II SA/Po 1319/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu - Katarzyna Witkowicz-Grochowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 kwietnia 2015r. wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi Stowarzyszenia na decyzję Kuratora Oświaty z dnia [...] września 2014r. Nr [...] w przedmiocie wykreślenia z ewidencji szkół i palcówek niepublicznych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. /-/ K. Witkowicz-Grochowska Stowarzyszenie w Ł. wniosło skargę na decyzję Kuratora Oświaty o wykreśleniu z ewidencji szkół i placówek niepublicznych. Jednocześnie Stowarzyszenie wniosło o przyznanie prawa pomocy i zwolnienie od kosztów sądowych w całości. We wniosku o prawo pomocy złożonym na urzędowym formularzu PPPr wskazano, że jest organizacją pozarządową, posiadającą status organizacji pożytku publicznego, nieprowadzącą działalności zarobkowej. Stowarzyszenie opiera się wyłącznie na wolontariacie, nie zatrudnia pracowników. Prowadzi działalność na rzecz rozwoju emocjonalnego i intelektualnego oraz poprawy warunków materialnych i socjalnych dzieci i młodzieży. Stowarzyszenie wskazało, że nie posiada kapitału zakładowego, środków trwałych, bilans z działalności na dzień 31 grudnia 2013r. wyniósł [...] zł, na rachunku bankowym znajduje się kwota [...] zł. Na skutek wezwania w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r., poz. 270, dalej "p.p.s.a.") odpowiedziano, że w strukturze wydatków Stowarzyszenia w 2014r. opłaty bankowe wyniosły [...] zł, koszty korespondencji i telefonów [...] zł i koszty zadań statutowych w wysokości [...] zł. Wysokość składek członkowskich została ustalona na minimum 1 zł miesięcznie, 12 zł rocznie, górna granica nie została określona. Według aktualnego wykazu członków Stowarzyszenie posiada 18 członków. Nie prowadzi rozliczeń kasowych gotówkowych, wszelkie środki jakimi dysponuje Stowarzyszenie znajdują się z rachunku bankowym. Prezes Stowarzyszenia podała, że uzyskuje ono środki ze składek członkowskich oraz z 1% podatku na rzecz organizacji pożytku publicznego. Wyjaśniono, że Stowarzyszenie posiada jeden rachunek bankowy, nie ma zaciągniętych kredytów, pożyczek, nie ma zajęć komorniczych. Z wyciągów z rachunku bankowego za okres od 5 października 2014r. do 5 marca 2015r. wynika, że wpływy pochodzą ze składek od czterech członków w łącznej wysokości [...] zł, wypływy to tylko opłaty i prowizje bankowe za prowadzenie rachunku w łącznej kwocie [...] zł. Stowarzyszenie dołączyło sprawozdanie finansowe za rok 2014 wraz z informacją dodatkową oraz rachunek zysków i strat z którego wynika, że Stowarzyszenie posiada osobowość prawną, nie jest nastawione na zysk, nie prowadzi działalności gospodarczej. Nie posiada aktywów trwałych ani obrotowych, w skład pasywów wchodzi fundusz statutowy i wynik finansowy za rok obrotowy, Stowarzyszenie nie zatrudnia pracowników. Kapitał podstawowy na początku 2014r. wynosił [...] zł, a na koniec roku bieżącego [...]zł. Stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, może nastąpić w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W rozpoznawanej sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony został przez podmiot działający w formie stowarzyszenia i choć w oświadczeniu o stanie majątkowym i dochodach strona podała, że nie posiada dostatecznych środków finansowych na pokrycie kosztów sądowych, prawo pomocy nie może zostać przyznane. Należy zauważyć, że stroną skarżącą jest stowarzyszenie, które wprawdzie nie może prowadzić działalności gospodarczej, lecz jednak może uzyskiwać środki na swoją działalność ze składek członkowskich i z innych źródeł, jak 1% podatku. Stąd uprawniony jest wniosek, że stowarzyszenie nie jest pozbawione jakiegokolwiek źródła finansowania. Zatem ustalenie odpowiedniej wysokości składek członkowskich, gdy aktualnie jest tylko 1 zł miesięcznie oraz ich egzekwowalność leży w dobrze pojmowanym interesie Stowarzyszenia. Obciążenia wynikające z kosztów sądowych dotyczące postępowania prowadzonego na rzecz Stowarzyszenia mogą ponosić jego członkowie. Z oświadczenia prezesa Stowarzyszenia wynika jasno, że członek Stowarzyszenia obowiązany jest do opłacania składek, zatem członkowie zobowiązani są do zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej Stowarzyszenia, w zakres której wchodzą również sprawy sądowe, wymagające co do zasady uiszczania opłat i czynienia wydatków. Członkowie Stowarzyszenia przystępujący do aktywnej realizacji zamierzonych celów i z powołaniem się na nie, m.in. w postępowaniu sądowoadministracyjnym, muszą liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów postępowania i przeznaczyć odpowiednie środki na ich pokrycie. Podkreślić przy tym należy, że zawarty w przepisie art. 246 § 2 p.p.s.a. zwrot "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Chcąc uzyskać prawo pomocy Stowarzyszenie powinno wykazać, że podjęło wszelkie, niezbędne kroki zmierzające do wygospodarowania środków pieniężnych na opłacenie kosztów postępowania, jednakże nie przyniosły one zamierzonego efektu. Udzielenie Stowarzyszeniu prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe, bowiem zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Raz jeszcze należy zatem podkreślić, że istnieją instrumenty prawem przewidziane, które umożliwiają zgromadzenie środków finansowych na funkcjonowanie podmiotu, w tym na jego udział w postępowaniach przed sądem. Skoro samo Stowarzyszenie, pomimo obowiązku, nie wykazuje zamiaru zgromadzenia środków finansowych od swoich wszystkich członków, a więc osób bezpośrednio zainteresowanych działalnością Stowarzyszenia, w wysokości umożliwiającej prowadzenie sporu sądowego, to brak jest podstaw, aby przerzucać ciężary związane z jego funkcjonowaniem na Państwo, czyli ogół obywateli. Podzielając pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyrażony w postanowieniu z dnia 20 grudnia 2006 r., II OZ 1433/06, należy stwierdzić, że powyższe działanie rodzi ten skutek, że faktycznie działalność Stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasadzie, że Stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Konstytucja RP przewiduje wprawdzie prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, nie gwarantuje to jednak wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo. W niniejszej sprawie Stowarzyszenie nie wykazało, że podjęło czynności zmierzające do wyegzekwowania ustalonej wysokości składek od wszystkich członków w taki sposób, aby uzyskać środki na opłacenie kosztów sądowych chociażby w części. Opłacenie kosztów postępowania ma charakter incydentalny, ale nienadzwyczajny, a Stowarzyszenie powinno się do ponoszenia takich wydatków przygotować. Zauważyć przy tym należy, że Stowarzyszenie ponosi koszty prowadzenia rachunku bankowego w łącznej kwocie przekraczającej wpływy ze składek za ten sam okres. Ponosi również koszty korespondencji i telefonów. Zatem Stowarzyszenie miało możliwości, by zgromadzić niezbędne środki na opłacenie kosztów sądowych niniejszego postępowania. Stowarzyszenie, nawet o niewielkiej liczbie członków i o niskich dochodach, musi liczyć się z trudną sytuacją w prowadzeniu działalności, dla której zostało utworzone i podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania środków także na ten cel. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji. /-/ K. Witkowicz-Grochowska