II SA/Po 1226/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędziowie Sędzia WSA Danuta Rzyminiak - Owczarczak(spr.) Sędzia WSA Elwira Brychcy Protokolant Starszy sekretarz sądowy Monika Pancewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 kwietnia 2012 r. sprawy ze skargi I. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koninie z dnia [...] listopada 2011r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza G. z dnia [...] 2011r. Nr [...] znak [...] II. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Burmistrz G. decyzją z dnia [...] 2011 r. nr [...] znak [...], wydaną na podstawie art. 17 ust. 1 oraz art. 20 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), § 7 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 02 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz.U.Nr 105 poz. 881 ze zm.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej kpa) odmówił I. M. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad J. L. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, że wnioskiem z dnia [...] września 2011 r. I. M. zwróciła się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nad J. L.. Do wniosku załączono orzeczenie o niepełnosprawności z dnia [...] 2008 r., z którego wynika, iż J. L. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, dla której niezbędne jest zapewnienie stałej i długotrwałej opieki oraz sentencję wyroku rozwodowego J. L. z M. L. jak i odpis zupełny aktu urodzenia I. M. Jak ustalono w toku prowadzonego postępowania I. M. oraz J. L., który jest byłym mężem jej matki, zamieszkują pod tym samym adresem. Sam J. L. wychowywał i utrzymywał I. M. od jej urodzenia, a nawet po rozwodzie z jej matką to on przejął na siebie ciężar opieki nad nią. Obecnie wnioskodawczyni sprawuje osobistą i bezpośrednią opiekę na J. L., która wymagała od niej rezygnacji z zatrudnienia. Organ w dalszej kolejności wskazał, iż zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 1964 r. Nr 9, poz. 59 ze zm.), na wnioskodawczyni nie ciąży obowiązek alimentacyjny względem ojczyma, co oznacza, że w sprawie zaistniała, określona w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych negatywna przesłanka uniemożliwiająca przyznanie I. M. świadczenia pielęgnacyjnego. Organ wskazał, iż z wymienionych w powołanych ustawach przepisów wynika, że uprawnienia do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego wiążą się ściśle z obowiązkiem alimentacyjnym, który jest uregulowany w Dziale III ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Stosownie do art., 128 tej ustawy obowiązek alimentacyjny ciąży na krewnych w linii prostej oraz rodzeństwie. Zgodnie z art. 61 §1 wymienionej ustawy krewnymi w linii prostej są osoby, z których jedna pochodzi od drugiej, a w myśl art. 129 § 1 obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem. Do zstępnych zalicza się naturalnych potomków, dzieci przysposobione (adoptowane), dzieci uznane przez daną osobę jako własne a także dzieci pozamałżeńskie. Zgodnie zatem z nowym, obowiązującym od 2 stycznia 2009 r., brzmieniem art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych prawo do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne uzyskały osoby, na których ciąży obowiązek alimentacyjny wobec osoby , która wymaga opieki. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła I. M. zarzucając rozstrzygnięciu naruszenie prawa materialnego – art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz art. 144 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, poprzez wadliwe uznanie, iż nie spoczywa na niej obowiązek alimentacyjny względem J. L. oraz naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, określonych w art. 7 i 77 § 1 kpa poprzez zaniechanie dokładnego wyjaśnienia sprawy. Wskazała, że zgodnie z art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych osobie innej, niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, w której mowa w ust. 1. Z kolei przepis art. 144 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego mąż matki dziecka, nie będący jego ojcem, może żądać od dziecka świadczeń alimentacyjnych, jeżeli przyczyniał się do wychowania i utrzymania dziecka, a żądanie jego odpowiada zasadom współżycia społecznego. Przepis ten daje więc podstawę do żądania świadczeń alimentacyjnych od powinowatych. Obowiązek ten istnieje także wtedy, gdy małżeństwo rodzica dziecka z ojczymem (macochą) przestało istnieć n skutek śmierci lub rozwodu, jak przyjęto w orzecznictwie Sądu Najwyższego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koninie decyzją z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...], działając na podstawie art. 127 § 2 oraz art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy, podtrzymując w całości stanowisko organu I instancji, iż na wnioskodawczyni nie ciąży obowiązek alimentacyjny względem ojczyma zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy, co oznacza, iż brak jest podstaw do przyznania wnioskowanego świadczenia. Skargę na powyższe rozstrzygnięcie wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu I. M. podtrzymując zarzuty zawarte w odwołaniu. Skarżąca zarzuciła organowi, iż z naruszeniem art. 7 i art. 77 § 1 kpa zaniechał należytego i dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. W szczególności organ nie podjął kroków niezbędnych do ustalenia okoliczności dotyczących charakteru relacji łączących skarżącą z ojczymem w świetle hipotezy art. 144 § 2 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje stanowisko i wniosło o jej oddalenie. Przedstawiając stan faktyczny sprawy organ wskazał, iż z oświadczenia strony wynika, ze nie posiada ona dokumentu potwierdzającego, że została przysposobiona przez J. L. bądź nastąpiło prawne uznanie jej jako jego córki. W tych okolicznościach pomimo ustalenia, że skarżąca faktycznie sprawuje opiekę nad byłym mężem swojej matki, to z uwagi na łączący ich stosunek powinowactwa brak jest podstaw prawnych do przyznania wnioskowanego świadczenia. Zdaniem Kolegium w świetle uzasadnienia zaskarżonych decyzji niesłuszny jest również zarzut naruszenia przepisów postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 §1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Przedmiotem zaskarżonej decyzji jest odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego I. M. z tytułu rezygnacji z pracy zarobkowej z powodu opieki nad byłym mężem jej matki – J. L. W pierwszej kolejności wskazać należy, iż wyrokiem z dnia 18 lipca 2008 r., sygn. akt P 27/07 (OTK 2008 Nr 6, poz. 107), Trybunał Konstytucyjny, orzekł, iż art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim uniemożliwia nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym osobie zdolnej do pracy, niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Zdaniem Trybunału art. 17 ust. 1 powyższej ustawy, w zakresie, w jakim zawężał w sposób niezgodny z art. 32 ust.1 Konstytucji, krąg osób uprawnionych do nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, powodował pominięcie możliwość nabycia prawa do świadczenia przez osoby rezygnujące z aktywności zawodowej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym, niż ich dziecko, niepełnosprawnym członkiem rodziny, wobec którego obciążone były obowiązkiem alimentacyjnym. Przypisując ogromne znaczenie usankcjonowanemu prawnie obowiązkowi alimentacyjnemu, Trybunał uznał, iż skoro członek rodziny wywiązuje się ze swych obowiązków zarówno prawnych, jak i moralnych wobec chorego krewnego, co wymaga rezygnacji z zarobkowania, to osoba ta winna otrzymać od Państwa odpowiednie wsparcie. W ocenie Trybunału Konstytucyjnego wybranie spośród osób zobowiązanych do alimentacji jedynie rodziców i przyznanie wyłącznie tej grupie prawa do świadczenia narusza konstytucyjną zasadę równości i sprawiedliwości społecznej, pojmowaną nie w aspekcie socjalno – ekonomicznym, lecz odnoszącą się do społecznego poczucia sprawiedliwości, godząc dodatkowo w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną, wyrażone w art. 18 Konstytucji RP. Dodatkowo Trybunał, w wyroku z dnia 15 listopada 2006 r., sygn. akt P 23/05, zwrócił uwagę, iż świadczenie pielęgnacyjne nie tylko stanowi formę wsparcia rodziny pozostającej w trudnej sytuacji materialnej i faktycznej, ale również zdejmuje z Państwa i jego organów obowiązek zapewnienia opieki osobom jej potrzebującym w formach zorganizowanych, zinstytucjonalizowanych. Równocześnie Trybunał podkreślił, iż prawo do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne musi wywodzić się z obowiązku alimentacyjnego W konsekwencji powołanego powyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r., zmianie uległa treść art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Obecnie świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W świetle powyższego uprawnienie do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje wyłącznie jednej z osób, określonych w treści powyższego artykułu. Organy administracji publicznej, rozstrzygając przedmiotową sprawę uznały, iż wnioskodawczyni, jako pasierbica J. L., nie jest jego krewną, lecz osobą z nim spowinowaconą, co wynika wprost z art. 61 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, który stanowi że z małżeństwa wynika powinowactwo między małżonkiem a krewnymi drugiego małżonka i trwa ono mimo ustania małżeństwa. W konsekwencji organ uznał, iż na skarżącej, jako na osobie spowinowaconej, a nie spokrewnionej, nie ciąży obowiązek alimentacyjny w stosunku do J. L.. Powyższe stanowisko organu uznać należy za błędne, gdyż całkowicie pomija treść art. 144 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, który stanowi, iż dziecko może żądać świadczeń alimentacyjnych od męża swojej matki, nie będącego jego ojcem, jeżeli odpowiada to zasadom współżycia społecznego. Takie samo uprawnienie przysługuje dziecku w stosunku do żony swego ojca, nie będącej jego matką (§ 1); Mąż matki dziecka, nie będący jego ojcem, może żądać od dziecka świadczeń alimentacyjnych, jeżeli przyczyniał się do wychowania i utrzymania dziecka, a żądanie jego odpowiada zasadom współżycia społecznego. Takie samo uprawnienie przysługuje żonie ojca dziecka, nie będącej matką dziecka (§ 2), natomiast do obowiązku świadczeń, przewidzianego w poprzedzających paragrafach, stosuje się odpowiednio przepisy o obowiązku alimentacyjnym między krewnymi (§ 3 powołanego powyżej artykułu). Powołany przepis przewiduje zatem między innymi obowiązek alimentacyjny dziecka w stosunku do męża matki w sytuacji, gdy nie jest on ojcem dziecka, a przyczyniał się do jego wychowania i utrzymania. Co więcej, do obowiązku tego stosuje się odpowiednio przepisy o obowiązku alimentacyjnym między krewnymi. W świetle wskazanych przepisów uznać należy, iż rozpatrujące sprawę organy wadliwie przyjęły, iż na skarżącej, jako na pasierbicy J. L., nie ciąży obowiązek alimentacyjny w stosunku do niego, a przez to nie jest osobą uprawnioną do żądania świadczenia pielęgnacyjnego przewidzianego w art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych. Jak wyżej wykazano, obowiązek alimentacyjny skarżącej w stosunku do ojczyma wynika wprost z powołanego przepisu Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Reasumując dotychczasowe rozważania wskazać należy, iż organy administracji publicznej rozstrzygając przedmiotową sprawę zaniechały wyjaśnienia, czy w świetle art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz art. 144 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wnioskodawczyni mogło zostać przyznane świadczenie rodzinne. Organy dopuściły się więc naruszenia przepisów prawa materialnego mających wpływ na wynik sprawy. Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżoną decyzję. Ponownie rozpoznając sprawę organy zobowiązane są do wyjaśnienia, czy w przedmiotowej sprawie istnieją przesłanki, o jakich mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, umożliwiające przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego I. M. O wykonalności orzeczono na podstawie art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.