II SA/Po 1250/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Zieliński Sędziowie Sędzia WSA Edyta Podrazik (spr.) Sędzia WSA Danuta Rzyminiak - Owczarczak Protokolant St. sekretarz sąd. Monika Pancewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 marca 2015 r. sprawy ze skargi P. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Pile z dnia [...] listopada 2013r. Nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego I. oddala skargę, II. przyznaje adwokatowi K. C. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu) tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu, kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych 20/100) w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych 20/100) tytułem podatku od towarów i usług. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r., znak [...], Burmistrz W. na podstawie art. 104 i art. 107-110 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 z późn. zm., dalej: "k.p.a.") oraz art. 1, art. 16a, art. 20 i art. 24 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. nr 139 poz. 992 z późn. zm.) odmówił przyznania P. M. prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad wujem C. B. W uzasadnieniu organ I instancji wyjaśnił, że skarżąca w okresie od dnia [...] lutego 2012 r. do dnia [...] czerwca 2013 r. pobierała świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad wujem. Z przedłożonego świadectwa pracy wynika, że skarżąca była zatrudniona do dnia [...] listopada 2007 r., a stosunek pracy ustał w wyniku rozwiązania umowy za wypowiedzeniem przez pracodawcę. Tym samym w ocenie organu I instancji nie doszło do rezygnacji przez skarżącą z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Ponadto wuj skarżącej ma syna, na którym co do zasady spoczywa obowiązek alimentacyjny. Niemniej P. M. oświadczyła, że syn wuja nie utrzymuje z nim kontaktów, a ona jako siostrzenica jest jego najbliższą krewną. Poza tym łączny dochód skarżącej w 2011 r. wyniósł 23.989,46 zł, a dochód jej wuja – 8.615,72 zł, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie daje kwotę 677,38 zł. Tymczasem kryterium dochodowe wynosi 623 zł, a zatem także ten wymóg nie został spełniony w rozpatrywanej sprawie. Pismem z dnia [...] września 2013 r. P. M. odwołała się od powyższej decyzji Burmistrza W. z dnia [...] sierpnia 2013 r. W uzasadnieniu skarżąca podniosła zarzut niewyjaśnienia wszystkich okoliczności istotnych dla prawidłowego rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. W szczególności nie uwzględniono faktu, że wuj skarżącej jest osobą schorowaną i wymagającą stałej opieki. Ponadto orzeczono wobec niego częściowe ubezwłasnowolnienie, ustanawiając zarazem skarżącą kuratorem. Początkowo P. M. starała się godzić obowiązki związane z kuratelą i te wynikające z pracy zawodowej. Utraciła ona jednak swoje dotychczasowe miejsce zatrudnienia po tym, jak pracodawca odmówił jej udzielenia urlopu w związku z pogarszającą się chorobą wuja na tle psychicznym. Nie można zatem twierdzić, że skarżąca nie spełniła wymogu rezygnacji z pracy lub innego zatrudnienia. Ze względu na chorobę wuja nie może obecnie znaleźć pracy. Ponadto P. M. wskazała, że powinna być uznana za osobę legitymowaną do ubiegania się o rozważane świadczenie, a organ I instancji nie rozważył możliwości zastosowania art. 16a ust. 3 powołanej ustawy o świadczenia rodzinnych przy badaniu, czy nie przekroczono kryterium dochodowego. Decyzją z dnia [...] listopada 2013 r., znak [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 3 pkt 22 i art. 16a cytowanej ustawy o świadczeniach rodzinnych utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Burmistrza W. z dnia [...] sierpnia 2013 r. W uzasadnieniu organ II instancji wyjaśnił, że skarżąca przed uzyskaniem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką na wujem nie pracowała. Ostatni raz była zatrudniona w Zakładach Mięsnych "Dolina N." K. M. w W. w okresie od dnia [...] sierpnia 2006 r. do dnia [...] listopada 2007 r. Stosunek pracy ustał jednak przez wypowiedzenie pracodawcy. Ustalono przy tym, że skarżąca była uprawniona do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego od dnia [...] lutego 2012 r. na czas nieokreślony. Prawo to jednak wygasło na skutek wejścia w życie przepisów nowelizujących powołaną ustawę o świadczeniach rodzinnych. Ponadto organ odwoławczy uznał, że średni miesięczny dochód na osobę w rodzinie skarżącej został prawidłowo wyliczony. Tym samym doszło również do przekroczenia kryterium dochodowego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło również, że na skarżącej nie spoczywa obowiązek alimentacyjny. Nawet jeśli uznać, że syn C. B. nie może wywiązywać się z tego obowiązku, to jednak posiada on liczne rodzeństwo, które w pierwszej kolejności zobowiązane jest do alimentacji. Wreszcie organ II instancji przyjął, że skarżąca nie zrezygnowała z zatrudnienia. W konsekwencji brak więc było podstaw do przyznania jej żądanego świadczenia. Pismem z dnia [...] lutego 2014 r. P. M. zaskarżyła powyższą decyzję Kolegium z dnia [...] listopada 2013 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, zarzucając organowi II instancji naruszenie: (1) art. 75 § 1, art. 77 § 1 i 4 k.p.a. oraz (2) art. 16a powołanej ustawy o świadczeniach rodzinnych. W uzasadnieniu skarżąca powtórzyła swoje wywody zawarte w odwołaniu z dnia [...] września 2013 r., dodając zarazem, że źródłem obowiązku alimentacyjnego w jej przypadku jest także umowa dożywocia zawarta z C. B. w dniu [...] maja 2005 r. w formie aktu notarialnego nr rep. [...]. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje Skarga okazała się niezasadna. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnymi (Dz. U. nr 153 poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jak wynika przy tym z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, ani powołaną podstawą prawną. Podstawę rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczenia rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. nr 139 poz. 992 z późn. zm.). Zgodnie z art. 16a ust. 1 powołanej ustawy, specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których (1) zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodziny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 z późn. zm., dalej: "k.r.o.") ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli (2) rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z (3) koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Ponadto prawodawca wskazuje w art. 16a ust. 2 cytowanej ustawy w związku z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 10 sierpnia 2012 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2012 r. poz. 959), że wspomniane świadczenie przysługuje, jeżeli (4) łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kryterium dochodowego tj. kwoty 623 zł. Należy przy tym zaznaczyć, że specjalny zasiłek opiekuńczy może być przyznany jedynie w razie łącznego spełnienia wszystkich opisanych wyżej czterech warunków. Niezachowanie choćby jednego wymogu uniemożliwia wydanie pozytywnej dla wnioskodawcy decyzji. Odnosząc te uwagi do specyfiki rozważanej sprawy, należy zauważyć, że C. B. na mocy orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w P. z dnia [...] stycznia 2006 r., nr [...], został uznany na stałe za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym (k. 2 akt adm.). Okoliczność tę należy uznać za bezsporną, gdyż nie była kwestionowana przez żadną ze stron postępowania. Kontrowersje dotyczyły natomiast spełnienia przez skarżącą pozostałych wymogów, od których zależy przyznanie omawianego świadczenia. Należy zatem zauważyć, że zgodnie z art. 617 § 1 k.r.o., krewnymi w linii prostej są osoby, z których jedna pochodzi od drugiej, a krewnymi w linii bocznej są osoby, które pochodzą od wspólnego przodka, a nie są krewnymi w linii prostej. C. B. jest wujem skarżącej, tj. bratem jej matki, co wynika z załączonych do akt kserokopii dowodów osobistych (k. 5-6 akt adm.). Tym samym skarżąca jest spokrewniona z osobą wymagającą opieki w trzecim stopniu pokrewieństwa linii bocznej. Z art. 128 k.r.o. wynika zarazem, że obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Nie ulega zatem wątpliwości, że skarżąca nie jest krewnym w linii prostej. Rodzeństwo oznacza natomiast pokrewieństwo w drugim stopniu linii bocznej. Tym samym na skarżącej nie spoczywa obowiązek alimentacyjny wynikający z art. 128 k.r.o., niezależnie od tego, czy syn C. B. może się nim faktycznie zaopiekować. Nietrafna jest przy tym argumentacja skarżącej, wedle której uzasadnieniem spełnienia omawianego wymogu miałaby być umowa dożywocia zwarta w dniu [...] maja 2007 r. w formie aktu notarialnego, rep. [...] (k. 11-13 akt sądowych). Niewątpliwie taka umowa cywilnoprawna może kreować obowiązki o charakterze alimentacyjnym. Trzeba jednak podkreślić, że art. 16a ust. 1 powołanej ustawy o świadczenia rodzinnych nie dotyczy obowiązku alimentacyjnego wynikającego z dowolnej podstawy prawnej, lecz tylko takiego obowiązku, który został nałożony przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Przypadek ten nie zachodzi jednak w rozpatrywanej sprawnej. W konsekwencji należy uznać, że skarżąca nie jest osobą, na której w świetle art. 128 k.r.o. ciąży obowiązek alimentacyjny. Tym samym nie został także spełniony jeden z wymogów, od których w myśl art. 16a ust. 1 powołanej ustawy o świadczeniach rodzinnych zależy przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego. Jak wskazano przy tym na początku rozważań, niespełnienie choćby jednego warunku, o jakim mowa w tym ostatnim przepisie, wyklucza wydanie pozytywnej dla wnioskodawcy decyzji. Z tej perspektywy nie było zatem potrzeby odnoszenia się do kwestii spełnienia pozostałych wymóg z art. 16a ust. 1 i 2 cytowanej ustawy o świadczeniach rodzinnych. Należało jednocześnie uznać, że zaskarżone decyzje były poprawne i odpowiadały prawu. W tej sytuacji Sąd nie znalazł podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji. Skarga jako niezasadna podlegała zatem oddaleniu na mocy art. 151 p.p.s.a. Sąd orzekł o kosztach postępowania na podstawie art. 250 p.p.s.a. w zw. z 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 461).