkania. Decyzją z dnia ... 2014 r. nr ... Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. (dalej: SKO) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy podtrzymał stanowisko organu I instancji. W szczególności wskazał, że w przypadku uwzględnienia dochodu A. J. i dwuosobowego gospodarstwa domowego strona również nie spełniałaby kryterium dochodowego, bowiem A. J. – jak wynika z odwołania – ma zajęcia komornicze o charakterze niealimentacyjnym, które nie są uwzględniane przy ustalaniu dochodu. Kolegium powołało przepis art. 41 u.p.s. i wskazało, że szczególnie uzasadnione przypadki, w których przyznaje się to świadczenie muszą być wyraziste i odbiegające od sytuacji osób spełniających kryterium dochodowe. Skarżący posiada zaś własny dochód przekraczający kryterium dochodowe oraz objęty jest stałą pomocą ośrodka pomocy społecznej, choć niższą od oczekiwanej przez niego. Jednakże pomoc społeczna ma charakter subsydiarny i nie może prowadzić do przeniesienia kosztów utrzymania osób ubiegających się o zasiłki na państwo. W związku z tym organy pomocy społecznej nie mają obowiązku udzielania pomocy na wszystkie wnioskowane cele, a przyznając pomoc uwzględniać muszą własne możliwości finansowe związane z koniecznością finansowania całokształtu realizowanych zadań. M. J. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. skargę na powyższą decyzję SKO w P. Zdaniem skarżącego, organy błędnie wykazały kryterium dochodowe i nie odniosły się do dowodów i twierdzeń podniesionych przez stronę. Skarżący wskazał, iż organy nie powinny wliczać do dochodu uzyskiwanego przez niego dodatku mieszkaniowego. Nadto wskazał, że Kolegium bezpodstawnie przywołało dochód uzyskiwany przez Arletę Józefowską z dochodem skarżącego i nie zbadało merytorycznie istoty sprawy. W odpowiedzi SKO w P. wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko. Postanowieniem z dnia 3 marca 2015 r. referendarz sądowy tutejszego Sądu ustanowił dla skarżącego adwokata z urzędu i w pozostałym zakresie oddalił wniosek o prawo pomocy. Na rozprawie przed Sądem w dniu 18 czerwca 2015 r. pełnomocnik skarżącego wskazał, że organy winne były zastosować art. 41 u.p.s., podkreślając, że współzamieszkująca ze skarżącym osoba udziela mu pomocy w życiu codziennym z uwagi na jego niepełnosprawność i ustalone inwalidztwo II grupy. Nadto wniósł o przyznanie mu kosztów udzielonej pomocy prawnej z urzędu, które nie zostały uiszczone nawet w części. Wojewódzki Sąd Administracyjny w P., zważył co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą wydanej w sprawie decyzji jest ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013r., poz. 182 - dalej u.p.s.). Natomiast przedmiotem sprawy jest przyznanie specjalnego zasiłku celowego na uregulowanie kosztów utrzymania mieszkania skarżącego za miesiąc za kwiecień 2014 r. w wysokości 318,04 zł. Na wstępie wyjaśnienia wymaga fundamentalne dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, a sporne, kwestie dochodu skarżącego oraz jego statusu jako osoby samotnie gospodarującej w sytuacji wspólnego zamieszkiwania z A. J.. Zagadnienia te są o tyle istotne, że uzyskany przez skarżącego specjalny zasiłek celowy, zgodnie z art. 41 pkt 1 u.p.s., może być przyznać m.in. osobie (samodzielnie gospodarującej) o dochodach przekraczających kryterium dochodowe. Sąd podziela stanowisko organów orzekających, które przyjęły, że skarżący jest osobą samotnie gospodarującą w rozumieniu art. 6 pkt 10) u.p.s., tj. prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. W tym zakresie organy oparły się na oświadczeniu złożonym przez skarżącego w trakcie wywiadu środowiskowego. Tym samym przyjęto, zgodnie z oświadczeniem skarżącego, że zamieszkująca wraz z nim A. J. prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Nie miał zatem racji skarżący podając, że organy przyjęły, że prowadzi on gospodarstwo domowe wspólnie z A. J.. Intencją organów orzekających, w uznaniu Sądu trafną, było wskazanie, że skoro zamieszkuje ona w tym samym mieszkaniu co skarżący, a skarżący w niniejszej sprawie występuje o pomoc finansową na pokrycie kosztów utrzymania mieszkania, to również A. J., która uzyskuje dochód w postaci renty winna przyczyniać się do utrzymania wspólnie zamieszkiwanego mieszkania. Raz jeszcze podkreślić należy, iż organy nie stwierdziły, by skarżący wraz z sublokatorką prowadzili wspólne gospodarstwo domowe. Uwzględniając jednak rzeczywisty stan faktyczny i mając na uwadze, że przyznanie specjalnego zasiłku celowego zależy od uznania administracyjnego, organy wzięły pod uwagę, czy A. J., jako współlokatorka skarżącego, uzyskując dochód w postaci renty, powinna co do zasady przyczyniać się do pokrycia kosztów utrzymania mieszkania. Odnosząc się do kwestii uzyskiwanego przez skarżącego dochodu, zdaniem Sądu organy prawidłowo przyjęły, że w jego skład, w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku, wchodził zasiłek stały w kwocie 529 zł oraz dodatek mieszkaniowy w wys. 366,89 zł, co dawało łączną kwotę 895,89 zł. Zgodnie z art. 8 ust. 3 u.p.s. za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Przy czym, zgodnie z art. 8 ust. 4 u.p.s. do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3 nie wlicza się: 1) jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego; 2) zasiłku celowego; 3) pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty; 4) wartości świadczenia w naturze; 5) świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych; 6) dochodu z powierzchni użytków rolnych poniżej 1 ha przeliczeniowego. Z powyższych przepisów wynika, że zasiłek stały oraz dodatek mieszkaniowy nie zostały wyłączone jako świadczenia, których nie wlicza się do dochodu. W związku z tym należało uznać je za dochód. Prawidłowo więc organy przyjęły, że dochód skarżącego prowadzącego samodzielne gospodarstwo domowe z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosił 895,89 zł, a tym samym przekraczał kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s., a wynoszące 542 zł. W ocenie Sądu organy orzekające nie przekroczyły granic uznania administracyjnego przyznając skarżącemu specjalny zasiłek celowy w kwocie niższej (318,04 zł), aniżeli żądana (626 zł). Zgodnie z art. 41 ust. 1 u.p.s. w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że szczególne przypadki, o których mowa w tym przepisie muszą być wyraziste i odbiegające od sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy przy spełnianiu kryterium dochodowego z art. 8 ust. 1 u.p.s. (por. wyrok WSA w P. z dnia 4 listopada 2009 r., IV SA/Po 470/09, Lex nr 589416). Szczególne przypadki, o jakich mowa w art. 41 u.p.s., muszą być tak wyraziste i odbiegające od sytuacji osób spełniających kryterium dochodowe, że uzasadniają przyznanie tej szczególnej pomocy, co w konsekwencji prowadzi do zrównania sytuacji osób osiągających dochody przekraczające przyjęty przez ustawodawcę próg dochodowy z sytuacją osób, które takich dochodów nie uzyskują (por. wyrok WSA w Gliwicach z dni 15 kwietnia 2008 r., IV SA/GL 155/07, Lex nr 509368). O tym zaś, czy mamy do czynienia ze "szczególnie uzasadnionym przypadkiem" każdorazowo rozstrzyga organ orzekający w sprawie, po rozważeniu wszystkich istotnych okoliczności, w oparciu o wszechstronnie zebrany materiał dowodowy (wyrok NSA z dnia 4 listopada 2008 r., I OSK 1910/07, Lex nr 569575). Wyjaśnienia wymaga, iż kontrola decyzji uznaniowej dokonywana przez Sąd ogranicza się do zbadania zgodności z prawem tej decyzji. Kontrola ta ma ustalić, czy dopuszczalne było wydanie decyzji, czy organ przy wydawaniu decyzji nie przekroczył granic uznania i czy właściwie uzasadnił rozstrzygnięcie. Podejmując decyzję uznaniową organ administracji ma obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela, stosownie do art. 7 k.p.a., jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny, ani nie przekracza to możliwości finansowych organu administracji publicznej wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków pieniężnych. W ocenie Sądu organom orzekającym w przedmiotowej sprawie nie można zarzucić naruszenia postępowania i dowolności orzekania (art. 7 k.p.a.), jak i naruszenia art. 41 u.p.s. Organy nie zakwestionowały trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej skarżącego. Wiązała się ona jednak nie z brakiem dochodu po stronie skarżącego, lecz z istniejącym zadłużeniem za opłaty czynszowe i trudnością z bieżącym regulowaniem czynszu. Organy uwzględniły sytuację materialną, zdrowotną i mieszkaniową skarżącego, wskazując, że zamieszkująca wraz ze skarżącym A. J., choć nie prowadzi wraz z nim wspólnego gospodarstwa domowego, to zobowiązana jest do partycypowania w kosztach utrzymania mieszkania i regulowania w połowie rachunków za czynsz i energię elektryczną. Mając zaś na uwadze argumentację skarżącego, zgodnie z którą A. J., choć uzyskuje dochód z renty w kwocie 1234 zł, to z uwagi na jej ciężki stan zdrowia i konieczność spłaty znacznego zadłużenia nie jest w stanie partycypować w kosztach utrzymania mieszkania, Sąd pragnie wskazać, że przedmiotem niniejszej sprawy jest kwestia przyznania M. J. specjalnego zasiłku celowego i to jego sytuację materialną, rodzinną, zdrowotną i mieszkaniową organy zobowiązane były zbadać. Bezsporne zaś jest, że elementem tej sytuacji jest fakt, że skarżący zamieszkuje w jednym lokalu mieszkalnym wraz z A. J. i ona również zobowiązana jest do uczestniczenia w kosztach jego utrzymania. Odnosząc się zaś do podnoszonej przez skarżącego okoliczności, że A. J. nie jest w stanie partycypować w utrzymania mieszkania ze względu na jej trudną sytuację zdrowotną i finansową, stwierdzić należy, iż nie ma przeszkód, by sama A. J. lub z pomocą skarżącego (gdyby sama nie była w stanie tego uczynić ze względu na jej problemy zdrowotne) zwróciła się do organu pomocy społecznej o przyznanie jej niezbędnej pomocy, w tym zasiłku, który mógłby – w przypadku jego przyznania – zostać przeznaczony na koszty utrzymania mieszkania. Mając powyższe na względzie stwierdzić należy, iż skoro A. J. nie prowadzi wraz ze skarżącym wspólnego gospodarstwa domowego, nie było podstaw by przyznać skarżącemu żądaną kwotę specjalnego zasiłku celowego, tylko dlatego, że A. J. – jak twierdzi skarżący - nie jest w stanie partycypować w kosztach utrzymania mieszkania. Za wyczerpujące w świetle przepisów art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Sąd uznał wyjaśnienia organów zawarte w wydanych sprawie decyzjach i dlatego na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalono, o czym orzeczono w punkcie I sentencji wyroku. Sąd na podstawie art. 250 p.p.s.a. w zw. z § 2 ust. 1-3, § 3 ust. 1 i § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (j.t. Dz. U. z 2013 r. poz. 461) przyznał pełnomocnikowi skarżącego tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 295,20 zł (240 zł – wynagrodzenie według stawki minimalnej), w tym 55,20 zł tytułem podatku od towarów i usług.