II SA/Po 1314/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbra Drzazga (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędzia WSA Tomasz Świstak Protokolant st. sekretarz sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 marca 2014 r. sprawy ze skargi G. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] 2013 r. Nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego i zasiłku celowego specjalnego; oddala skargę W dniach 20 maja i 6 czerwca 2013 r. G. M. złożyła do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w P. wnioski o udzielenie pomocy finansowej na zakup spodni, kurtki i obuwia oraz zwrot kosztów zakupionych leków w łącznej wysokości 43,78 zł, na opłatę za Internet w wys. 29,90 zł i telefon w wys. 29,90 zł, tytułem zwrotu kosztów telewizji kablowej w kwocie 119,60 zł (za okres od lipca do grudnia 2013 r.), na opłatę w lipcu 2013 r. za Internet w wys. 29,90 zł i za telefon w wys. 29,90 zł. W dniu 6 czerwca 2013 r. pracownik MOPR w P. przeprowadził wywiad środowiskowy w trakcie którego ustalono, iż G. M. jest osobą niepełnosprawną, całkowicie niezdolną do pracy, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jej dochód stanowiło świadczenie rentowe w wysokości 771,35 zł netto. Decyzją z dnia [...] 2013 r. Prezydent Miasta P. odmówił G. M. przyznania pomocy pieniężnej formie zasiłku celowego, celowego specjalnego oraz zasiłku celowego pod warunkiem zwrotu z tytułu zwrotu kosztów zakupionych leków w wysokości 43,78 zł (wg przedłożonych faktur), tytułem zwrotu kosztów opłaty za czerwiec 2013 . za Internet w wys. 29,90 zł i za telefon w wys. 29,90 zł, tytułem zwrotu kosztów opłaty za telewizję kablową w wys. 119,60 zł (za okres od lipca do grudnia .), na opłatę w miesiącu lipcu b2013 r. za Internet w wys. 29,90 zł i za telefon w wys. 29,90 zł oraz zakup spodni, kurtki i obuwia. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, iż wnioskodawczyni posiada dochód przekraczający kryterium dochodowe określone w art. 8 ust 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r., Nr 175, poz. 1362 ze zm.) dalej: u.p.s., a tym samym nie przysługuje jej prawo do zasiłku celowego określonego w art. 39 ust. 1 u.p.s.. W tej sytuacji organ rozważył, czy istnieją przesłanki do przyznania stronie specjalnego zasiłku celowego uregulowanego w art. 41 ust. 1 i 2 u.p.s. Rozważając możliwość przyznania pomocy na podstawie art. 41 u.p.s. organ ustalił, iż do stałych miesięcznych wydatków G. M. należą: opłata za czynsz wysokości 636,59 zł, opłata za zużycie energii elektrycznej w wys. 34,53 zł, opłata za zużycie gazu w wys. 19,89 zł, opłata telewizji kablowej w wys. 19,93, opłata za Internet i telefon w wys. 59,80 zł, i zakup leków średniomiesięcznie na kwotę 21,89 zł. Organ wyjaśnił, że wnioskodawczyni jest systematycznie wspierana ze środków pomocy społecznej. W czerwcu przyznano jej zasiłek celowy pod warunkiem zwrotu z jednoczesnym odstąpieniem od żądania zwrotu w łącznej wys. 1387,60 zł z przeznaczeniem na opłatę czynszu za czerwiec i lipiec (1273,18 zł), opłatę za energię elektryczną (34,53 zł), opłatę połowy kwoty rachunku za gaz (19,89 zł) oraz jednorazowo na zakup środków czystości na 3 miesiące (60 zł), a także zasiłek celowy od 1 czerwca do 31 lipca 2013 . w wys. 150 zł miesięcznie z przeznaczeniem na zakup żywności. Łącznie w czerwcu i lipcu przyznano wnioskodawczyni 1687,60 zł. Organ podkreślił, że wnioskodawczyni posiada stały dochód w wys. 717,35 zł. Organ, powołując art. 2 ust. 1 u.p.s. i art. 3 ust. 1 u.p.s. stwierdził, że po uwzględnieniu dochodu wnioskodawczyni, wydatków jakie ponosi, jak i zakresu i wysokości pomocy jaką otrzymuje, zgłaszane przez nią potrzeby jest w stanie zaspokoić we własnym zakresie bez uszczerbku dla możliwości zaspokojenia innych niezbędnych potrzeb życiowych. Dokonanie zakupu leków, spodni, kurtki i obuwia oraz miesięczne koszty opłat za Internet i telefon nie są związane z poniesieniem kosztów, które przekraczałyby możliwości finansowe G. M. Ponadto, z ustaleń organu wynika, że w aktualnej ofercie sklepu T. można zakupić spodnie za kwotę 70 zł, kurtkę za kwotę 60 zł i obuwie za 70 zł. Organ zaznaczył, że wydatki te ponosi się raz na jakiś czas, można je więc zaplanować i sprawić, by nie wiązały się ze znacznym obciążeniem domowego budżetu. Organ dodał też, że strona powinna ograniczyć wydatki do niezbędnego minimum, by dążyć w ramach swoich możliwości do zaspokajania swoich niezbędnych potrzeb w granicach swojego dochodu. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła G. M. wnosząc o jej uchylenie i przyznanie zasiłków celowych na wymienione w decyzji rzeczy. Odwołująca powołała się swoją trudną sytuację materialną, niepełnosprawność i całkowitą niezdolność do pracy. Wskazała, że renta inwalidzka nie wystarcza jej na niezbędne potrzeby. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją z dnia [...] 2013 r. nr [...] utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Kolegium powołując się na treść art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 u.p.s., wskazało, że G. M. w czerwcu 2013 r. otrzymała łączną pomoc finansową w wys. 1687,60 zł na zaspokojenie niezbędnych potrzeb bytowych. Kolegium wskazało, że niezbędne potrzeby bytowe są potrzebami powstałymi w danym momencie, a za takie nie można uważać zapłacenie gotówką faktur za zakupione leki w dniu 3 czerwca 2013 r. Posiadany przez wnioskodawczynię dochód, przy formach i zakresie udzielanych systematycznie świadczeń jest wystarczający do zaspokojenia zgłaszanych potrzeb w zakresie kosztów opłaty za telewizję, Internet i telefon. Kolegium podkreśliło, że zadaniem organów pomocy społecznej jest niesienie bieżącej i niezbędnej pomocy osobom potrzebującym, a nie wspieranie potrzeb inwestycyjnych. Tymi niezbędnymi potrzebami życiowymi sa takie, bez zaspokojenia których osoba nie może egzystować, zagrożone są warunki jej istnienia, a w szczególności życia lub zdrowia. W pojęciu tym nie mieści się telewizja kablowa, Internet i telefon. Koszty tych usług są drugoplanowe w stosunku do zabezpieczenia środków na zakup żywności, środków czystości, czy leków. Jednocześnie organ podkreślił, że nie ma przeszkód, by strona ubiegała się w przyszłości o przyznanie zasiłków celowych na inne cele np. na pokrycie kosztów zakupu żywności, czy leków. Skargę na powyższe rozstrzygniecie wniosła G. M., powtarzając argumentację zawartą w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Zaznaczyła, iż nie starcza jej środków do życia, ponieważ wszystko jest bardzo drogie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności organów administracji publicznej. Jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do ustalonego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Z kolei w świetle z art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej: p.p.s.a, sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, przy czym – jak wynika z treści art. 145 § 1 – Sąd uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie i orzeka o ich uchyleniu w sytuacji, gdy stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podstawę rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (Dz.U. 2013 poz. 182 ze zm.) – dalej: u.p.s. Z materiału zgromadzonego w aktach sprawy wynika, iż G. M. wnioskami z dnia 20 maja i 6 czerwca 2013 r. ubiegała się o udzielenia pomocy finansowej na zakup spodni, kurtki i obuwia oraz zwrot kosztów zakupionych leków w łącznej wysokości 43,78 zł, na opłatę za Internet w wys. 29,90 zł i telefon w wys. 29,90 zł, tytułem zwrotu kosztów telewizji kablowej w kwocie 119,60 zł (za okres od lipca do grudnia 2013 .), na opłatę w lipcu 2013 r. za Internet w wys. 29,90 zł i za telefon w wys. 29,90 zł. Zgodnie z art. 39 ust. 1 u.p.s. w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Przyznaje się go w szczególności na pokrycie w części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw, a także kosztów pogrzebu (art. 39 ust. 2 u.p.s.). Zasiłek celowy przysługuje osobom spełniającym kryteria dochodowe określone w art. 8 ust. 1 ustawy. Z kolei w myśl art. 41 u.p.s. w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany: specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi albo zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. W niniejszej sprawie jest bezspornym, że skarżąca w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku posiadała dochód w wysokości 717,35 zł przekraczający kryterium dochodowe, wynoszące dla osoby samotnie gospodarującej 542,- zł. Oznacza to, że organy słusznie rozważyły zasadność ewentualnego przyznania zasiłku celowego w oparciu o art. 41 u.p.s. Ustawodawca w treści powołanego przepisu art. 41 u.p.s. używa sformułowania, iż omawiane świadczenie "może być przyznane". Oznacza, to, że rozstrzygnięcie w sprawie przyznania specjalnego zasiłku celowego wydawane jest w ramach tak zwanego uznania administracyjnego. Uznanie administracyjne, choć jest uprawnieniem organu administracyjnego do wyboru rozstrzygnięcia sprawy, to nie pozwala mu jednak na dowolność w załatwieniu sprawy. Orzekając w przedmiocie przyznania specjalnego zasiłku celowego, organ ma obowiązek wziąć pod uwagę wskazówki, co do zasad udzielania pomocy społecznej osobom potrzebującym, pamiętając nie tylko o tym, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3 u.p.s.), ale i o tym, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 u.p.s.). Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale też nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela. Należy jednak mieć na uwadze, że udzielenie pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego, uzależnione jest od zaistnienia dodatkowej przesłanki, którą jest wystąpienie szczególnie uzasadnionego przypadku. Obwarowanie tej formy pomocy wymienioną przesłanką związane jest z tym, że ustawodawca przewidział możliwość jej udzielenia osobom lub rodzinom o dochodach przekraczających kryterium dochodowe. Ustawodawca nie sformułował definicji "szczególnie uzasadnionego przypadku". Jest to pojęcie nieostre, wymagające konkretyzacji w okolicznościach faktycznych każdej indywidualnej sprawy. Pod pojęciem tym należy rozumieć przypadki wyraźnie odbiegające od typowych sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy społecznej przy spełnieniu kryterium dochodowego. Będzie to zatem sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że tak dotkliwe w skutkach lub tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia, nie należą do zdarzeń codziennych. Są to zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów wydarzeń, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (por. wyrok Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 14 stycznia 2011 r. sygn. akt I OSK 1496/10 oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 września 2009 r. I SA/Wa 1004/09, dostępne na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Analiza materiału zgromadzonego w sprawie nie pozwala na stwierdzenie, aby taki szczególnie uzasadniony przypadek wystąpił w sytuacji G. M.. Z akt sprawy wynika, iż jej sytuacja bytowa nie zmienia się od pewnego czasu. Nie nastąpiło żadne szczególne wydarzenie, które pogorszyłoby jej dotychczasową sytuację. Regularnie korzysta ona z pomocy udzielanej jej przez Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w P., w tym z pomocy na zakup żywności, lekarstw i ponoszenie kosztów utrzymania mieszkania. W aktach sprawy znajdują się decyzja Prezydenta Miasta P. z dnia [...] 2013 r. o przyznaniu skarżącej zasiłku celowego zwrotnego na inne cele w miesiącu czerwcu 2013 r. w łącznej wys. 1387,60 zł (w tym na czynsz w kocie 1273,18 zł, połowę opłaty za energię w kwocie 34,53 zł, połowę opłaty za gaz w kwocie 19,89 zł, na środki czystości w kwocie 60 zł – na 3 miesiące, z odstąpieniem od żądania zwrotu wydatków, a także decyzja tego samego organu z tego samego dnia o przyznaniu skarżącej zasiłku celowego na zakup żywności od 1 czerwca do 31 lipca 2013 r. w wys. 150 zł miesięcznie. Zatem w samym w czerwcu 2013 r. G. M. otrzymała od organu pomocy społecznej wsparcie finansowe w łącznej wysokości 1537,60 zł, która pokrywa znaczną część jej wydatków. Należy zatem podzielić stanowisko organów, iż sytuacja bytowa skarżącej – uzyskiwany przez nią dochód oraz udzielana jej pomoc finansowa, uzasadnia twierdzenie, że jest ona w stanie wygospodarować środki na zakup lekarstw, uiszczenie rachunków za telefon, Internet i telewizję kablową. Nie zaistniały jakiekolwiek szczególne okoliczności uzasadniające udzielenie pomocy w tym zakresie. Podkreślić należy, iż wykładnia przepisów ustawy o pomocy społecznej nie może prowadzić do wniosku o dopuszczalności uczynienia z pomocy społecznej źródła utrzymania. Interpretacja taka byłaby niedopuszczalna jako całkowicie sprzeczna z intencją ustawodawcy, a zwłaszcza z ustanowioną w art. 2 ust. 1 u.p.s. zasadą pomocniczości (subsydiarności). Jak już wskazano, decyzje w przedmiocie przyznania zasiłku celowego opierają się na uznaniu administracyjnym. Uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb. W szczególności, wobec danej osoby pewien zakres przyznanych już świadczeń organ może uznać za zaspokajający jej bieżące, niezbędne potrzeby życiowe. Stąd w przypadku występowania o szereg świadczeń organ może uwzględniać te, które w danej sytuacji są najistotniejsze. W tym stanie rzeczy Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.