II SA/Po 1341/14

Dnia 7 maja 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Drzazga Sędziowie Sędzia WSA Maria Kwiecińska (spr.) Sędzia WSA Danuta Rzyminiak– Owczarczak Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 maja 2015 roku sprawy ze skargi A. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia (...) Nr (...) w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę A. G. w dniu (...) sierpnia 2014 r. wniósł do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej wniosek o udzielenie pomocy na uregulowanie czynszu za miesiąc lipiec 2014 r. w kwocie (...) zł. oraz uregulowanie zaległości czynszowych za miesiąc czerwiec 2014 r. Decyzją z dnia (...) sierpnia 2014 r., nr (...), Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej działający z upoważnienia Prezydenta Miasta P., w oparciu o przepis art. 2 ust. 1, art. 8, art. 11, art. 39, art. 41 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 182 ze zm.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.), dalej jako "K.p.a.", odmówił A. G. udzielenia wnioskowanej pomocy. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że A. G. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a jego dochód w miesiącu poprzedzającym złożenia wynosił (...) zł – renta z ZUS. Dalej organ zauważył, iż prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej zgodnie z art. 8 ust.1 pkt 1ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty kryterium dochodowego, tj. kwoty (...) zł. Ponieważ dochód A. G. przekracza kryterium o kwotę (...) zł to nie kwalifikuje się on do przyznania pomocy w postaci zasiłku celowego z art. 39 ustawy o pomocy społecznej. W tej sytuacji organ rozważył możliwość przyznania specjalnego zasiłku celowego na podstawie art. 41 powołanej ustawy. Zdaniem organu A. G. oczekuje pomocy w całkowitym regulowaniu zobowiązań wynikających z zawartej umowy najmu mieszkania. Tymczasem pomoc społeczna nie jest instytucją powołaną do comiesięcznego wspierania jednej osoby w opłacaniu jej zobowiązań, a powołaną do doraźnego wsparcia w przezwyciężeniu trudnej sytuacji życiowej. Dalej organ zauważył, iż wnioskodawca do tej pory nie wykazał, aby podjął jakiekolwiek kroki w celu rozwiązania swojej sytuacji mieszkaniowej, pomimo licznych form pomocy zaproponowanych przez organ pomocy społecznej (złożenie wniosku o zamianę mieszkania, złożenie wniosku o przyznanie lokalu socjalnego). W związku z faktem braku współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, zgodnie z art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej organ nie widzi podstaw do przyznania pomocy na uregulowanie czynszu. Dalej organ opisał podejmowane próby wsparcia strony w poprawie jej sytuacji oraz wskazał, iż w miarę swoich możliwości wspiera ją w zapewnieniu środków finansowych na żywność, leki i energię elektryczną, w tym również poprzez przyznanie zasiłku celowego na czynsz, w okresie, o który wnioskuje A. G. Zauważono także, iż wnioskodawca zamieszkuje w dużym (ponad siedemdziesięciometrowym) mieszkaniu i nie podejmuje prób jego zamiany na mniejszy lokal, co potwierdza informacja uzyskana od zarządcy nieruchomości w maju 2013 r. i czerwcu 2014 r. Odmawia także podejmowana współpracy z pracownikami socjalnymi w celu poprawy swojej sytuacji mieszkaniowej. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł A. G. podnosząc, iż w 2010 r. ustalił z pracownikiem Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, iż ośrodek będzie opłacał czynsz i rachunki za energie elektryczną. Dalej wskazał, na swoje niskie dochody, które nie starczą na zaspokojenie podstawowych potrzeb i niezdolność do pracy. Stwierdził nadto, iż w 2012 r. zwrócił się do właściciela lokalu, który zajmuje, z prośbą o jego zamianę na mniejsze, jednak nie doczekał się odpowiedzi na swoją prośbę. Decyzją z dnia (...) października 2014 r., nr (...) Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, iż celem ustawy o pomocy społecznej jest wsparcie osoby lub rodziny w przezwyciężeniu trudnych sytuacji, o czym mowa w art. 2 ustawy o pomocy społecznej, zaś nieodłączną cechą procesu pomocy jest aktywne współdziałanie wnioskodawcy i oraz egzekwowanie jego zaangażowania, zgodnie z art. 4 ustawy o pomocy społecznej. Rezygnacja z form pomocy zaproponowanych przez pracownika socjalnego (złożenie wniosku o zmianę mieszkania) jest wyrazem braku współdziałania A. G. z pracownikiem socjalnym w rozwiązaniu jego trudnej sytuacji życiowej. Obowiązek ten stanowi następstwo zasady subsydiarności wyrażonej w art. 2 ust 1 ww. ustawy. Konstrukcja tej zasady wskazuje, że organy pomocy społecznej nie wyręczają obywatela z obowiązku utrzymywania się w trudnej życiowo sytuacji, ale wymagają od niego aktywności w pokonywaniu niepowodzeń życiowych. Dalej organ wskazał, iż Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie udziela A. G. systematycznego wsparcia finansowego na zakup żywności i opłaty za energię elektryczną. Celem pomocy społecznej nie jest jednak systematyczne, comiesięczne wspieranie osób, które posiadają dochód przekraczający kryterium dochodowe, co ma miejsce w przypadku strony. Pomoc społeczna jest instytucją przeznaczoną do działania doraźnego, a nie do stałego, comiesięcznego wspierania jednej osoby wymagającej pomocy. Skargę na powyższą decyzję A. G. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu podnosząc, iż w 2010 r. ustalił z pracownikami Miejskiego ośrodka Pomocy Społecznej, iż ośrodek będzie opłacał czynsz i rachunki za energie elektryczną. Strona domaga się wywiązywania się przez pracowników pomocy społecznej z tych zobowiązań. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się bezzasadna. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie w pierwszej kolejności należy wskazać, że w myśl art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) sąd dokonuje kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany jej zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to konieczność dokonania przez sąd oceny zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony. Przedmiotem niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego jest kwestia odmowy przyznania skarżącemu pomocy finansowej w formie zasiłku celowego na pokrycie za miesiąc lipiec 2014 r. w kwocie (...) zł. oraz uregulowanie zaległości czynszowych za miesiąc czerwiec 2014 r. W okolicznościach faktycznych sprawy bezspornym jest, że skarżący jest osobą samotnie gospodarującą, której dochód w miesiącu poprzedzającym miesiąc złożenia wniosku wynosił (...) zł, a więc przekraczał kryterium dochodowe w kwocie (...) zł określone w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. W związku z powyższym wniosek skarżącego można było rozpoznać tylko w świetle art. 41 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. W tym miejscu zauważyć należy, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że szczególne przypadki o których mowa w tym przepisie muszą być wyraziste i odbiegające od sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy przy spełnianiu kryterium dochodowego z art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 04 listopada 2009 r., sygn. akt IV SA/Po 470/09, Baza NSA). Szczególne przypadki, o jakich mowa w art. 41 ustawy o pomocy społecznej, muszą być tak wyraziste i odbiegające od sytuacji osób spełniających kryterium dochodowe, że uzasadniają przyznanie tej szczególnej pomocy, co w konsekwencji prowadzi do zrównania sytuacji osób osiągających dochody przekraczające przyjęty przez ustawodawcę próg dochodowy z sytuacją osób, które takich dochodów nie uzyskują (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 15 kwietnia 2008 r., sygn. akt IV SA/GL 155/07, Baza NSA). O tym zaś, czy mamy do czynienia ze "szczególnie uzasadnionym przypadkiem" każdorazowo rozstrzyga organ orzekający w sprawie, po rozważeniu wszystkich istotnych okoliczności, w oparciu o wszechstronnie zebrany materiał dowodowy (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 04 listopada 2008 r., sygn. akt I OSK 1910/07, Baza NSA). Wyjaśnienia wymaga, iż kontrola decyzji uznaniowej dokonywana przez Sąd ogranicza się do zbadania zgodności z prawem tej decyzji. Kontrola ta ma ustalić, czy dopuszczalne było wydanie decyzji, czy organ przy wydawaniu decyzji nie przekroczył granic uznania i czy właściwie uzasadnił rozstrzygnięcie. Podejmując decyzję uznaniową organ administracji ma obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela, stosownie do art. 7 K.p.a., jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny, ani nie przekracza to możliwości finansowych organu administracji publicznej wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków pieniężnych. W ocenie Sądu organom orzekającym w przedmiotowej sprawie nie można zarzucić naruszenia postępowania i dowolności orzekania (art. 7 K.p.a.), jak i naruszenia art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Organy nie zakwestionowały trudnej sytuacji materialnej skarżącego, która wiąże się z istniejącym zadłużeniem w zakresie opłat czynszowych i trudnością z bieżącym regulowaniem czynszu. Zgodzić się należy z organami, iż przyznawanie regularnej pomocy, pokrywającej koszty opłat nie mieści się w kategorii przypadków objętych specjalnym zasiłkiem celowym na podstawie art. 41 ust. 1 ustawy. Zarówno analiza akt sprawy, jak i orzeczeń tutejszego Sądu (okoliczność wiadoma Sądowi z urzędu) wskazuje, że problem nieuiszczania czynszu przez skarżącego czy też innymi słowy brak wystarczających środków na pokrycie kosztów wynajmu mieszkania, nie stanowi nowego problemu, lecz stanowi problem nierozwiązany już od kilku lat, skoro zaległości w zapłacie czynszu sięgają aż stycznia 2011 r. W tych okolicznościach nie można przyjąć, aby wniosek o udzielenie pomocy na zapłatę czynszu w lipcu 2014 r. zmierzał do poprawy sytuacji skarżącego w tym zakresie. Tym bardziej, iż skarżący od wielu lat nie podejmuje kroków zmierzających do poprawy swojej sytuacji mieszkaniowej i zmiany lokalu na miejscy, co umożliwiłoby obniżenie czynszu i wystąpienie od dodatek mieszkaniowy. Co więcej, organ I instancji kilkanaście razy przyznał skarżącemu specjalny zasiłek celowy na częściowe uregulowanie należności czynszowych, a mimo tego wsparcia sytuacja A. G. nie uległa poprawie, bowiem strona nie uiszczając pozostałej części czynszu powiększała swoje zadłużenie. W tym wypadku, wobec notorycznego zwiększania zadłużenia czynszowego, trudno zatem uznać zgłoszoną przez wnioskodawcę potrzebę za szczególnie uzasadniony przypadek, o którym mowa w art. 41 ustawy o pomocy społecznej. W tym miejscu podkreślić należy, iż zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa zmierzającą do umożliwienia osobom i rodzinom przezwyciężanie sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Celem pomocy społecznej jest wspieranie, a nie wyręczanie osób i rodzin w ich wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych oraz umożliwienia im bytowania w warunkach odpowiadających godności człowieka. Pomoc państwa ma zatem charakter subsydiarny, tj. dopuszcza się interwencję organów państwa tylko w takich przypadkach, w których osoba lub rodzina rzeczywiście nie ma możliwości samodzielnego przezwyciężania trudności życiowych. Treść tego przepisu powinna być odczytywana przez pryzmat art. 3 ust. 4 ustawy, który stanowi, że potrzeby osoby i rodziny powinny być zaspokojone, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Świadczenia z pomocy społecznej powinny być więc dostosowane do konkretnej sytuacji indywidualnego beneficjenta. Określone potrzeby osób i rodzin mogą być jednak zrealizowane tylko wówczas, gdy odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach, także finansowych, pomocy społecznej (patrz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 marca 2012 r. o sygn. I OSK 1747/12, Baza NSA) Jak wykazały to organy obu instancji udzielenie skarżącemu żądanej pomocy nie będzie zgodne z celami pomocy społecznej bowiem docelowo nie poprawi sytuacji skarżącego, który sam mimo posiadanych możliwości nie podejmuje czynnej współpracy z ośrodkiem pomocy społecznej w celu poprawy swojej sytuacji mieszkaniowej. Odnosząc się do podnoszonej przez skarżącego kwestii umowy ustnej rzekomo zawartej pomiędzy pracownikami ośrodka pomocy społecznej, a skarżącym w 2010 r. o stałym regulowaniu opłat za czynsz i energię, zauważyć należy, iż żaden z pracowników organu nie był uprawniony do zapewnienia skarżącego o możliwości udzielania ciągłej (bezterminowej) pomocy finansowej na opłacenie czynszu, a mające w przeszłości miejsce przypadki przyznawania pomocy finansowej na zapłacenie części czynszu wynikały z każdorazowej decyzji w tym przedmiocie. Podkreślić w tym miejscu należy, iż nawet w przypadku gdyby istotnie pracownicy ośrodka pomocy społecznej składali wobec niego zapewnienia bieżącego regulowania przez tę instytucję w przyszłości należności czynszowych, to okoliczność ta nie mogłaby mieć jakiegokolwiek wpływu na treść rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie. Ewentualne składanie przez nieupoważnionych pracowników pomocy społecznej, pozbawionych podstawy prawnej ustnych obietnic, nie mogłoby bowiem skutkować nabyciem przez skarżącego, podlegającego ochronie prawnej, podmiotowego prawa do uzyskiwania środków z pomocy społecznej z pominięciem obowiązujących przepisów. Sąd pragnie również podkreślić, iż nie negując obiektywnie trudnej sytuacji materialnej skarżącego, zauważyć jednakże należy, iż trudność sytuacji życiowej w jakiej się znalazł wynika z faktu, że zajmuje lokal mieszkalny, którego wielkość uniemożliwia mu uzyskanie stałej pomocy w utrzymaniu mieszkania w trybie ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych, pomimo spełniania przez niego kryterium dochodowego określonego w art. 3 ust. 1 tej ustawy. Okoliczność ta nie może jednak stanowić przesłanki dla przyznania skarżącemu stałej pomocy finansowej na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, albowiem skoro racjonalny ustawodawca ustanowił w ustawie z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych, kryteria przyznawania tych dodatków związane z normatywną powierzchnią użytkową lokalu mieszkalnego w przeliczeniu na liczbę członków gospodarstwa domowego, to nie można dla faktycznego obejścia tych regulacji wykorzystywać przepisów innych ustaw, w tym ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, celem przyznania stałej pomocy odpowiadającej funkcjonalnie dodatkowi mieszkaniowemu dla osoby nie spełniającej kryteriów otrzymywania takowego dodatku. Inaczej rzecz ujmując przyznanie A. G. pomocy na regulowanie czynszu na podstawie art. 41 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, byłoby dopuszczalne jedynie w szczególnie uzasadnionym, incydentalnym przypadku, nie może zaś służyć stałemu i bezterminowemu wspieraniu go w uiszczanie tego rodzaju opłat. Mając na względzie powyższe Sąd - na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę oddalił.