II SA/Po 126/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu - Katarzyna Witkowicz-Grochowska po rozpoznaniu w dniu 07 września 2016r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi M. L. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2015r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania postanawia 1. ustanowić dla M. L. adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka, 2. oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie. /-/ K. Witkowicz-Grochowska Skarżąca M. L. po wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Poznaniu z 14 lipca 2016r. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w całości poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. We wniosku argumentowała, że obecnie sytuacja materialna nie daje jej możliwości opłacenia adwokata i reprezentacji przez Naczelnym Sądem Administracyjnym. Nie ma stałej pracy, nie udało się jej podjąć nawet pracy dorywczej. Oświadczyła, że jest niepełnosprawna, co utrudnia jej podjęcie fizycznej pracy dorywczej. Wskazała, że powadzi gospodarstwo domowe z mężem oraz trójką uczących się dzieci. Oświadczyła, że posiada w użytkowaniu wieczystym działkę o powierzchni [...] arów oraz we współwłasności, do wysokości udziału 50 %, inną działkę o powierzchni [...] arów, samochód osobowy VW z 2001r. Oświadczyła, że nie ma wartościowych ruchomości, czy oszczędności. W części wniosku dotyczącej dochodów rodziny skarżąca wskazała, że uzyskuje [...]zł miesięcznie z tytułu najmu oraz jej mąż również z tytułu najmu uzyskuje [...] zł miesięcznie oraz [...] zł z tytułu świadczenia wychowawczego. Skarżąca wyszczególniła, że ponosi opłaty z tytułu utrzymania mieszkania w wysokości [...] zł miesięcznie, podatku od nieruchomości [...] zł miesięcznie. Ma zaległości w opłatach za użytkowanie wieczyste w wysokości [...] zł rocznie za 2015r. Z uwagi na fakt, że wniosek o prawo pomocy na urzędowym formularzu był niepełny, co do sytuacji finansowej i rodzinnej, zwrócono się do skarżącej, w oparciu o przepis art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016r., poz. 718 ze zm. dalej "P.p.s.a."), o uzupełnianie wniosku o prawo pomocy poprzez przedłożenie dodatkowych aktualnych oświadczeń i dokumentów źródłowych. W odpowiedzi skarżąca podała, że brak jest stałych i dorywczych dochodów, nie uzyskuje świadczeń z pomocy społecznej, powtórzyła, że otrzymuje [...] zł miesięcznie w tytułu najmu, mąż uzyskuje [...] zł z tytułu czynszu oraz świadczenie wychowawcze. Nadto skarżąca oświadczyła, że nikt z rodziny nie prowadzi działalności gospodarczej. Nie posiada lokat na rachunku oszczędnościowym, nie ma też żadnych pożyczek czy kredytów. Następnie skarżąca opisała posiadane nieruchomości: S. - udział 50%, użytkowanie wieczyste dom i budynek gospodarczy, koszty to podatek od nieruchomości [...] zł za 2016r., działka – plac utwardzony własność – przychód z tytułu najmu [...] zł, podatek od nieruchomości uiszcza najemca, K. - dom w użytkowaniu wieczystym [...] m² (mieszkanie i garaż) - koszty to podatek od nieruchomości [...] zł za 2016r. oraz opłata za użytkowanie wieczyste [...] zł za rok, co jest przedmiotem sporu przed sądem powszechnym. Skarżąca wyszczególniła miesięczne opłaty: woda [...] zł, śmieci [...] zł, gaz [...] zł, prąd [...] zł. Dołączono kopie: umowy najmu nieruchomości w S. i K., PIT za 2015r skarżącej (dochód z najmu [...] zł i działalność wykonywana osobiście [...] zł), konkubenta (dochód ze stosunku pracy [...] zł i z najmu [...] zł) i syna ([...] zł), faktury za gaz, prąd, wodę, Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od zasady partycypacji strony w kosztach postępowania sądowego (art. 199 P.p.s.a.), może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. (por. np. postanowienia NSA: z dnia 13 maja 2010 r., II FZ 185/10, z dnia 19 maja 2010 r., II FZ 156/10, publik. http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). W świetle powyższego przepisu, ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Z użytych w tym przepisie słów "...gdy wykaże..." wynika, że strona ma przekonać, że znajduje się w sytuacji opisanej w tym przepisie, która uniemożliwia jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania (por. M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009, s. 694). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w całości (a taką osobą w niniejszej sprawie jest skarżąca) następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 §1 pkt 1 P.p.s.a). Należy, więc podkreślić, że ciężar wykazania występowania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie składającej w tym przedmiocie wniosek. To z kolei oznacza, że taka osoba powinna poczynić wszelkie kroki mające na celu uzasadnienie i uprawdopodobnienie okoliczności, na które się powołuje, zaś uznanie, czy nastąpiło to w sposób dostateczny zostaje ocenione w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy. Dlatego instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim osobom, które nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem. A zatem przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawczynię dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanej regulacji. Wnioskodawczyni winna, więc wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym, jest obiektywnie niemożliwe. W tym miejscu na podkreślenie zasługuje także ugruntowany już w orzecznictwie sądowoadministracyjnym pogląd, że uzyskanie prawa pomocy i przerzucenie kosztów postępowania sądowego na Skarb Państwa, a w konsekwencji pozostałych podatników, nie jest przywilejem strony, ale wyjątkiem od zasady samodzielnego ponoszenia kosztów związanych z prowadzeniem procesów sądowych. Przyznanie prawa pomocy musi mieć charakter wyjątkowy i dotyczyć sytuacji, gdy rzeczywiście z porównania wysokości prognozowanych kosztów postępowania oraz możliwości majątkowych i finansowych wnioskodawczyni i jej domowników wynika, że skarżąca nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów niniejszego postępowania chociażby w części. Konieczne jest również wskazanie, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej, rodzinnej i finansowej wnioskodawczyni oraz osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, na podstawie art. 255 p.p.s.a. można wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, stanu rodzinnego i dochodów. Przykładowe dokumenty źródłowe zostały wymienione w §4 obecnie obowiązującego Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (Dz.U. z 2015r., poz. 1257 ze zm.). Oznacza to, że obowiązek przedłożenia dokumentów powstaje po stronie wnioskodawczyni, a nie innych podmiotów. Stąd, w zakresie, w jakim dochody i obciążenie finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową wnioskodawczyni o prawo pomocy, tj. koszty utrzymania i potencjalne dochody, należy na podstawie art. 255 P.p.s.a. wezwać o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową domowników wnioskodawczyni (tak też NSA w postanowieniu z dnia 10 marca 2011 r., II FZ 67/11, publik.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). W świetle powyższego, oświadczenie majątkowe przedstawione przez skarżącą zawarte w treści formularza o prawo pomocy oraz jego uzupełnieniu pozwala na stwierdzenie, że skarżąca dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Z przedstawionej przez skarżącą sytuacji finansowej wynika, że dochody jej rodziny pozwalają na poniesienie bieżących kosztów utrzymania rodziny - mieszkania, podatków od nieruchomości, wyżywienia, ubioru, leków, środków czystości. Skarżąca pomimo wysokich rachunków za wodę i prąd nie ma zaległości w bieżących opłatach związanych z utrzymaniem rodziny. Nie musi także wspomagać się pożyczkami, czy kredytami. Odrębną kwestią jest zadłużenie w opłacie z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości, gdzie skarżąca wdała się w spór sądowy dotyczący zobowiązania jej do uiszczenia tej opłaty. Uzyskiwane dochody rodziny pozwoliły skarżącej także na pokrycie dotychczasowych kosztów sądowych w łącznej kwocie [...] zł. Przewidywane koszty sądowe z tytułu wpisu od skargi kasacyjnej wyniosą [...] zł. W takiej sytuacji przyjąć należy, że skarżąca ma możliwości by pokryć pozostałe koszty sądowe niniejszego postępowania. Z istoty prawa pomocy wynika, że z jego dobrodziejstwa skorzystać może wnioskodawczyni, gdy po uiszczeniu wszystkich, ale tylko koniecznych i niezbędnych, kosztów bieżącego utrzymania rodziny nie pozostają już żadne wolne środki finansowe, które można by przeznaczyć na poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. W toku dotychczasowego postępowania skarżąca wykazała, że może wygospodarować środki na pokrycie kosztów sądowych. Przedstawiona przez skarżącą sytuacja finansowa wskazuje jednak, że środki jakimi dysponuje mogą nie wystarczyć na pokrycie wolnorynkowego wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. Przy czym zauważyć należy, że w obecnym stanie sprawy wymagany jest tzw. "przymus adwokacko-radcowski". Przyznano zatem prawo pomocy w tej części i zgodnie z wnioskiem ustanowiono adwokata (art. 246 §1 pkt 2 w zw. z art. 243 §3 P.p.s.a). Podkreślić należy, że zgodnie z treścią art. 249 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy może być cofnięte w całości lub w części, jeżeli okaże się, że okoliczności, na podstawie których je przyznano, nie istniały lub przestały istnieć. Na podstawie art. 258 §1 i 2 pkt 7 P.p.s.a. w zw. z art. 246 §1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. orzeczono, jak w postanowieniu. /-/ K. Witkowicz-Grochowska