II SA/Po 1384/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędziowie Sędzia WSA Maria Kwiecińska Sędzia WSA Jakub Zieliński (spr.) Protokolant St. sekretarz sąd. Katarzyna Sierszeńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 04 lutego 2015 r. sprawy ze skargi G. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] października 2014 r. Nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego i zasiłku celowego specjalnego; oddala skargę. W dniu 6 sierpnia 2014 r. G. M. złożyła do placówki pomocy społecznej w P. wnioski o udzielenie pomocy finansowej na opłacenie czynszu w miesiącu sierpniu i wrześniu 2014r, energii elektrycznej, gazu oraz w wysokości 60,- zł na zakup środków czystości. G. M. sprecyzowała następnie swój wniosek wskazując, że oczekuje pomocy pieniężnej w kwocie 1253,[...] zł na opłacenie czynszu, 65,60 zł na opłacenie faktury za energię elektryczną, 40,36 na opłacenie faktury za gaz. W czasie przeprowadzenia przez pracownika placówki pomocy społecznej w P. wywiadu środowiskowego ustalono, iż G. M. jest osobą niepełnosprawną, całkowicie niezdolną do pracy, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jej dochód stanowiło świadczenie rentowe w wysokości [...] zł netto, z tytułu uzyskiwanego świadczenia rentowego. G. M. okazała dowody opłacenia ww. faktur za energię elektryczną i gaz. Decyzją z dnia [...] 2014 r. Prezydent Miasta P. odmówił G. M. przyznania pomocy pieniężnej formie zasiłku celowego, celowego specjalnego oraz zasiłku celowego pod warunkiem zwrotu, na opłacenie czynszu w kwocie [...] zł [...], 65,60 zł na opłacenie faktury za energię elektryczną, 40,36 na opłacenie faktury za gaz oraz w wysokości 60,- zł na zakup środków czystości. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, iż wnioskodawczyni posiada dochód przekraczający kryterium dochodowe określone w art. 8 ust 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r., Nr 175, poz. 1362 ze zm.) dalej: u.p.s., a tym samym nie przysługuje jej prawo do zasiłku celowego określonego w art. 39 ust. 1 u.p.s.. W tej sytuacji organ rozważył, czy istnieją przesłanki do przyznania stronie specjalnego zasiłku celowego uregulowanego w art. 41 ust. 1 i 2 u.p.s. Rozważając możliwość przyznania pomocy na podstawie art. 41 u.p.s. organ ustalił, iż do stałych miesięcznych wydatków G. M. należą: opłata za czynsz wysokości 626,[...] zł, (przy czym do miesiąca lipca 2014r. pełen koszt czynszu opłacany był w ramach przyznanych świadczeń z pomocy społecznej), opłata za zużycie energii elektrycznej w kwocie 32,80 zł miesięcznie, opłata za zużycie gazu w kwocie 20,18 miesięcznie, (przy czym do miesiąca lipca 2014r. połowa należności za gaz i prąd była pokrywana ze świadczeń z pomocy społecznej). G. M. jest systematycznie wspomagana przez opiekę społeczną, ostatnio w miesiącach: sierpniu i wrześniu 2014r. uzyskała zasiłek celowy w wysokości 150,- zł na zakup żywności. Organ wskazał również, iż do dnia wydania decyzji G. M. nie rozliczyła pomocy finansowej udzielonej jej na zakup kuchenki gazowej, (otrzymała na ten cel kwotę 699,- zł), co jest wyrazem braku współdziałania przez G. M. współdziałania w rozwiązaniu jej trudnej sytuacji. Organ wyjaśnił również zasady przyznawania pomocy w postaci zasiłku celowego i specjalnego zasiłku celowego. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła G. M. wnosząc o jej uchylenie i przyznanie zasiłków celowych na wymienione w decyzji cele. Odwołująca wskazała, że nie dokonała zakupu kuchenki, gdyż musiałaby wydatkować dodatkowo kwotę 150,- zł z tytułu transportu i montażu przedmiotowego urządzenia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu decyzją z dnia [...] października 2014 r. nr [...] utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Kolegium powołując się na treść art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 u.p.s., wskazało, że brak jest podstawy prawnej do zwrotu G, M. kwot, które przeznaczyła ona na opłacenie faktur za gaz i energię elektryczną. W przypadku stwierdzenia przez pracownika socjalnego marnotrawienia przyznanych świadczeń, korzystania w sposób niezgodny z przeznaczeniem, na podstawie art. 11 u.p.s. możliwa jest odmowa ich przyznania. Ust. 2 tego przepisu obliguje beneficjentów pomocy do współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Zdaniem organu odwoławczego postawa G. M. w zakresie nie rozliczenia pomocy udzielonej na zakup kuchenki gazowej jest właśnie wyrazem braku takiej współpracy. Nadto mogła ona przez okres roku wygospodarować kwotę 150 zł na opłacenie kosztów transportu i montażu urządzenia. Organ podniósł również, że skarżąca nie spełnia przesłanek przyznania jej zasiłku celowego, albowiem przekracza ona kryterium dochodowe. Badając możliwość przyznania G. M. specjalnego zasiłku celowego organ powołał się wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, z 17 września 2009r. (IV SA/Wr 260/09) i wskazał, że organy rozstrzygając o przyznaniu specjalnego zasiłku celowego, powinny mieć na uwadze cel pomocy społecznej wyrażony w art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie ze wskazanym przepisem, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Oznacza to, że pomoc społeczna przyznawana jest jedynie w sytuacji, gdy określona osoba nie jest w stanie nawet przy wykorzystaniu wszystkich swoich możliwości prawnych, zarobkowych, majątkowych przezwyciężyć trudnej sytuacji życiowej. Podkreślić należy, ze użyte przez ustawodawcę sformułowanie "przezwyciężyć" wskazuje na doraźny i tymczasowy charakter pomocy społecznej. Skargę na powyższą decyzję wniosła G. M. podnosząc, iż utrzymuje się wyłącznie z renty, należy jej się opłacenie połowy należności za gaz i energię elektryczną oraz oczekuje pokrycia należności czynszowych za miesiące sierpień i wrzesień 2014r. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie odwołując się do argumentacji przedstawionej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności organów administracji publicznej. Jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do ustalonego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Z kolei w świetle z art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej: p.p.s.a, sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, przy czym – jak wynika z treści art. 145 § 1 – Sąd uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie i orzeka o ich uchyleniu w sytuacji, gdy stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podstawę rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (Dz.U. 2013 poz. 182 ze zm.) – dalej: u.p.s. Z materiału zgromadzonego w aktach sprawy wynika, iż G. M. ubiegała się o udzielenie pomocy finansowej na opłacenie czynszu, rachunku za energię elektryczną, rachunku za gaz oraz o dofinansowanie na zakup środków czystości. Zgodnie z art. 39 ust. 1 u.p.s. w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Przyznaje się go w szczególności na pokrycie w części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw, a także kosztów pogrzebu (art. 39 ust. 2 u.p.s.). Zasiłek celowy przysługuje osobom spełniającym kryteria dochodowe określone w art. 8 ust. 1 ustawy. Z kolei w myśl art. 41 u.p.s. w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany: specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi albo zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. W niniejszej sprawie jest bezspornym, że skarżąca w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku posiadała dochód w wysokości [...] zł przekraczający kryterium dochodowe, wynoszące dla osoby samotnie gospodarującej 542,- zł. Oznacza to, że organy słusznie wykluczając możliwość przyznania zasiłku celowego, rozważyły zasadność ewentualnego przyznania specjalnego zasiłku celowego w oparciu o art. 41 u.p.s. Ustawodawca w treści powołanego przepisu art. 41 u.p.s. używa sformułowania, iż omawiane świadczenie "może być przyznane". Oznacza, to, że rozstrzygnięcie w sprawie przyznania specjalnego zasiłku celowego wydawane jest w ramach tak zwanego uznania administracyjnego. Uznanie administracyjne, choć jest uprawnieniem organu administracyjnego do wyboru rozstrzygnięcia sprawy, to nie pozwala mu jednak na dowolność w załatwieniu sprawy. Orzekając w przedmiocie przyznania specjalnego zasiłku celowego, organ ma obowiązek wziąć pod uwagę wskazówki, co do zasad udzielania pomocy społecznej osobom potrzebującym, pamiętając nie tylko o tym, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3 u.p.s.), ale i o tym, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 u.p.s.). Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale też nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela. Należy jednak mieć na uwadze, że udzielenie pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego, uzależnione jest od zaistnienia dodatkowej przesłanki, którą jest wystąpienie szczególnie uzasadnionego przypadku. Obwarowanie tej formy pomocy wymienioną przesłanką związane jest z tym, że ustawodawca przewidział możliwość jej udzielenia osobom lub rodzinom o dochodach przekraczających kryterium dochodowe. Ustawodawca nie sformułował definicji "szczególnie uzasadnionego przypadku". Jest to pojęcie nieostre, wymagające konkretyzacji w okolicznościach faktycznych każdej indywidualnej sprawy. Pod pojęciem tym należy rozumieć przypadki wyraźnie odbiegające od typowych sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy społecznej przy spełnieniu kryterium dochodowego. Będzie to zatem sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że tak dotkliwe w skutkach lub tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia, nie należą do zdarzeń codziennych. Są to zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów wydarzeń, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (por. wyrok Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 14 stycznia 2011 r. sygn. akt I OSK 1496/10 oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 września 2009 r. I SA/Wa 1004/09, dostępne na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Analiza materiału zgromadzonego w sprawie nie pozwala na stwierdzenie, aby taki szczególnie uzasadniony przypadek wystąpił w sytuacji G. M. Z akt sprawy wynika, iż jej sytuacja bytowa nie zmienia się od dłuższego czasu. Nie nastąpiło żadne szczególne wydarzenie, które pogorszyłoby jej dotychczasową sytuację. Regularnie korzysta ona z pomocy udzielanej jej przez [ośrodek pomocy społecznej w P.], w tym z pomocy na zakup żywności, lekarstw i częściowo ponoszenia kosztów utrzymania mieszkania. Przykładowo decyzją z [...] września 2014r. przyznano jej zasiłek celowy na zakup żywności w kwocie 150 zł, nadając decyzji rygor natychmiastowej wykonalności. Zauważyć należy, że G. M. w zakresie dotyczącym rachunku za energię elektryczną i za gaz domagała się nie tyle środków na opłacenie tych należności, ile w istocie oczekiwała refundacji tych wydatków, które sama poniosła. Świadczy to o tym, iż skarżąca oczekuje, że świadczenie w postaci specjalnego zasiłku celowego, (mające – jak wykazano powyżej – charakter pomocy wyjątkowej) stanie się stałym składnikiem jej dochodów. Podobny wniosek należy wysnuć w zakresie żądania pomocy w opłaceniu czynszu. Skarżąca z uwagi na wielkość mieszkania nie spełnia kryterium uzyskania dodatku mieszkaniowego. Tak więc, G. M. współdziałając z organem w zamiarze polepszenia swojej trudnej sytuacji materialnej, winna podjąć kroki w celu dokonania zamiany mieszkania na mniejsze i uzyskania w ten sposób pomocy w jego utrzymaniu, w postaci dodatku mieszkaniowego, o ile spełnione zostaną pozostałe (poza wielkością zajmowanego lokalu) przesłanki przyznania tego świadczenia. Oczekiwanie przez skarżącą, że organ I instancji będzie wspomagał G. M. w opłacaniu czynszu najmu z tytułu zajmowania przez nią ponadstandardowego lokalu, stoi w sprzeczności z zasadami przyznawania pomocy w oparciu o ustawę o pomocy społecznej. Dopiero gdyby okazało się, że przedmiotowa zamiana jest niemożliwa, organy władne będą rozważyć przyznanie pomocy na opłacenie czynszu, proporcjonalnie do posiadanych środków i konieczności zaspokojenia niezbędnych potrzeb innych osób będących pod opieką [ośrodka pomocy społecznej w P.]. Zasadne było również stanowisko organów co do odmowy przyznania skarżącej pomocy w zakresie dofinansowania na zakup środków czystości. Jest to powiem potrzeba typowa, co do której permanentnego istnienia skarżąca ma pełną świadomość. Konieczność nabycia tych środków nie była dla skarżącej zaskoczeniem i nie wynikała z okoliczności nagłych i niespodziewanych. W świetle przedstawionej powyżej wykładni przepisu art. 41 u.p.s. w zaistniałym stanie faktycznym organy słusznie uznały, iż pomocy takiej udzielić nie można. Na marginesie należy zauważyć, iż organ I instancji trafnie analizuje sytuację skarżącej i nie odmawia jej pomocy w sytuacjach nagłych i dotyczących potrzeb absolutnie niezbędnych, przyznając jej pomoc na zakup żywności i przyznając środki na zakup kuchenki gazowej. Należy przyznać rację orzekającym w sprawie organom, iż fakt nierozliczenia się z uzyskanej pomocy na zakup przedmiotowej kuchenki, stanowi dodatkową i niezależną od powyższej argumentacji przesłankę odmowy przyznania pomocy. Skarżąca otrzymała bowiem pomoc finansową na konkretny cel, którego przez okres roku nie zrealizowała. Skoro G. M. uznała, iż z powodów przez siebie wskazanych nie jest w stanie nabyć kuchenki, winna zwrócić uzyskane na ten cel środki, by wykluczyć podejrzenie przeznaczenia tych środków na inne potrzeby. Skoro tego nie uczyniła rację miały organy, iż jest to wyrazem jest wyrazem braku współdziałania przez G. M. w rozwiązaniu jej trudnej sytuacji. Rozpoznając kolejne wnioski G. M. o przyznanie pomocy organy będą musiały mieć na względzie, iż odmowa przyznania pomocy wyłącznie w oparciu o przesłankę związaną z nierozliczeniem środków przyznanych na nabycie kuchenki może nastąpić tylko przy zachowaniu proporcji pomiędzy oczekiwaną pomocą a wysokością środków przyznanych na zakup kuchenki (kwota 699 zł). Podkreślić należy, iż wykładnia przepisów ustawy o pomocy społecznej nie może prowadzić do wniosku o dopuszczalności uczynienia z pomocy społecznej źródła utrzymania. Interpretacja taka byłaby niedopuszczalna jako całkowicie sprzeczna z intencją ustawodawcy, a zwłaszcza z ustanowioną w art. 2 ust. 1 u.p.s. zasadą pomocniczości (subsydiarności). Jak już wskazano, decyzje w przedmiocie przyznania zasiłku celowego opierają się na uznaniu administracyjnym. Uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb. W szczególności, wobec danej osoby pewien zakres przyznanych już świadczeń organ może uznać za zaspokajający jej bieżące, niezbędne potrzeby życiowe. Stąd w przypadku występowania o szereg świadczeń organ może uwzględniać te, które w danej sytuacji są najistotniejsze. W tym stanie rzeczy Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.