II SA/Po 139/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędziowie Sędzia WSA Elwira Brychcy Sędzia WSA Edyta Podrazik (spr.) Protokolant St. sekretarz sąd. Katarzyna Sierszeńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 maja 2014 r. sprawy ze skargi R. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lesznie z dnia [...] grudnia 2013 r. Nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego; oddala skargę. Decyzją z dnia [...] października 2013 r., znak [...], Prezydent Miasta L. na podstawie art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 3 i 4, art. 7 pkt 5 i 6, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 8 ust. 3, art. 39 ust. 1 i 2, art. 41 pkt 1, art. 102 ust. 2, art. 106 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r. poz. 182 z późn. zm.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 z późn. zm.) odmówił R. C. przyznania zasiłku celowego na zakup żywności (śniadania, obiady, kolacje), czynsz, energię, baterie do aparatu słuchowego, rehabilitację, zabiegi, turnus wakacyjny, środki czystości i higieny, żelazko, deskę do pracowania, remont mieszkania, wymianę 2 okien, czujniki gazu i CO2, sprzęt AGD (pralka elektryczna, maszynka gazowa, odkurzacz, mikrofalówka), 2 dywaniki, kanapę, 2 fotele, 2 pufy, opłatę za dostęp do telewizji, Internet, telefon komórkowy, laptop, tablet, smartfon, kulturę (kino, muzea, operę, operetkę, sport, turystykę, rekreację, książki, prasę), dojazd na święta do rodziny (w dwie strony do B.), płyn do okularów i aparatu słuchowego, półbuty sportowe, przestawienie pieca lub założenie centralnego ogrzewania gazowego, nową pościel, piżamę oraz sprzęt do sprzątania (wiadra, miski, mop). W uzasadnieniu organ I instancji wyjaśnił, że w dniu [...] października 2013 r. R. C. złożył wniosek o przyznanie środków finansowych na zrealizowanie opisanych wyżej potrzeb, wskazując, że nie dysponuje wystarczającymi środkami na ich sfinansowanie. W wyniku przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono, że skarżący jest osobą samotnie gospodarującą. Zamieszkuje w lokalu własnościowym. Skarżący został zaliczony do osób o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności; w jego przypadku zachodzi konieczność stałego przyjmowania leków. Dochód uzyskiwany przez skarżącego wynosi 557,13 zł miesięcznie i przekracza o 15,13 zł kryterium dochodowe, wynoszące 542 zł. Tym samym skarżący nie mógł uzyskać zasiłku celowego. Ze względu na niepełnosprawność skarżącego organ I instancji rozważył przy tym również możliwość przyznania specjalnego zasiłku celowego. Niemniej także ta forma wsparcia ze środków publicznych nie mogła być wykorzystana do zaspokojenia żądań zawartych we wniosku z dnia [...] października 2013 r., gdyż nie stanowią one podstawowych potrzeb życiowych. Pomoc społeczna jest bowiem instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom lub rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Tym bardziej, że potrzeby osób korzystających z pomocy społecznej powinny być uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Z tej perspektywy w pierwszej kolejności zaspokojeniu podlegają podstawowe potrzeby osób nieposiadających żadnych źródeł utrzymania bądź osób, które wykorzystując swoje własne zasoby i możliwości nie są w stanie ich zabezpieczyć. Zadaniem pomocy społecznej jest bowiem jedynie wspomaganie osób korzystających z tej formy wsparcia ze strony organów administracji publicznej. Ponadto organ I instancji wskazał, że na mocy poprzednio wydanych decyzji skarżący uzyskał już środki finansowe na malowanie mieszkania i wymianę linoleum, na wyłożenie pieca gliną wewnątrz paleniska, na zakup żywności i środków higieny, na zapłatę za czynsz, energię, na zakup baterii do aparatu słuchowego, piżamy i pościeli. W tej sytuacji wniosek z dnia [...] października 2013 r. powinien być w ocenie organu I instancji załatwiony negatywnie. Pismem z dnia [...] listopada 2013 r. R. C. odwołał się od powyższej decyzji z dnia [...] października 2013 r. W uzasadnieniu skarżący wskazał, że nie otrzymał pomocy na obiady, śniadania i kolacje od dnia [...] listopada 2013 r., oraz na czynsz, baterie do aparatów słuchowych, rehabilitacje i turnus rehabilitacyjny. Nie uzyskał również środków finansowych na zakup sprzętu AGD i elektronicznego, remont mieszkania, Internet, kulturę, sport, turystykę, rekreację i inne potrzeby, w tym także na meble, środki czystości i higieny, czujniki gazu i CO2. Nie udzielono mu również pomocy na dojazd do B. na grób rodziców (podróż w dwie strony). Tym samym skarżący jako osoba niepełnosprawna czuje się wykluczony przez pracowników organu I instancji. Decyzją z dnia [...] grudnia 2013 r., znak [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lesznie na podstawie art. 39 ust. 5 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2013 r. poz. 594 z późn. zm.), art. 17 i art. 18 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2001 r. nr 79 poz. 856 z późn. zm.), art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 3 i 4, art. 7 pkt 5 i 6, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 8 ust. 3, art. 41 pkt 1 powołanej ustawy o pomocy społecznej oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji z dnia [...] października 2013 r. W uzasadnieniu organ odwoławczy przytoczył przepisy, które w jego ocenie powinny znaleźć zastosowanie w rozpatrywanej sprawie, podzielając zarazem w pełni stanowisko organu I instancji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze zauważyło przy tym, że w okresie od stycznia do września 2013 r. Miejski Ośrodek Pomocy Rodziny w L. wykorzystał już 72,58% planowanych środków. Skarżący natomiast w okresie od stycznia 2013 r. do chwili orzekania przez organ II instancji uzyskał łącznie kwotę 11.812,92 zł w ramach pomocy społecznej. Tym samym wniosek z dnia [...] października 2013 r. nie zasługiwał na uwzględnienie, co słusznie uczynił organ I instancji. Pismem z dnia [...] stycznia 2014 r. R. C. zaskarżył powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lesznie z dnia [...] grudnia 2013 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. W uzasadnieniu skarżący wskazał, że czuje się jako osoba niepełnosprawna wykluczony, gdyż pozbawia się go środków łączności, możliwości dokonywania remontu mieszkania, zaopatrzenia w AGD, dostępu do kultury, sportu, turystyki i rekreacji, skorzystania z rehabilitacji i turnusu rehabilitacyjnego i innych. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lesznie wniosło o jej oddalenie, podtrzymują swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje Skarga okazała się niezasadna. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (dz. U. nr 153 poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jak wynika z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Na wstępie trzeba zauważyć, że wnioskiem z dnia [...] października 2013 r. R. C. zwrócił się o przyznanie mu pomocy w formie wypłaty środków pieniężnych na (1) zakup żywności (śniadania, obiady, kolacje), baterii do aparatu słuchowego, środków czystości i higieny, deski do prasowania, czujników gazu i CO2, sprzętu AGD (pralki elektrycznej, maszynki gazowej, odkurzacza, żelazka, telewizora i mikrofalówki), dwóch dywanów, kanapy, dwóch foteli, dwóch puf, laptopa, smartonfa, płynu do okularów i aparatu słuchowego, półbutów, pościeli, koszul, bielizny, piżamy i przyrządów do sporzątania (wiadra, miski i mopa), (2) opłacenie czynszu, rachunków za energię, telewizję, Internet i telefon komórkowy oraz (3) pokrycie kosztów rehabilitacji i wyjazdu na turnus rehabilitacyjny, remontu mieszkania, wymiany dwóch okien, korzystania z kultury (kina, muzeów, opery, operetki, sportu, turystyki, rekreacji, książek i pracy), dojazdu na święta do rodziny w B. (bilet w dwie strony) i przestawienia pieca lub założenia centralnego ogrzewania (k. 14 akt adm. organu I instancji). Potrzeby te zostały ponownie zgłoszone w trakcie wywiadu środowiskowego, przeprowadzonego w dniu [...] października 2013 r. (k. 5-7 akt adm. organu I instancji). Okoliczności te należy uznać za bezsporne, gdyż nie były kwestionowane przez żądną ze stron postepowania. Podstawę rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r. poz. 182 z późn. zm.). Zgodnie z art. 39 ust. 1 powołanej ustawy, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Jak wynika przy tym z art. 39 ust. 1 cytowanej ustawy, zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Trzeba mieć jednocześnie na uwadze, że powyższe świadczenie ma charakter pieniężne, a zatem w myśl ogólnej zasady z art. 8 wymienionej ustawy zasiłek celowy może być przyznany jedynie wtedy, gdy dochód osoby ubiegającej się o tę formę wsparcia ze strony Państwa nie przekracza kryterium dochodowego. Ze wspomnianego wywiadu środowiskowego z dnia [...] października 2013 r. wynika, że skarżący jest osobą prowadzącą jednoosobowe gospodarstwo domowe. Tym samym zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 powołanej ustawy w zw. z § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowania kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. poz. 823) R. C. mógł uzyskać zasiłek celowy, jeżeli jego miesięczny dochód nie przekraczał kwoty 542 zł. Z wywiadu środowiskowego wynika jednak, że miesięczny dochód skarżącego wynosi 557,13 zł, przy czym okoliczność ta nie była kwestionowana w toku postępowania. W konsekwencji należy więc stwierdzić, że skarżący nie spełnia wymogu kryterium dochodowego, a zatem nie mógł także uzyskać wsparcia w postaci zasiłku celowego. Niemniej organy administracji publicznej trafnie rozważyły również możliwość przyznania R. C. specjalnego zasiłku celowego. Zgodnie bowiem z art. 41 pkt 1 powołanej ustawy, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. W tym miejscu należy zauważyć, że ustawodawca posługuje się w treści przytoczonego przepisu wyrazem "może", który wskazuje na uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie przyznania omawianej formy wsparcia finansowego ze środków publicznych. Tym samym organy administracji publicznej dysponują pewnym luzem decyzyjnym w kwestii przyznania lub odmowy przyznania tego świadczenia, choć luz ten nie może być równoznaczny z dowolnością wydanego rozstrzygnięcia. W przypadku decyzji uznaniowych organy administracji publicznej mają szczególny obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz wyczerpującego i przekonującego uzasadnienia podjętej decyzji. Odnosząc te uwagi do specyfiki rozważanej sprawy, Sąd nie znalazł podstaw do zakwestionowania stanowiska organów administracji publicznej. Należy bowiem zauważyć, że przyznanie specjalnego zasiłku celowego ograniczone jest jedynie to szczególnie uzasadnionych przypadków. Oznacza to, że zaspokojeniu w trybie art. 41 pkt 1 powołanej ustawy podlegają przede wszystkim podstawowe i niezbędne potrzeby osoby ubiegającej się o tę formę wsparcia finansowego. Celem tej regulacji jest zapewnienie możliwie szerokiemu kręgowi osób pewnego minimum środków koniecznych do prawidłowej egzystencji. Specjalny zasiłek opiekuńczy nie może natomiast służyć do zaspokajania potrzeb, zmierzających jedynie do podniesienia standardu życia poza wspomniany minimalny próg. W szczególności rozważane świadczenie pieniężne nie może być wykorzystywane do zaspokojenia potrzeb o charakterze wyłącznie zbytkownym, wykraczającym poza katalog podstawowych środków niezbędnych do życia. Zaspokojenie takich potrzeb pozostawione jest bowiem indywidualnym wysiłkom i staraniom każdego podmiotu z osobna, a organy pomocy społecznej nie są gwarantem oczekiwanej, wysokiej stopy życiowej. Konkluzje te znajdują potwierdzenie w art. 2 ust. 1 powołanej ustawy, zgodnie z którym pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Jak wynika przy tym z art. 3 ust. 1, 3 i 4 cytowanej ustawy, pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, przy czym potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają one celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Tym samym organy administracji publicznej działają w omawianym przypadku na zasadzie pomocniczości; nie wyłączają one samodzielnych starań podmiotów o oczekiwany przez nie standard życia. Oceniając z tej perspektywy wniosek skarżącego z dnia [...] października 2013 r., należy stwierdzić, że zgłoszone przez niego potrzeby nie mieściły się w większości w pojęciu "niezbędnej potrzeby bytowej" i "szczególnie uzasadnionego przypadku". Za taką potrzebę nie można w szczególności uznać – w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego – zakupu czujników gazu i CO2, sprzętu AGD, mebli, laptopa, smartonfa; pokrycia kosztów wyjazdu na turnus rehabilitacyjny, remontu domu czy przejazdu do B. Potrzeby te bowiem w przeważającej mierze służą jedynie do podniesienia standardu życia skarżącego ponad wymieniony wcześniej minimalny próg egzystencji. Zebrany w sprawie materiał dowodowy nie pozwala zarazem na stwierdzenie, że uzyskanie powyższych przedmiotów lub świadczeń jest konieczne dla skarżącego. Tym samym zaspokojenie powyższych potrzeb nie odpowiadało celom pomocy społecznej. Zwłaszcza, że z informacji sporządzonej przez organ I instancji, wynika, że w okresie od stycznia do września 2013 r. wykorzystano już 72,58% środków budżetowych. Podobne stanowisko zostało już wcześniej wyrażone w orzecznictwie (zob. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 11 lutego 2014 r., sygn.. akt II SA/Bk, niepubl.; wyrok WSA w Gliwicach z dnia 13 grudnia 2013 r., sygn.. akt IV SA/Gl 162/13, niepubl. – Centralna baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Należy mieć ponadto na uwadze, że część ze zgłoszonych przez skarżącego potrzeb została już zaspokojona wydanymi wcześniej decyzjami. Prezydent Miasta L. przyznał bowiem skarżącemu specjalny zasiłek celowy: (1) decyzją z dnia [...] kwietnia 2013 r., znak [...], w wysokości 250,00 zł na zakup odzieży wiosennej, bielizny, leków, pościeli, środków czystości i baterii do aparatów słuchowych, (2) decyzją z dnia [...] kwietnia 2013 r., znak [...], w wysokości 185,00 zł na zakup leków, środków czystości i higieny, obuwia letniego, piżamy i baterii do aparatu słuchowego, (3) decyzją z dnia [...] lipca 2013 r., znak [...], w wysokości 230,00 zł na zakup leków, bielizny, baterii do aparatu słuchowego oraz opłacenie malowania mieszkania, (4) decyzją z dnia [...] lipca 2013 r., znak [...], w wysokości 315,00 zł na zakup leków, środków czystości i higieny, ręczników, a także na wyłożenie pieca gliną wewnątrz palenisk, (5) decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r. znak [...], w wysokości 310,00 zł na zakup leków, baterii do aparatu słuchowego, bielizny, dresu, wymianę linoleum i opłacenie zabiegów rehabilitacyjnych, (6) decyzją z dnia [...] września 2013 r., znak [...], w wysokości 79,22 zł na opłacenie energii oraz w wysokości 30,00 zł na opłacenie czynszu, (7) decyzją z dnia [...] października 2013 r., znak [...], w wysokości 150,00 zł zakup żywności, (8) decyzją z dnia [...] października 2013 r., znak [...], wysokości 30,00 zł na opłacenie czynszu, (9) decyzją z dnia [...] października 2013 r., znak [...], w wysokości 40,00 zł na zakup baterii do aparatów słuchowy i środków czystości i higieny oraz w wysokości 200 zł na zakup opału (k. 38-46 akt adm. organu I instancji). Należy przy tym podkreślić, że z zestawienia listy wypłat dokonanych na rzecz skarżącego przez organ I instancji wynika, że w okresie od dnia [...] stycznia 2013 r. do dnia [...] września 2013 r. na rzecz R. C. przekazano łącznie kwotę 11.812,92 zł (k. 48-51 akt adm. organu I instancji). Tym samym skarżący otrzymywał ok. 1312,55 zł miesięcznie wsparcia ze środków publicznych. W konsekwencji należy więc uznać, że potrzeby zgłoszone przez skarżącego nie zasługiwały na zaspokojenie w ramach wypłaty środków pieniężnych z pomocy społecznej. Jednocześnie należy uznać, że materiał dowodowy został zgromadzony w niniejszej sprawie w sposób wystarczający do wydania rozstrzygnięcia i nie budzi zastrzeżeń w świetle art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 z późn. zm.). Argumentacja zaprezentowana przez organy administracji publicznej okazała się spójna i przekonująca, a zatem nie było w ocenie Sądu podstaw do wyeliminowania zaskarżonych rozstrzygnięć z obrotu prawnego. W tej sytuacji Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi. Skarga jako niezasadna podlegała zatem oddaleniu na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.).