II SA/Po 1316/14

Dnia 05 lutego 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Drzazga Sędziowie Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak (spr.) Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 05 lutego 2015 roku sprawy ze skargi G. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] października 2014 roku Nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę Decyzją z dnia [...] 2014 r. ([...]) Prezydent Miasta P. (dalej również: Prezydent Miasta), na podstawie art. 2 ust. 1, art. 3, art. 7 pkt 5 i 6, art. 8 ust. 1, art. 11, art. 39 ust. 1 i 2, art. 106 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. 2013 r., poz. 182, z późn. zm. - dalej: u.p.s.), w związku z § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. 2012 r., poz. 823) oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej: k.p.a.), odmówił przyznania G. M. zasiłku celowego na zakup 4 elektrycznych garnków do gotowania w wysokości od 880 zł do 2 200 zł oraz na zakup środków dezynfekujących materiały budowlane w wysokości 366 zł - 495 zł oraz opłacenie firmy dezynfekującej w wysokości 1200zł - 1800 zł. W trakcie prowadzonego postępowania organ I instancji ustalił, że wnioskodawczyni (wniosek z dnia 21 maja 2014 r.) prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie pracuje, pozostaje osobą bierną zawodowo, nie pobiera renty ani emerytur; deklaruje, że nie ma własnego dochodu. Dalej wyjaśnił, że wnioskodawczyni korzysta z regularnego wsparcia finansowego z pomocy społecznej: otrzymuje zasiłek okresowy w wysokości [...] zł i zasiłek celowy na zakup żywności w kwocie 250 zł, a także korzysta z innych zasiłków celowych - w maju 2014 r. otrzymała zasiłek celowy na leki w wysokości 359,54 zł. Organ stwierdził, że kryterium dochodowe uprawniające do świadczeń z pomocy społecznej wynosi aktualnie dla jednoosobowego gospodarstwa domowego 542 zł, a wnioskodawczyni spełnia ten warunek (kryterium z art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s.). Opisując sytuację materialną i miesięczne wydatki wnioskodawczyni, organ wyjaśnił, że strona zamieszkuje w [...] domu jednorodzinnym, którego jest właścicielką; z podanych przez nią faktów wynika, że w kwietniu 2014 r. poniosła wydatki na opłatę energii elektrycznej - w wysokości 171,41 zł, opłaty za wodę w wysokości 42,12 zł i wywóz śmieci - w wysokości 12 zł, podatek od nieruchomości w - w wysokości 26 zł, opłatę za telefon w wysokości 35 zł oraz koszty biletów [...] w wysokości 112 zł; łączna wysokość wydatków poniesionych przez wnioskodawczynię w kwietniu 2014 r. wyniosła 398,53 zł. W dalszych rozważaniach organ I instancji stwierdził, że przy rozpatrywaniu wniosku w części dotyczącej przyznania zasiłku na zakup 4 elektrycznych garnków do gotowania - w wysokości 880 zł do 2200 zł należy mieć na względzie, że decyzją z dnia [...] 2014r. znak [...] przyznano zainteresowanej pomoc w formie zasiłku celowego na zakup kuchenki elektrycznej w kwocie 129 zł, uznając, że zakup dwupalnikowej kuchenki elektrycznej zabezpieczy w wystarczającym stopniu zgłaszaną potrzebę zakupu urządzenia do przygotowywania posiłków; G. M. nie zgodziła się z przyznaną kwotą pomocy, uznając ją za niesatysfakcjonującą, a w związku z wniesieniem odwołania zaskarżona decyzja wraz z aktami sprawy została przekazana do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu w dniu 24 kwietnia 2014 r. W ocenie organu zakup elektrycznych garnków do przygotowywania posiłków nie jest niezbędną potrzebą bytową, zaś wnioskodawczyni posiada garnki, dysponuje także turystyczną butlą gazową jednopalnikową z której korzysta, przygotowując posiłki, do tej pory używała także dwupalnikowej kuchenki turystycznej, która w chwili obecnej, jak poinformowała, się popsuła. Odnosząc się do wniosku w części dotyczącej przyznania zasiłku na zakup środków dezynfekujących oraz opłacenie firmy w celu wykonania dezynfekcji parteru budynku organ stwierdził, że niezbędne potrzeby bytowe zainteresowanej są zaspokajane również dzięki systematycznie przyznawanej pomocy z [ośrodka pomocy społecznej]. W ocenie organu, w toku prowadzonego postępowania nie stwierdzono, że potrzeba wykonania dezynfekcji trzech pomieszczeń znajdujących się na parterze budynku jest niezbędna. Zaznaczył, że dom zainteresowanej od lat nie był gruntownie remontowany i wymaga finansowych nakładów, jednak organ pomocy społecznej nie może przejąć na siebie obowiązku wykonywania napraw i remontów. Dalej organ zajął stanowisko, że nie może przejąć na siebie odpowiedzialności całkowitego utrzymania osoby; ponadto wydatkowanie przez organ środków publicznych na opłacenie wszystkich kosztów utrzymania klientów w pełnym zakresie stałoby w sprzeczności z zasadami sprawiedliwości społecznej oraz z gospodarnością, do której zobowiązane są wszystkie organy publiczne. W związku z powyższym organ podniósł, że świadczenia przewidziane w ramach ustawy o pomocy społecznej mają charakter wyłącznie pomocniczy, wspierający osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do samodzielnego pozyskania środków finansowych. W ocenie organu wnioskodawczyni, posiadając swoje zasoby w postaci majątku, jakim jest dom [...] z nieruchomością gruntową, nie wykorzystuje własnych zasobów celem poprawy swej sytuacji materialnej. W tym zakresie wskazał na to, że podczas wywiadu środowiskowego w dniu 29 maja 2014 r. strona poinformowała, że dom od wielu lat jest zgłoszony do sprzedaży i wynajmu, jednak poprzez pomówienia z zewnątrz w stosunku do jej osoby nie dochodzi do podpisania umowy, a osoby wynajmujące opuszczają nieruchomość jednocześnie ją niszcząc; wnioskodawczyni nie chciała udzielić informacji kiedy ostatnio wynajęła pokoje; podkreślała, że [...] kondygnacja budynku należy do jej syna, który jest tutaj zameldowany, nie udzieliła jednak informacji, "czy [...] X mieszka w budynku przy ul. [...]"; odpowiedziała natomiast, że jej dzieci mają tak samo jak ona prawo do korzystania z nieruchomości, w tym do wynajmu swojej części domu i nie muszą z nią tego pertraktować czy też rozliczać się z uzyskiwanego dochodu z tytułu wynajmu pokoi. Zdaniem organu strona nie wyraża chęci współpracy z pracownikami ośrodka pomocy społecznej w celu poprawy swojej sytuacji, zrzucając odpowiedzialność za własne utrzymanie i zaspokojenie swoich potrzeb na ten ośrodek. Wskazując na to, że decyzja o przyznaniu zasiłku celowego ma charakter uznania administracyjnego, organ I instancji nie znalazł podstawy do przyznania zasiłku celowego na potrzeby wskazane we wniosku. W odwołaniu od decyzji z dnia [...] 2014 r. G. M. zarzuciła rozstrzygnięciu organu I instancji niezgodność z prawem. Skarżąca stwierdziła, że w istocie kwota dochodu z tytułu zasiłku okresowego nie wystarcza na zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych. Strona podniosła, że jest osobą schorowaną i nie jest w stanie podjąć jakiegokolwiek zatrudnienia. Strona uznała zgłoszone we wniosku z dnia 21 maja 2014 r. potrzeby za niezbędne do zaspokojenia. Odwołanie zostało uzupełnione w piśmie z dnia 11 lipca 2014 r. Decyzją z dnia [...] października 2014 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu (dalej również: Kolegium) utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2014 r. Kolegium podzieliło ustalenia faktyczne organu I instancji oraz dodatkowo zwróciło uwagę na przyznaną dotychczas stronie pomoc finansową na zakup leków: decyzją z dnia [...] 2014 r. w kwocie 359, 54 zł, decyzją z dnia [...] 2014 r. w kwocie 546,23 zł, decyzją z dnia [...] 2014 r. w kwocie 164,04 zł oraz decyzją z dnia [...] 2014 r. w kwocie 176,94 zł. Poza tym organ wskazał na to, że strona otrzymuje regularnie, co miesiąc, zasiłki celowe na zakup żywności w kwocie 250 zł, a także świadczenia celowe na zabezpieczenie innych potrzeb bytowych (np. decyzja z dnia [...] 2014 r. na zakup kuchenki elektrycznej - zasiłek celowy w kwocie 129 zł); ponadto strona utrzymuje się z regularnie przyznawanego zasiłku okresowego w kwocie miesięcznej [...] zł. Na podstawie całokształtu sprawy, w tym wyjaśnień organu I instancji z dnia 3 lipca 2014 r., organ II instancji uznał, że zaskarżona decyzja w tym stanie faktycznym i prawnym nie narusza prawa. Poza tym wskazał na przyznanie stronie pomocy finansowej w 2014 r. o łącznej wartości 8 804,53 zł, co w ocenie Kolegium wskazuje na to, że organ zabezpieczył wszystkie podstawowe potrzeby bytowe wnioskodawczyni. W ocenie organu odwoławczego odmowa przyznania zasiłku celowego na zakup garnków elektrycznych i środków dezynfekujących materiały budowlane czy opłacenie firmy dezynfekcyjnej nie sianowi odmowy zaspokojenia niezbędnych potrzeb bytowych. Poza tym zwrócił uwagę na fakt, że zasiłek celowy przyznawany na podstawie art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. ma charakter uznaniowy i subsydiarny. Kolegium uznało, że argumenty podniesione przez organ I instancji w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] 2014 r., wskazujące na powód odmowy przyznania stronie postępowania pomocy finansowej na zakup 4 garnków elektrycznych do gotowania, na zakup środków dezynfekujących materiały budowlane, jak i na opłacenie firmy dezynfekcyjnej - są wystarczające i uzasadniają utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji. W skardze na decyzję Kolegium z dnia [...] października 2014 r. skarżąca G. M. domagała się rozpatrzenia sprawy zgodnie z przepisami o pomocy społecznej i przyznania środków na zgłoszone przez nią potrzeby. Skarżąca zarzuciła, że we wszystkich jej sprawach organy administracji piszą nie na temat. Pomimo, iż spełnia warunki do uzyskania wsparcia, stosowna pomoc od lat bezprawnie jest jej odmawiana. Pomoc otrzymuje sporadycznie, a organy nie uwzględniają jej sytuacji faktycznej. Dowody, jakimi organy w tym zakresie dysponują, są ukrywane i zafałszowywane. Dochodzi do zniszczenia jej mieszkania, czemu stara się zapobiec. Pismem z dnia 23 stycznia 2015 r. skarżąca wniosła o przeprowadzenie dowodów: z akt spraw [...], przesłuchanie Prezesa SKO w Poznaniu na okoliczność licznych rozmów – powodów zaistniałej sytuacji i licznych ze strony skarżącej propozycji jej rozwiązania, przesłuchania pracowników MOPR, przesłuchania biegłego psychiatry, przesłuchania biegłego – lekarza [...], dopuszczenie akt sprawy Sądu Rejonowego [...], [...] i [...] oraz akt sprawy w WSA w Poznaniu, w tym dot. niepełnosprawności skarżącej oraz śmierci rodzica, powołanie do sprawy Prokuratora. W odpowiedzi na skargę Kolegium, podtrzymując dotychczasowe stanowisko, wniosło o jej oddalenie. Na rozprawie w dniu 5 lutego 2015 r. skarżąca podtrzymała dotychczasowe stanowisko, podkreślając, że organy nieprawidłowo ustaliły jej sytuację faktyczną - materialną i zdrowotną. Sąd na podstawie art. 106 § 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił wnioski dowodowe zawarte w piśmie strony z dnia 23 stycznia 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości, poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej. Innymi słowy, sąd administracyjny kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego obowiązującymi w dacie jej wydania. Skarga analizowana pod tym kątem nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli zgodności z prawem w niniejszym postępowaniu była decyzja Kolegium z [...] października 2014 r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. odmawiającą przyznania skarżącej zasiłku celowego na zakup 4 elektrycznych garnków do gotowania, których cenę ustalono przedziale od 880 zł do 2 200 zł, na zakup środków dezynfekujących materiały budowlane w wysokości 366 zł - 495 zł oraz opłacenie firmy dezynfekującej w wysokości 1200 zł - 1800 zł. Materialnoprawną podstawą decyzji wydanych w niniejszej sprawie stanowiły przepisy art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s.. Zgodnie z art. 39 ust. 1 u.p.s. w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (art. 39 ust. 2 u.p.s.). Zgodnie z art. 8 pkt 1 u.p.s. prawo do świadczeń pieniężnych, w tym m.in. w formie zasiłku celowego, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza obecnie 542 zł. W niniejszej sprawie nie budziło sporu, że skarżąca spełnia kryterium dochodowe określone w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s., jako osoba samotnie gospodarująca, która nie uzyskuje dochodów. Jednocześnie, jak wynika z ustaleń organu I instancji, jest ona wspierana w formie zasiłku okresowego i zasiłków celowych na zakup żywności i leków, jak i na inne zgłaszane potrzeby, w tym zakup letniej odzieży, obuwia oraz kuchenki elektrycznej. Jak wyjaśnił organ I instancji, dochód skarżącej stanowił zasiłek okresowy pobierany w kwocie [...] zł, a w 2014 r. przyznano skarżącej pomoc finansową o łącznej wartości 8.804,53 zł. Stosownie do art. 2 ust. 1 u.p.s., pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. W dalszych przepisach u.p.s. wymienione zostały bardziej szczegółowe cele stojące u podstaw przyznania określonych świadczeń pieniężnych osobom potrzebującym oraz warunki ich uzyskania. Celem pomocy społecznej nie może być jednak całkowite wspieranie podopiecznego, tylko udzielenie jemu pomocy przy niezbędnym jego współdziałaniu oraz wykorzystywaniu wszystkich sposobności prowadzących do poprawy sytuacji bytowej. Stąd też w orzecznictwie sądowym wskazano, że organy pomocy społecznej są upoważnione do limitowania rozmiaru przyznawanych świadczeń z uwagi na ograniczone środki finansowe, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbę osób wymagających wsparcia. W ramach pomocy społecznej nie jest zatem możliwe zaspokojenie wszystkich, nawet uzasadnionych, potrzeb osób uprawnionych do tych świadczeń (wyrok NSA z 22 marca 2013 r., sygn. akt I OSK 1747/12, lex nr 1436990). W rozpoznawanej sprawie organy obu instancji odmówiły przyznania skarżącej przyznania zasiłku celowego na potrzeby zgłoszone w treści wniosku z dnia 21 maja 2014 r. Zarówno SKO jak i organ I instancji w przekonujący sposób uzasadniły trafność zapadłych rozstrzygnięć. Zasiłek celowy należy do fakultatywnych form pomocy społecznej, co oznacza, że świadczenie to może, ale nie musi zostać przyznane, nawet w przypadku spełnienia przez wnoszącego o taki zasiłek przesłanek do jego przyznania. Spełnienie przez wnioskodawcę warunków ustawowych, zarówno co do kryterium dochodowego, określonego w art. 8 ust. 1 u.p.s., jak i w zakresie wystąpienia jednej z przesłanek wymienionych w art. 7 pkt 1-15 u.p.s. (np. ubóstwo, bezrobocie, czy niepełnosprawność), nie jest równoznaczne z obowiązkiem przyznania świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej. Przyznanie bądź odmowa przyznania tego świadczenia, ze względu na jego uznaniowy charakter, uzależnione jest dodatkowo od oceny organu dokonanej w ramach art. 2 ust. 1 oraz art. 3 ust. 4 u.p.s. (wyrok WSA w Gliwicach z dnia 21 września 2012 r., sygn. akt IV SA/Gl 1144/11, lex nr 1222446). Istotną okolicznością w niniejszej sprawie jest fakt, że skarżąca jest właścicielką domu, w którym mieszka, gdzie chciałaby dokonać remontu przyziemia w związku z wskazywanym jego zagrzybieniem i na ten cel, tj. na zakup środków dezynfekujących oraz opłacenie kosztów robocizny wyspecjalizowanej w tym zakresie firmy, przeznaczyć środki z zasiłku celowego o który wnioskuje do ośrodka pomocy społecznej. W ocenie Sądu organy obu instancji zasadnie przyjęły, że sfinansowanie takiej inwestycji nie mieści się w pojęciu niezbędnej potrzeby bytowej w rozumieniu art. 39 ust. 1 u.p.s., zwłaszcza w kontekście ustaleń pracownika socjalnego, który w trakcie wywiadu środowiskowego nie stwierdził potrzeby przeprowadzenia takich prac, i to w wysokości kosztów zgłoszonych przez skarżącą. Stanowisko to należy uznać za uzasadnione. Tożsama ocena odnosi się do drugiej, zgłoszonej przez skarżącą potrzeby – zakupu garnków do gotowania w ilości czterech sztuk. Organ I instancji odrębną decyzją z dnia [..] 2014 r., nr [...], przyznał skarżącej zasiłek celowy na zakup dwupalnikowej kuchenki elektrycznej w kwocie 129 zł, co powinno zabezpieczyć potrzebę przyrządzania posiłków. Organ przy tym ustalił, dając temu wyraz w wywiadzie środowiskowym, iż skarżąca dysponuje garnkami, w których może przyrządzać posiłki. Ponadto stwierdzić należy, że skarżąca dysponując tak znaczącym majątkiem, jakim jest dom [...] z nieruchomością gruntową, nie wykorzystuje własnych zasobów celem poprawy swej sytuacji materialnej. Jak się wydaje, brak jest przeszkód ku temu, by część domu nawet w stanie do remontu, niezamieszkała przez skarżącą, została wynajęta i przynosiła jej dochód, ewentualnie, by całą nieruchomość sprzedać i uzyskać środki na kupno adekwatnego do potrzeb i możliwości finansowych skarżącej mieszkania oraz środki na zaspokojenie codziennych potrzeb. Stanowczo zaś sprzeczne z zasadą pomocniczości byłoby kosztowne finansowanie remontu oraz zakupu oprzyrządowania kuchennego, skoro takie skarżąca posiada. Ponadto Sąd pragnie zwrócić uwagę, że system prawa na pierwsze miejsce wśród instytucji pomocy osobom będącym w niedostatku, zgodnie z zasadą subsydiarności, wysuwa obowiązek alimentacyjny (vide: wyrok SN z dnia 3 września 1998 r.- I CKN 908/97 - OSNC 3/99/53 z g glosą T. Smyczyńskiego - OSP 10/99/ 173, akceptowany przez M. Andrzejewskiego: "Ochrona praw dziecka w rodzinie dysfunkcyjnej", Zakamycze 2003, s. 147 i n.). Z tej przyczyny organ pomocy społecznej powinien każdorazowo w drodze wywiadu środowiskowego ustalać, czy potrzeby skarżącej nie mogą zostać w całości lub w części zaspokojone przez osoby, na których ciąży obowiązek alimentacyjny. Zgodnie z art. 128 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 788 ze zm.) obowiązek dostarczania środków utrzymania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej albo rodzeństwo. W tym kontekście należy wskazać, że znane są Sądowi z urzędu uzasadnienia wyroków WSA w Poznaniu: z dnia 11 września 2014 r. (sygnatura akt II SA/Po 368/14) oraz z 21 lutego 2013 r., (sygnatura akt II SA/Po 1118/12), w których podkreślono, iż skarżąca na rozprawie przed Sądem przyznała, że ma [...] dzieci. Powoduje to, że organ winien dodatkowo rozważać, czy oprócz pomocy publicznej, skarżąca nie mogłaby skorzystać z przysługującego jej uprawnienia do żądania pomocy od osób obciążonych wobec niej obowiązkiem alimentacyjnym. Natomiast odnosząc się do wniosku skarżącej o przeprowadzenie dowodów wymienionych w piśmie z dnia 23 stycznia 2014 r. należy zauważyć, że zgodnie z art. 133 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), co do zasady sąd administracyjny nie prowadzi własnego postępowania dowodowego, gdyż orzeka na podstawie akt sprawy administracyjnej przekazanych sądowi przez organ wraz ze skargą i odpowiedzią na skargę. Wyjątkowo, na mocy art. 106 § 3 p.p.s.a., sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Do tego rodzaju dowodów nie można jednak zaliczyć dowodu z przesłuchania świadków. Sąd nie znalazł również podstaw, aby uwzględnić wniosek o przeprowadzenie dowodów z akt spraw wymienionych w ww. piśmie, jako nie mających znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Przekazany przez organ wraz ze skargą i odpowiedzią na nią materiał dowodowy pozwalał na wydanie rozstrzygnięcia ze skargi na decyzje wydane w rozpatrzeniu wniosku skarżącej z dnia 21 maja 2014 r. Sąd nie znalazł również podstaw do wezwania Prokuratora do udziału w niniejszym postępowaniu. Mając powyższe na uwadze, Sąd działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.