II SA/Po 1224/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Stankowski Sędziowie Sędzia WSA Maciej Dybowski /spr/ As.Sąd. Danuta Rzyminiak-Owczarczak Protokolant referent-stażysta Marcin Kubiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 listopada 2004r. sprawy ze skargi W.M. na decyzję Państwowej Inspekcji Pracy - Okręgowego Inspektora Pracy z dnia [...]. kwietnia 2002r. Nr [...]. w przedmiocie inspekcji pracy, uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją nakaz Inspektora Pracy Okręgowego Inspektoratu Pracy nr [...].z dnia [...]. marca 2002r. /-/ D.Rzyminiak-Owczarczak /-/ J.Stankowski /-/ M.Dybowski TZ/ sygn. 4/II SA/Po 1224/02 U Z A S A D N I E N I E : Decyzją z dnia [...].marca 2002 r. nr [...].Inspektor Pracy Okręgowego Inspektoratu Pracy na podstawie art. 9 pkt 2a w zw. z art. 21 pkt 1 ustawy z dnia 6 marca 1981 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (j.t. Dz. U. 124/01/1362 ze zm.- dalej ustawa), po przeprowadzeniu kontroli w dniu [...].lutego 2002 r. nakazał Prezesowi Zarządu P. B.I. "E." sp. z o.o. w Z. ( dalej Spółka) wypłacić: 1. 9 pracownikom zaległe wynagrodzenie za listopad 2001 r. w łącznej kwocie 8630,25 zł brutto, w tym: A. B. 1412,53 zł, S. G.167,45 zł, J. S. 291,02 zł, T.S. 204,09 zł, I.B. 103,15 zł, H. C. 476,27 zł, R. B. 1274,89 zł, M. K. 4305,57 zł, E. S. 1.476 zł; 2. 14 pracownikom zaległe wynagrodzenie za grudzień 2001 r. w łącznej kwocie 21331,54 zł brutto, w tym: A. B.1412,53 zł, S. G. 1224 zł, J. S. 1339,05 zł, T. S. 1257,17 zł, I.B. 1253,56 zł, H.C. 1164,99 zł, R. B. 2460 zł, M. K.4305,57 zł, E. S.1476 zł, W. B. 1164,80 zł, S.P. 1114,27 zł, M. G.1072,88 zł, K. K. 996 zł, D. P. 1120,75 zł; 3. 14 pracownikom zaległe wynagrodzenie za styczeń 2002 w łącznej kwocie 19239,85 zł brutto, w tym: A. B. 1301,13 zł, S. G. 978,48 zł, J. S. 1060,56 zł, T. S. 1026,30 zł, I. B. 1141,26 zł, H. C. 1006,71 zł, R. B. 2274,01 zł, M. K. 4305,57 zł, E. S. 1476 zł, W. B.977,19 zł, S. P.1161,80 zł, M. G. 915,80 zł, K. K. 872,64 zł, D. P.842,40 zł; 4. 2 pracownikom odszkodowania w łącznej kwocie 6805,82 zł brutto, w tym: H. C. 3460,30 zł, W. B.3345,52 zł; 5. B. J. zaległe wynagrodzenie za pracę za okres od 1 grudnia 2001 do 31 stycznia 2002 w łącznej kwocie 2194,78 zł brutto, w tym za: grudzień 2001 kwotę 1157,52 zł i styczeń 2002 kwotę 1037,26 zł; 6. B. J. odszkodowanie w kwocie 3445,77 zł brutto. Decyzji w każdym z tych punktów organ I instancji nadał rygor natychmiastowej wykonalności. W uzasadnieniu Inspektor wskazał, że w toku kontroli przeprowadzonej [...]. lutego "2001" [winno być "2002"- k. 2 akt administracyjnych] r. ustalił, że pracodawca zalega z wypłatami wynagrodzeń pracowniczych za okres od 1 listopada 2001 do 31 stycznia 2002 oraz odszkodowań z tytułu rozwiązania umów o pracę przez pracowników z art. 55 § 1 [1] kp na łączną kwotę 61378,01 zł. Pracodawca winien wypłacić wynagrodzenia za pracę najpóźniej do 10 dnia następnego miesiąca kalendarzowego ( art. 85 § 2 kp). Odszkodowania z art. 55 § 1 [1] kp stały się wymagalne z dniem upływu "wypowiedzenia". Nakaz opatrzono rygorem natychmiastowej wykonalności, wobec upływu terminu wypłaty świadczeń, a w interesie społecznym leży, by należne pracownikowi świadczenia związane z wykonywaną pracą otrzymywał on niezwłocznie ( art. 108 § 1 kpa). W odwołaniu od wyżej wymienionej decyzji wiceprezes Zarządu Spółki W. M. podniósł, że Spółka nie ma możliwości wykonania zobowiązań ustalonych owym nakazem. Spółka przestała wykonywać działalność gospodarczą i nie ma szans na jej wznowienie; Spółka nie ma środków finansowych, z których mogłaby zaspokoić jakiekolwiek zobowiązania - w tym pracownicze czy podatkowe. Dnia [...] stycznia 2002 r. Spółka wniosła do Sądu Rejonowego w Zielonej Górze o ogłoszenie upadłości. Wobec nie wydania postanowienia przez Sąd Rejonowy w sprawie ogłoszenia upadłości, brak podstaw do podjęcia czynności dla wypłaty wynagrodzeń i odszkodowań pracowniczych z FGŚP. Spółka ma wierzytelności wobec P.B., E., I. i W. "I.-B." sp. z oo w Z. ( dalej Dłużnik), a ich realizacja była wstrzymana wobec wszczęcia przez Dłużnika postępowania układowego. Postanowieniem Sądu Rejonowego w Zielonej Górze z dnia 26 lutego 2002 r. - V U 16/02 Dłużnik postawiony został w stan upadłości; Syndyk będzie mógł spłacać należne Spółce wierzytelności w postępowaniu upadłościowym. Dotychczasowi członkowie zarządu złożyli rezygnacje z pełnionych funkcji, wobec czego "ich mandaty wygasły". Zgromadzenie Wspólników, reprezentowane przez jedynego wspólnika - P. B., E., I. i W. "I.-B." sp. z oo w Z., uchwałą z dnia [...].stycznia 2002 r. powołało nowy zarząd w składzie: R. B. - prezes (który po powołaniu zrezygnował z funkcji) i W. M. - wiceprezes ds. techniczno- produkcyjnych. Odwołujący się wniósł o usprawiedliwienie faktycznej niemożności wykonania nakazu; zapewnił, że w razie jakichkolwiek możliwości w ramach postępowania upadłościowego lub likwidacyjnego, roszczenia pracownicze będą zaspokajane w pierwszej kolejności. Decyzją z dnia [...].kwietnia 2002r., nr [...]., na podstawie art. 138 § 1 kpa i art. 16 ust. 1 pkt 4 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy (j.t. Dz.U. 124/01/1262, zm. 128/02/1405) Okręgowy Inspektor Pracy utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Organ odwoławczy podzielił ustalenia faktyczne i poglądy prawne organu I instancji. Okręgowy Inspektor wskazał, że w wyniku kontroli przeprowadzonej w Spółce dnia [...] lutego 2002 r. przez Inspektora Pracy Okręgowego Inspektoratu Pracy ustalono, że Pracodawca nie wypłaca należnych wynagrodzeń za pracę i innych świadczeń przysługujących pracownikom ze stosunku pracy za okres od listopada 2001 r. Ustalenia te prawidłowo udokumentowano w protokole kontroli, do którego dołączono sporządzone przez pracodawcę wykazy osób i kwoty należnych im wynagrodzeń, i innych świadczeń. Pracodawca, pouczony o przysługującym mu prawie wniesienia zastrzeżeń do ustaleń zawartych w protokole, zastrzeżeń takich nie wniósł. W wyniku przeprowadzonych czynności, Inspektor Pracy wydał dnia [...]marca 2002 r. nakaz, zawierający sześć decyzji płatniczych. Pracodawca na podstawie art. 85§ 2 kp obowiązany jest wypłacić wynagrodzenie za pracę najpóźniej do 10 dnia następnego miesiąca kalendarzowego, a odszkodowanie w dniu upływu okresu wypowiedzenia ( art. 55 § 1 [1] kp). Terminowe i prawidłowe wypłacanie wynagrodzeń jest podstawowym obowiązkiem pracodawcy, wynikającym z art. 94 kp. Obowiązku tego Pracodawca nie dopełnił, co czyniło zasadnym wydanie nakazu, opatrzonego rygorem natychmiastowej wykonalności. Argumenty przedstawiające sytuację finansową, nie mają "umocowania prawnego", a jedynie stwierdzają stan faktyczny, na który nie mieli wpływu zatrudnieni pracownicy. Złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości nie jest przesłanką uzasadniającą zaniechanie obowiązku wypłaty należnych wynagrodzeń i innych świadczeń. Okręgowy Inspektor Pracy nie jest uprawniony do rozpatrywania odwołania w sprawie odstąpienia od stosowania środków karnych, przewidzianych za popełnienie wykroczenia przeciwko prawom pracownika. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego W. M. wniósł o uchylenie decyzji Okręgowego Inspektora Pracy. Żądanie swe Skarżący uzasadnił tym, że organ odwoławczy nie uwzględnił obiektywnych okoliczności, podniesionych w odwołaniu. W. M. nie miał żadnego wpływu na zobowiązania Spółki z tytułu wynagrodzeń pracowniczych, narastające od listopada 2001r. Skarżący został powołany na członka zarządu Spółki dnia [...] stycznia 2002 r.- po złożeniu przez poprzedni zarząd wniosku o upadłość Spółki i rezygnacji z funkcji w zarządzie złożonych przez dotychczasowych członków. Skarżący nie może ponosić odpowiedzialności za skutki działalności Spółki w okresie, gdy nie był w jej zarządzie. Spółka już w drugim półroczu 2001 r. nie prowadziła działalności gospodarczej, a pod koniec roku znajdowała się w stanie niewypłacalności; nie było i nie ma żadnych możliwości zaspokojenia zaległych zobowiązań pracowniczych. Nie czekając na rozstrzygnięcie wniosku o upadłość, Skarżący zgłosił pismem z dnia [...] kwietnia 2002r. Funduszowi Świadczeń Pracowniczych wykaz zaległych wynagrodzeń pracowników. Przypisywanie Skarżącemu w decyzji całkowitej odpowiedzialności za nie wypłacenie wynagrodzeń pracowniczych, nie pokrywa się z Jego udziałem w zarządzie spółki. Skarżący wniósł o wzięcie pod uwagę obiektywnych przesłanek - głębokiego kryzysu w budownictwie, występującego od 2001r. Spółka, mimo podejmowanych wysiłków, miała trudności z pozyskiwaniem zleceń na usługi budowlane i z egzekwowaniem należności za wykonane usługi. Największym dłużnikiem Spółki jest PBEIiW "I.-B." sp. z oo. Z uwagi na wszczęte przez dłużnika postępowanie układowe w sierpniu 2001 i ogłoszenie upadłości dnia 26 lutego 2002r., co najmniej od tego czasu Spółka nie może odzyskać "należnych jej wynagrodzeń w kwocie 910959,60 zł". W toku postępowania skargowego W. M. przedłożył pismo z dnia [...] kwietnia 2002r. o złożeniu przezeń rezygnacji z funkcji członka zarządu Spółki z dniem [...] kwietnia 2002r.; odpis pisma z dnia [...] kwietnia 2002r. do Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych - Biura Terenowego w Z., zawierającego wykaz zaległości z tytułu wynagrodzeń pracowników PBI "E." sp. z oo w Z., podpisane przez W. M.- wiceprezesa zarządu; odpis pisma z dnia [...] maja 2002r. G. G. - Przewodniczącego Rady Nadzorczej PBI "E." sp. z oo w Z.do Sądu Rejonowego VIII Wydziału Gospodarczego Krajowego Rejestru Sądowego Sekcji I, zawiadamiającego o rezygnacji ujawnionych w rejestrze członków zarządu R. B. i W. M., i o braku możliwości powołania kogokolwiek w skład nowego zarządu, jako i o złożeniu przez Spółkę wniosku o upadłość. W odpowiedzi na skargę Okręgowy Inspektor Pracy wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga okazała się być zasadną, choć z innych przyczyn, niźli w niej podniesione. W toku rozprawy przed Sądem Administracyjnym Skarżący wyjaśnił, że ogłoszono upadłość głównego dłużnika Spółki - P. B., E., I. i W. "I.-B." sp. z oo w Z.; natomiast nie ogłoszono upadłości P. B. I. "E." sp. z oo w Z.. Spółka PBI "E." nie uległa także likwidacji, natomiast nie prowadzi ona działalności. Wszystkie roszczenia pracownicze, prócz dotyczących byłego prezesa M.K., zostały zaspokojone przez Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, a Spółka spłaciła swe zobowiązania wobec Funduszu w całości ( bezsporne- art. 106 § 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. 153/02/1270, zm. 162/04/1692 w zw. z art. 230 kpc). Nakaz Inspektora Pracy został wydany na podstawie art. 9 pkt 2a w zw. z art. 21 pkt 1 ustawy z dnia 6 marca 1981r. o Państwowej Inspekcji Pracy ( j.t. Dz.U. 124/01/1362 ze zm.). Zgodnie z art. 9 pkt 2a ustawy, właściwy organ Państwowej Inspekcji Pracy uprawniony jest do nakazania p r a c o d a w c y wypłaty należnego wynagrodzenia za pracę, a także innego świadczenia przysługującego pracownikowi. Ustawa nie zawiera własnej definicji pracodawcy, zatem - zgodnie z zasadą spójności systemowej - należy sięgnąć do art. 3 kp, zgodnie z którym pracodawcą jest jednostka organizacyjna, choćby nie posiadała osobowości prawnej, a także osoba fizyczna, jeśli zatrudniają one pracowników. In casu pracodawcą w dacie wydania obu decyzji była posiadająca osobowość prawną spółka z ograniczoną odpowiedzialnością P. B. I. "E." w Z.( art. 3 kp w zw. z art. 1 § 2, art. 4 § 1 pkt 2, art. 12 ustawy z dnia 15 września 2000r. kodeks spółek handlowych - Dz.U. 94/00/1037 ze zm.). Nie ulega wątpliwości, że adresatem decyzji organu Państwowej Inspekcji Pracy, opartej na art. 9 pkt 2a ustawy winien być pracodawca - w szczególności spółka z o.o. - nie zaś organ zarządzający tą jednostką w rozumieniu art. 3 [1] § 1 kp. Uchybienie w tej materii miało istotny wpływ na wynik sprawy. W doktrynie trafnie wskazuje się, że nakazy inspektora pracy, oparte na art. 9 pkt 2a ustawy, są decyzjami administracyjnymi, a skutkiem działań nadzorczych jest powstanie po stronie pracodawcy lub innego ich adresata publicznoprawnego obowiązku określonego zachowania się względem pracownika ( odpowiednio- krytyczna glosa A. Kisielewicza do postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5.6.2002 - SA/Sz 1138/01- OSP 4/03/48, które to stanowisko Glosatora Wojewódzki Sąd Administracyjny w niniejszym składzie w pełni podziela). Zgodnie z art. 10 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, w postępowaniu przed organami Państwowej Inspekcji Pracy w sprawach nie uregulowanych w ustawie bądź przepisach wydanych na jej podstawie albo w przepisach szczególnych, stosuje się przepisy kpa. Rozpoznając sprawę ponownie Inspektor Pracy ustali, czy doszło do zaspokojenia świadczeń pracowników, opisanych w nakazie z dnia [...] marca 2002r. Zaspokojenie owych świadczeń w całości winno prowadzić do umorzenia postępowania ( art. 10 ustawy w zw. z art. 105 § 1 kpa). Na wypadek, gdyby świadczenia te nie zostały zaspokojone, organ I instancji ustali na podstawie orzeczenia Sądu upadłościowego, czy doszło do ogłoszenia upadłości pracodawcy, a jeśli nie doszło do ogłoszenia upadłości, to z jakich przyczyn. W szczególności wyjaśnienia wymagać będzie, czy nie doszło do umorzenia postępowania upadłościowego, gdy okazało się, ze majątek masy nie wystarczał nawet na zaspokojenie kosztów postępowania ( w zależności od dnia orzekania przez Sąd upadłościowy- art. 218 pkt 1 rozporządzenia Prezydenta RP z 24 października 1934r.- Prawo upadłościowe - j.t. Dz.U. 118/91/512 ze zm., bądź - przy spełnieniu wszystkich przesłanek- art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze - Dz.U. 60/03/535 ze zm.). Ustalenie w tej materii nie wpłynie - jak to trafnie ocenił organ odwoławczy - na ocenę zasadności nakazu (bo niekwestionowany przez Skarżącego stan faktyczny w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy, organy obu instancji ustaliły prawidłowo w toku kontroli i po przeprowadzeniu postępowania wynikającego z przepisów ustawy - art. 21 in princ. ustawy), lecz pozwoli na ocenę, jaki podmiot reprezentować będzie w dalszym postępowaniu pracodawcę. Na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.153/02/1270, zm. 162/04/1692) w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę- Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. 153/02/1271 ze zm.), należało orzec jak w sentencji. /-/D. Rzyminiak-Owczarczak /-/ J. Stankowski /-/M. Dybowski TZ/