II SA/Po 1277/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Bożena Popowska ( spr ) Sędziowie sędzia WSA Maciej Dybowski as.sąd. Danuta Rzyminiak-Owczarczak Protokolant sekretarz sądowy Marcin Kubiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 czerwca 2005 r. sprawy ze skargi D. I. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie macierzyńskiego zasiłku okresowego dla matki oraz macierzyńskiego zasiłku jednorazowego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w B. z dnia [...]r. nr [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej D. I. kwotę 10 ( dziesięć ) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. /-/ D.Rzyminiak-Owczarczak /-/ B.Popowska /-/ M.Dybowski JFS D.I. w dniu [...] marca 2003r. złożyła wniosek o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej w formie macierzyńskiego zasiłku okresowego i jednorazowego. W wyniku wywiadu środowiskowego ustalono m.in., że wnioskodawczyni jest zarejestrowana w PUP w Z. jako bezrobotna od 1 lipca 2002r. bez prawa do zasiłku, miesięczny dochód w rodzinie wynosi 1.866,89 zł. i przekracza kryterium dochodowe rodziny wnioskodawczyni, które zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 29 listopada 1990r. o pomocy społecznej (jt. Dz.U. z 1998r. Nr 64, poz. 414 ze zm.) wynosi 1.426 zł. W związku z powyższym Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B., działając z upoważnienia Rady Gminy w B., w dniu [...]r. wydał decyzję Nr [...], powołując się na art. 3 pkt. 4, art. 4 ust. 1 i ust. 2, art. 31 ust.6 pkt 1, art. 31 ust. 7 - 10, art. 35a w zw. z art 43 powołanej ustawy o pomocy społecznej z uwzględnieniem ust. 2 pkt 2 lit. a obwieszczenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 14 maja 2002r. w sprawie wskaźnika waloryzacji, kwot dochodu po waloryzacji i wysokości świadczeń z pomocy społecznej oraz kwot stanowiących podstawę ustalania wysokości niektórych świadczeń pomocy społecznej od dnia 1 czerwca 2002r. (MP Nr 19, poz. 338). Wymienioną decyzją, z powodu niespełnienia kryterium dochodowego, organ odmówił D. I. przyznania macierzyńskiego zasiłku okresowego i macierzyńskiego zasiłku jednorazowego. Strona nie godząc się z powyższą decyzją, pismem z dnia [...]kwietnia 2003r. wniosła odwołanie. D.I. zarzuciła, że organ pierwszej instancji obliczając wysokość dochodów uzyskiwanych przez jej rodziców, nie uwzględnił ich wydatków w łącznej kwocie 894 zł., co przy uwzględnieniu dochodów w wysokości 1.866,89 zł powoduje, że rzeczywisty dochód na jednego członka rodziny wynosi 194,57 zł. Ponadto D. I. podniosła, iż w dniu wniesienia odwołania nie pobiera zasiłku i wraz z synem pozostaje na wyłącznym utrzymaniu rodziców. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania w dniu [...]., wydało decyzję nr [...], w której działając na mocy art. 138 §1 pk1 kpa utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazując na art. 31 ust. 6, ust. 9 i ust. 10 ustawy o pomocy społecznej stwierdził, że matce przysługuje macierzyński zasiłek okresowy i macierzyński zasiłek jednorazowy, jeżeli dochód na osobę w rodzinie wnioskodawczyni nie przekracza dochodu na osobę określonego w art. 4 ust. 1. tej ustawy. Uzyskiwany dochód jest więc zdaniem organu odwoławczego, podstawowym kryterium rozstrzygającym o przyznaniu lub odmowie przyznania zasiłku macierzyńskiego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało również na dyspozycję art. 2a ust. 2 o pomocy społecznej, w myśl którego, na użytek tej ustawy przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 210 zł. a dochody uzyskiwane przez rodzinę z gospodarstwa rolnego oraz ze źródeł pozarolniczych sumuje się. Mając powyższe na uwadze organ odwoławczy stwierdził, że organ pierwszej instancji dokonał obliczenia dochodu zgodnie z obowiązującymi przepisami. D. I. kwestionując powyższe rozstrzygnie Samorządowego Kolegium Odwoławczego zaskarżyła je do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodka Zamiejscowego w Poznaniu i w skardze powtórzyła argumentację podniesioną w odwołaniu. Dodatkowo skarżąca podniosła, że kwota 186 zł., która zgodnie z jej wyliczeniami stanowi rzeczywistą wysokość dochodu na osobę po uwzględnieniu wydatków koniecznych do prowadzenia gospodarstwa domowego i gospodarstwa rolnego, jest kwotą zbyt małą na pokrycie wydatków związanych m.in. z nauką siostry w gimnazjum, środków higieny oraz remontem budynków mieszkalnych i gospodarczych. Skarżąca powołała się również na to, iż będąc matką samotnie wychowującą dziecko jest również osobą bezrobotną bez własnych środków utrzymania. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, odpowiadając na skargę, wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, choć nie z powodów w niej wskazanych. Jak wynika z treści art. 31 ust 6 pkt 1 i art. 31 ust 9 ustawy z dnia 29 listopada 1990r. o pomocy społecznej (jt. Dz.U. z 1998r. Nr 64, poz. 414 ze zm.) matce dziecka przysługuje macierzyński zasiłek okresowy gdy zajmuje się wychowaniem dziecka w okresie 4 pierwszych miesięcy życia dziecka oraz macierzyński zasiłek jednorazowy. Zgodnie z art. 31 ust 10 powołanej wyżej ustawy, zasiłki te mogą być przyznane, jeżeli dochód na osobę w rodzinie nie przekracza dochodu na osobę w rodzinie określonego w art. 4 ust. 1. Dochód na osobę w rodzinie jest więc zasadniczym kryterium przyznawania zasiłków macierzyńskich. Zauważyć należy, iż w treści przepisu art. 4 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, zawarto zastrzeżenie, odsyłające do dyspozycji art. 31a tej ustawy. W myśl wymienionego przepisu, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie lub rodzinie nie spełniającej kryterium dochodowego określonego w art. 4 ust. 1 może być przyznany bezzwrotny specjalny zasiłek okresowy lub celowy. Sformułowania zawarte w powołanym przepisie, a w szczególności brak dokładnej specyfikacji szczególnych przypadków, w których stosować należałoby tą normę powoduje, że na organ nałożony został obowiązek oceny okoliczności w każdej sprawie pod kątem ewentualnego skorzystania z tego uprawnienia. Organ po wyczerpującym zgromadzeniu materiału dowodowego, każdorazowo powinien więc odnieść się do okoliczności sprawy i rozważyć, czy w sytuacji konkretnej strony nie mamy do czynienia ze "szczególnie uzasadnionym przypadkiem". Obowiązek ten wynika również z ogólnych zasad postępowania wyrażonych w art. 7, art. 9 i art. 11 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz.U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm. - dalej kpa), zobowiązujących organ do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, przy uwzględnieniu zarówno interesu społecznego, jak i słusznego interesu obywateli, należytego i wyczerpującego poinformowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy, które mogą mieć wpływ na ustalenie jej uprawnień oraz wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się organ przy załatwieniu sprawy (por. wyrok NSA z 06.01.1999r. SA/Rz 569/97 OSS 1999/2/45). Obowiązki powyższe należy z tym większą skrupulatnością wykonywać, gdy strona powołuje się nie tylko na trudną sytuację życiową i finansową wywołaną np. bezrobociem, co nastąpiło w przedmiotowej sprawie i znalazło odzwierciedlenie w wywiadzie środowiskowym (k. 2-10) oraz odwołaniu od decyzji organu I instancji, ale i na fakt urodzenia kilka dni wcześniej syna. Skarżąca z wnioskiem o przyznanie pomocy społecznej zwróciła się do organu w dniu [...]marca 2003r., zaś syna K. urodziła [...]. (odpis skrócony aktu urodzenia - k. 14). Wnioskodawczyni znalazła się zatem w nowej dla niej i trudnej sytuacji życiowej, bez wsparcia ojca dziecka. Zdaniem Sądu, okoliczność tę mieści się w zakresie "szczególnie uzasadnionych przypadków", o których mowa w art. 31a ustawy. W świetle powyższego, mając na uwadze treść art. 31a ustawy o pomocy społecznej stwierdzić należy, że organ administracji publicznej rozpoznając sprawę o przyznanie zasiłku celowego lub okresowego w sytuacji, gdy dochód strony czy rodziny przekracza ustalony przez prawodawcę poziom, zakresem swych rozważań powinien objąć kwestię, czy w okolicznościach sprawy nie występuje szczególnie uzasadniony przypadek, umożliwiający wnioskodawcy otrzymanie świadczenia na mocy ustawy o pomocy społecznej (por. wyrok NSA z dn. 29.10.1998r. I 1032/98 - LEX nr 45749, wyrok NSA 01.04.1998r. II SA/Łd 744/97 - ONSA 1999/1/25). Tymczasem ani organ pierwszej instancji ani Samorządowe Kolegium Odwoławcze, pod tym kątem, do faktu urodzenia dziecka się nie odnieśli. Rozpoznając ponownie sprawę, właściwy organ będzie orzekał na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 marca 2003r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz. 593 ze zm.). Ustawa ta, w art. 41 przewiduje podobne rozwiązanie prawne, jak art. 31a w ustawie o pomocy społecznej z 1990r. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 §1 ust 1 pkt 1a ustawy z dnia 30 sierpnia 2004r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w zw. z art. 97 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.), orzekł jak w sentencji. /-/ D.Rzyminiak-Owczarczak /-/ B. Popowska /-/ M.Dybowski jf