II SA/Po 131/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Szaniecka Sędziowie Sędzia WSA Maria Kwiecińska (spr.) Sędzia WSA Edyta Podrazik Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 maja 2012 r. sprawy ze skargi Z. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] grudnia 2011 r. Nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego; oddala skargę Decyzją z dnia [...] 2011 r. znak [...] Prezydent Miasta G. (działający z upoważnienia Prezydenta Miasta Dyrektor [...] Ośrodka Pomocy Społecznej w G.), powołując się na art. 104 kodeksu postępowania administracyjnego (dalej: kpa) i art. 3 ust. 3 i 4 oraz art. 39 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, odmówił Z. B. przyznania świadczenia pieniężnego w formie zasiłku celowego na dofinansowanie kosztów leczenia na kwot [...] zł. Z uzasadnienia decyzji wynika, co następuje. Rozstrzygnięcie zostało wydane w odniesieniu do jednego z żądań wniosków z dnia 8 sierpnia 2011 r., w których strona domagała się między innymi refundacji kosztów leczenia na kwotę [...] zł. Wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i córką. Wnioskodawca choruje (według oświadczenia leczy się w poradni lekarza rodzinnego), ma orzeczony [...] stopień niepełnosprawności; nie pracuje zawodowo, jest osobą z bezrobotną zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy bez prawa do zasiłku. Dochód rodziny wynosi [...] zł i stanowi go zasiłek rodzinny w wysokości [...] zł oraz dodatek czynszowy w wysokości [...] zł i zasiłek stały w wysokości [...] zł. Dochód ten nie przekracza ustawowego kryterium dochodowego, które dla trzyosobowej rodziny wynosi 1 053 zł. Rodzina wnioskodawca objęta jest pomocą czynszową, przyznaną na okres od maja 2010 r. do października 2011 r. w wysokości [...] zł. Odnośnie udzielenia pomocy na pokrycie kosztów leczenia w podanej przez stronę wysokości organ wyjaśnił, iż strona otrzymała pomoc na dofinansowanie zakupu leków decyzją z dnia [...] 2011 r. nr [...] w wysokości [...] zł (na receptę z dnia [...] 2011 r., obecnie wnioskodawca przedłożył fakturę za wykupione leki), natomiast nie przedłożyła żadnych recept, na wykupienie których można byłoby przyznać pomoc finansową. Stąd też, jak wyjaśnił organ, wniosek ten został rozpatrzony negatywnie. Organ wyjaśnił także, że rodzinie wnioskodawcy odrębną decyzją z dnia [...] 2011 r. została przyznana pomoc w formie zasiłków celowych na sierpień 2011 r. na łączną kwotę [...] zł. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu - po rozpoznaniu odwołania wnioskodawcy, który domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji - decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Potwierdzając prawidłowość ustaleń organu I instancji co do stanu faktycznego sprawy, Kolegium podkreśliło, że strona domagała się przyznania pomocy finansowej na pokrycie kosztów zakupu leków w kwocie [...] zł, jednak - jak wynika z wywiadu środowiskowego - nie przedstawiła recept na leki, których sfinansowanie miało być przedmiotem udzielenia pomocy. Organ odwoławczy podniósł, że pomoc społeczna w postaci zasiłku celowego nie ma charakteru obligatoryjnego, lecz jest to świadczenie którego przyznanie zależy od uznania administracyjnego, a w tym przypadku Dyrektor [...] Ośrodka Pomocy Społecznej w G. wydał decyzję zgodnie z prawem. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniósł Z. B., domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji i uwzględnienia wniosku. Skarżący opisał trudną ("tragiczną i beznadziejną") sytuację życiową (zdrowotną i finansową) swojej rodziny, argumentując, że nie jest w stanie ponieść kosztów utrzymania. Podniósł, iż leki przepisywane przez lekarzy są zbyt kosztowne, dlatego jest zmuszony z nich rezygnować, stąd też do wniosków o przyznanie pomocy dołączane są faktury za leki zakupione w cenach promocyjnych. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ decyzja Kolegium oraz decyzja organu I instancji ją poprzedzająca nie naruszają prawa. Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362, z późn. zm.) pomoc społeczna jest instytucją polityki państwa, która ma na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Stosownie do art. 3 ust. 3 i 4 powołanej ustawy, rodzaj, forma i rozmiar pomocy powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających jej udzielenie. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Powyższe oznacza, że pomoc społeczna ma udział w pokonywaniu przez osoby i rodziny trudności materialnych i życiowych. Nie jest to natomiast instytucja, która służy zaspokojeniu wszystkich potrze[b]. Pomoc społeczna ma jedynie subsydiarny charakter w stosunku do aktywności samego zainteresowanego w staraniach o znalezienie i podjęcie pracy. Osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej mają obowiązek współudziału w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Sąd podkreśla, iż decyzja o przyznaniu świadczenia z pomocy społecznej oraz o ustaleniu jego wysokości ma charakter uznaniowy, co oznacza, że nie zawsze osoba spełniająca ustawowe kryteria do przyznania świadczenia otrzyma świadczenie bądź też, że otrzyma je w formie i wysokości, jakiej oczekuje. Uznanie administracyjne zezwala bowiem organowi administracji na wybór rozstrzygnięcia, które uważa za najbardziej właściwe. Decyzja wydana w oparciu o uznanie administracyjne nie podlega kontroli sądowej z punktu widzenia celowości, gdyż sprowadza się ona wyłącznie do oceny, czy organ administracji uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych mających znaczenie w sprawie i czy w ramach swego uznania nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów. Innymi słowy, dotyczy prawidłowości postępowania organu administracji poprzedzającego wydanie decyzji. Sąd w szczególności bada, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy zgodnie z obowiązkami nałożonymi na organy przepisami art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 oraz art. 107 § 3 kpa. W ocenie Sądu nie można zarzucić organowi I instancji, jak i organowi odwoławczemu naruszenia obowiązujących przepisów przy rozstrzyganiu wniosku skarżącego o przyznanie zasiłku celowego. W konsekwencji nie można zarzucić organom przekroczenia granic uznania administracyjnego. Bezspornie skarżący i jego rodzina spełniają ustawowe kryteria ubiegania się o przyznanie pomocy finansowej w ramach pomocy społecznej. Uzyskiwane przez rodzinę dochody nie przekraczają kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Ponadto Z. B. choruje, on i jego żona, jak wynika z akt sprawy, legitymują się orzeczeniami o niepełnosprawności (wnioskodawca ma ustalony stopień [...], jego żona stopień [...]), obydwoje są osobami bezrobotnymi bez prawa do zasiłku. Tym samym są osobami uprawnionymi do ubiegania się o przyznanie świadczeń w postaci zasiłków celowych (art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej). Pomimo spełnienia przez skarżącego powyższego zasadniczego kryterium organy obydwu instancji trafnie uznały, że w okolicznościach sprawy nie zaistniały podstawy do przyznania skarżącemu zasiłku celowego na dofinansowanie sfinansowanie (refundację) kosztów leczenia (zakupu lekarstw) w kocie 19,80 zł. Zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej zasiłek celowy przyznaje się w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, co obejmuje w szczególności pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Jak wskazano już wyżej rodzaj, forma i rozmiar pomocy powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających jej udzielenie, a potrzeby korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 3 i 4 ustawy o pomocy społecznej). Oznacza to, że podejmując decyzję o przyznaniu zasiłku celowego organ powinien uwzględnić wszystkie okoliczności sprawy, w tym rozmiar i przeznaczenie pomocy społecznej już świadczonej w danym okresie w formie zasiłków celowych albo w innych formach. Z akt sprawy wynika, że skarżący otrzymuje znaczące wsparcie z instytucji pomocy społecznej. W zakresie utrzymania mieszkania skarżący otrzymuje "dodatek czynszowy" w wysokości [...] zł, który pokrywa znaczną część opłaty czynszowej wynoszącej 308 zł. Z kolei decyzją z dnia [...] 2011 r. nr [...] wnioskodawcy przyznano zasiłki celowe w łącznej kwocie [...] zł tytułem wsparcia na sierpień 2011 r. poprzez dofinansowanie: zakupu artykułów [...] w wysokości [...] zł, zakupu żywności w kwocie [...] zł, opłat czynszowych w wysokości [...] zł, opłat za gaz w wysokości [...] zł, zakupu środków czystości w wysokości [...] zł, opłat za wodę w wysokości [...] zł. Z kolei co do potrzeby pokrycia kosztów leczenia strona otrzymała pomoc na dofinansowanie zakupu leków decyzją z dnia [...] 2011 r. nr [...] w wysokości [...] zł (na receptę z dnia [...] lipca 2011 r.). Potrzeba dotycząca sfinansowania leczenia nie została udokumentowana w taki sposób, by umożliwić organom ocenę celowości jej zaspokojenia. Skarżący przedstawił organowi fakturę VAT na zakup leku [...] (k. 2 akt adm.), na którego sfinansowanie - jak wyjaśnił organ I instancji, a skarżący temu nie zaprzeczył - już otrzymał wsparcie z pomocy społecznej. Z kolei faktura VAT na zakup leku [...] nie została uwiarygodniona receptą lekarską lub innym dowodem, która wskazywałaby na niezbędność nabycia tego leku. Sam skarżący podniósł, iż nie stać go na wykup lekarstw przepisywanych przez lekarzy, dlatego zdecydował się na zakup tańszych leków (np. przeciwbólowych w cenach promocyjnych). W ocenie Sądu udzielenie pomocy na sfinansowanie zakupu leków powinno dotyczyć tylko takich środków leczniczych, których stosowanie jest zgodne z zaleceniami medycznymi, bowiem jedynie wtedy można zweryfikować zgłaszaną potrzebę i uznać zakup danych lekarstw za konieczny, a zatem za niezbędną potrzebę bytową. Ponadto wspomnieć należy, iż obowiązujące prawo formalnie pozwala na zakup tańszych odpowiedników leków dostępnych na receptę (art. 44 ustawy o refundacji leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych - Dz.U. z 2011 r. Nr 122, poz. 696), wobec tego co najmniej w części przypadków możliwe jest umniejszenie wydatków na leczenie. Stąd też skarżący w celu uzyskania wsparcia z pomocy społecznej winien ubiegać się o dofinansowanie zakupu leków przepisanych, względnie zalecanych przez lekarzy (jeżeli dany lek jest dostępny bez recepty). To z kolei wymaga jakiegokolwiek udokumentowania zgłaszanej potrzeby w wyżej wskazany sposób, tak by organy mogły ocenić jej charakter, rozstrzygnąć, czy jest to potrzeb niezbędna, której zaspokojenie może być przedmiotem wsparcia z pomocy społecznej. Mając na uwadze powyższe należy uznać, iż zakres wsparcia przyznanego skarżącemu z instytucji pomocy społecznej pozwala na odmówienie realizacji dalszego wniosku. Tym bardziej, że udzielona pomoc obejmuje różne sfery potrzeb, zgłaszanych przez skarżącego (opłaty za mieszkanie, koszty leczenia). W świetle art. 3 ust. 3 i 4 ustawy o pomocy społecznej organy nie mają obowiązku pełnego utrzymania osób potrzebujących, gdyż realizacja zadań z zakresu pomocy społecznej służyć ma ich wsparciu w ramach niezbędnych potrzeb. Wsparcie to powinno służyć także aktywizacji beneficjentów pomocy. Podsumowując Sąd stwierdza, że jakkolwiek otrzymywana przez skarżącego pomoc z zabezpieczenia społecznego nie zaspakaja wszystkich jego potrzeb oraz potrzeb rodziny, to jednak słusznie podniosły organy, iż pomoc społeczna nie może stanowić stałego źródła utrzymania ich beneficjentów. Zgodnie z powołaną ustawą o pomocy społecznej pełni ona bowiem rolę subsydiarną (posiłkową, wspierającą) wobec aktywności samych zainteresowanych w staraniach o poprawę swojej sytuacji bytowej i służy zapewnieniu zaspokojenia koniecznych (niezbędnych) potrzeb. Natomiast ze sposobu prezentowania przez skarżącego oczekiwań wynika, że pomoc społeczna jest przez niego traktowana w zasadzie jako wyłączne źródło utrzymania. W tym stanie rzeczy Sąd uznał skargę za nieuzasadnioną i na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r. poz. 270) skargę oddalił.