II SA/Po 1287/13

Poznań, dnia 24 kwietnia 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Edyta Podrazik po rozpoznaniu w dniu 24 kwietnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi A. G. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] września 2013 r. znak [...] w przedmiocie nałożenia obowiązku sporządzenia raportu oddziaływania inwestycji na środowisko postanawia odmówić przyznania prawa pomocy /-/ E. Podrazik Wnioskiem z dnia [...] stycznia 2014 r., złożonym na urzędowym formularzu, A. G. zwróciła się o przyznanie jej prawa pomocy poprzez zwolnienie jej od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Postanowieniem z dnia [...] marca 2014 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazano, że skarżąca oświadczyła we wniosku z dnia [...] stycznia 2014 r., iż utrzymuje się z emerytury w kwocie 885 zł miesięcznie, która nie wystarcza nawet na jedzenie i potrzebne leki. Sama prowadzi swoje gospodarstwo domowe. Skarżąca zakreśliła rubryki dotyczące posiadanego majątku nieruchomego, zasobów pieniężnych, w tym oszczędności i wartościowych przedmiotów oraz stanu majątkowego osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. Z uwagi na fakt, że wniosek skarżącej o przyznanie prawo pomocy był niepełny, zwrócono się do niej o uzupełnianie wniosku poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, tj. poprzez podanie wszystkich źródeł miesięcznych dochodów stałych, jak i dorywczych, jakie uzyskuje skarżąca i pozostałe osoby, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, i poparcie tych twierdzeń odpowiednimi dokumentami. Z akt sprawy wynika bowiem, że pod adresem zamieszkania skarżącej mieszkają jej synowie D. i D. (k. 43 akt sad.). Nadto D. G. oświadczył, że aktem darowizny otrzymał od matki gospodarstwo rolne. Wezwano również skarżącą do przedłożenia wyciągów z jej rachunków bankowych za okres ostatnich 6 miesięcy wraz z informacją o zaciągniętych kredytach i pożyczkach oraz o zajęciach komorniczych. Zobowiązano ją do opisania posiadanych, dzierżawionych i wynajmowanych nieruchomości, wraz z podaniem jakie przynoszą dochody i jakich kosztów wymaga ich utrzymanie. Wezwano także skarżącą do podania jakie posiada i użytkuje samochody oraz do przedstawienia szczegółowego spisu koniecznych kosztów bieżącego utrzymania rodziny. Powyższe wezwanie, prawidłowo doręczone dorosłemu domownikowi (synowi skarżącej D.) w dniu [...] lutego 2014 r. pozostało bez odpowiedzi. Tym samym oświadczenie skarżącej o braku wspólnego gospodarstwa domowego z innymi osobami pozostaje w sprzeczności w danymi wynikającymi z akt sprawy. Syn D., będący pełnomocnikiem skarżącej, mieszka z nią pod jednym adresem. Z adnotacji pocztowej wynika ponadto, że korespondencję do pełnomocnika odbiera dorosły domownik, brat D. Wspólne zamieszkanie z innymi osobami uzasadnia ocenę, że skarżąca wraz z nimi współtworzy wspólne gospodarstwo domowe. W konsekwencji dochody i obciążenia finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową skarżącej wnoszącej o przyznanie prawa pomocy. Syn skarżącej D. wskazał także, że prowadzi gospodarstwo rolne, zatem jego sytuacja finansowa ma istotny wpływ na możliwości płatnicze skarżącej. Wyjaśnienia wymagało zatem również jaki majątek posiada oraz jakie dochody uzyskuje drugi syn skarżącej (D.). Mimo wezwania, skarżąca nie złożyła żadnych dodatkowych oświadczeń, co do stanu rodzinnego, majątkowego i finansowego, a także nie przedłożyła żadnych dokumentów źródłowych, które umożliwiłyby ocenę, czy jej sytuacja finansowa uzasadnia przyznanie prawa pomocy chociażby w części. Wniosek skarżącej o prawo pomocy nie zawierał, bowiem pełnej informacji dotyczącej zdolności do poniesienia kosztów sądowych i wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru, nie odzwierciedla zatem pełnej i rzeczywistej sytuacji rodzinnej, finansowej i majątkowej wnioskodawczyni. Niemożliwe okazało się zatem poczynienie ustaleń faktycznych, uzasadniających stwierdzenie, że sytuacja rodzinna i finansowa wnioskodawczyni nie pozwala na pokrycie kosztów postępowania, co musiało skutkować odmową przyznania prawa pomocy. Pismem z dnia [...] kwietnia 2014 r. (data prezentaty) A. G. wniósła sprzeciw od powyższego postanowienia z dnia [...] marca 2014 r. W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że żądane dokumenty były już wcześniej przesyłane do sądu w związku z toczącymi się wtedy postępowaniami. Dlatego też skarżąca uznała, że ponowne przekazywanie tych dokumentów byłoby niecelowe, gdyż są one znane sądowi z urzędu. Błędnie ponadto uznano, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe ze swoimi synami. Wprawdzie osoby te są zameldowane pod jednym adresem, lecz nie zmienia to faktu, że każda z nich prowadzi odrębne gospodarstwo domowe, a odbiór korespondencji przez inne osoby niż adresat ma jedynie charakter grzecznościowy z uwagi na znaczne oddalenie urzędu pocztowego (7 km). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje Wniosek o przyznanie prawa pomocy okazał się niezasadny. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Oznacza to, że sprawa przyznania prawa pomocy zostaje ponownie rozpatrzona. W myśl ogólnej zasady z art. 199 powołanej ustawy strony ponoszą samodzielnie koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Wyjątkiem od powyższego uregulowania jest w szczególności prawo pomocy, które na mocy art. 143 § 1 cytowanej ustawy może być przyznane na wniosek strony. Zgodnie z art. 245 § 2-4 powołanej ustawy, prawo pomocy w zakresie całkowitym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a w zakresie częściowym – zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko do wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie jednego z wymienionych profesjonalnych pełnomocników. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może również polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Jak wynika przy tym z art. 246 § 1 cytowanej ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: (1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, (2) w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wymieniony przepis wskazuje zarazem wyraźnie, że to osoba wnioskująca o przyznanie prawa pomocy powinna wykazać okoliczności przemawiające za przyznaniem jej omawianej formy wsparcia, co pozostaje w zgodzie z wyjątkowym charakterem instytucji prawa pomocy. Odnosząc powyższe uwagi do specyfiki rozważanej sprawy, należy zauważyć, że wnioskiem z dnia [...] stycznia 2014 r., złożonym na urzędowym formularzu, A. G. zwróciła się o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata (k. 34-37 akt sądowych). W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że kwestionowane przez nią rozstrzygnięcia organów administracji publicznej dotyczy skomplikowanych zagadnień, a niewielka emerytura nie pozwala na zatrudnienie fachowego pełnomocnika. Ponadto A. G. podała, że jej jedynym źródłem dochodu jest emerytura wynosząca 885 zł miesięcznie. Nie wskazała natomiast żadnych osób, z którymi pozostawałaby we wspólnym gospodarstwie domowym, żadnego majątku w postaci nieruchomości, pieniędzy, przedmiotów wartościowych lub innych zasobów. Wezwanie do uzupełnienia powyższych danych z dnia [...] lutego 2014 r. (k. 42 akt sądowych), doręczone skutecznie w dniu [...] lutego 2014 r. (k. 43 akt sądowych), pozostało bez odpowiedzi. Informacje te nie zostały uzupełnione również przy wnoszeniu sprzeciwu z dnia [...] kwietnia 2014 r. (data prezentaty, k. 52 akt sądowych), w którym jedynie zostało podniesione, że okoliczności związane z sytuacją majątkową skarżącej powinny być sądowi znane z urzędu. Nie ulega zatem wątpliwości, że oświadczenia złożone przez skarżącą okazały się niewystarczające do oceny, czy zostały spełnione warunki, od których zależy przyznanie prawa pomocy. Przede wszystkim należy podkreślić, że w istocie żadne z twierdzeń A. G. nie zostało odpowiednio uprawdopodobnione. Nawet deklarowana przez nią wysokość emerytury nie została potwierdzona chociażby pismem właściwego organu ubezpieczeń społecznych, zeznaniem podatkowym czy wydrukiem operacji dokonywanych na rachunku bankowym. Podobnie żadnego oparcia w zgromadzonym materiale dowodowym nie znajdują oświadczenia skarżącej co do posiadanego majątku ruchomego i nieruchomego oraz środków finansowych, jakimi ona dysponuje. Brak tych danych uniemożliwia rzetelną weryfikację sytuacji majątkowej A. G. Trzeba przy tym podkreślić, że ocena możliwości pokrycia kosztów postępowania dokonywana jest z perspektywy aktualnej sytuacji majątkowej wnioskodawcy. W tym celu niezbędne jest uzyskanie bieżących, a nie historycznych, informacji obrazujących obecny i rzeczywisty stan finansów osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Dlatego też, wbrew twierdzeniom skarżącej, nie jest co do zasady możliwe poprzestanie w tym zakresie jedynie na dokumentach archiwalnych, przesłanych w toku poprzednio rozpatrywanych spraw. Nie można bowiem z góry wykluczyć, że w międzyczasie dojdzie do zmiany sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Na marginesie należy jedynie wskazać, że taki przypadek mógł wystąpić w rozpatrywanej sprawie. Z oświadczeń składanych w toku poprzednio rozpatrywanych spraw wynika bowiem w szczególności, że skarżąca prowadziła wspólne gospodarstwo domowe ze swoimi synami, czemu aktualnie zaprzecza (zob. postanowienie WSA w Poznaniu z dnia 22 czerwca 2011 r., sygn. akt II SA/Po 872/08; postanowienie NSA z dnia 21 lipca 2009 r., sygn. akt II OZ 609/09; postanowienie WSA w Poznaniu z dnia 17 stycznia 2008 r., sygn. akt II SA/Po 301/07 – Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa. gov.pl). Należy przy tym zaznaczyć, że obowiązek wykazania okoliczności przemawiających za przyznaniem prawa pomocy spoczywa na osobie wnioskodawcy i to on ponosi negatywne konsekwencje nie wywiązania się z powyższego obowiązku. Na podstawie informacji przekazanych przez skarżącą nie można w istocie jednoznacznie ustalić, że spełnienia ona warunki, od których zależy zwolnienie od kosztów postępowania i ustanowienie adwokata. Dlatego też należało orzec o odmowie przyznania żądanej formy wsparcia. W tej sytuacji Sąd nie znalazł podstawy do przychylenia się do wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Dlatego orzeczono na podstawie art. 243 § 1, art. 245, art. 246 § 1 art. 259 § 1, art. 260 powołanej ustawy. /-/ E. Podrazik