II SA/Po 139/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu - Katarzyna Witkowicz-Grochowska po rozpoznaniu w dniu 04 maja 2017r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi C. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2016r. Nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego postanawia 1. umorzyć postępowanie w przedmiocie wniosku C. G. o zwolnienie od kosztów sądowych, 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. /-/ K. Witkowicz-Grochowska Skarżąca C. G. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w całości poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. We wniosku oświadczyła, że nie ma osób, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. W części wniosku dotyczącej posiadanego majątku skarżąca oświadczyła, że nie posiada żadnych nieruchomości, oszczędności, czy wartościowych ruchomości. Skarżąca podała jedynie, że utrzymuje się z emerytury w wysokości [...] zł netto miesięcznie, w części wniosku dotyczącej stałych miesięcznych zobowiązań skarżąca wskazała jedynie na kredyt w wysokości [...] zł. W pierwszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016r., poz. 718, ze zm., dalej "P.p.s.a.") strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Taki szczególny przepis to art. 239 §1 pkt 1 a) P.p.s.a., zgodnie z którym nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. Stąd skarżąca wnosząc skargę w przedmiocie zasiłku celowego z mocy prawa, nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych w zakresie opłat sądowych i wydatków (art. 211 - art. 213 P.p.s.a.). Wobec powyższego skarżąca zwolniony jest na mocy ustawy z obowiązku poniesienia wszystkich kosztów sądowych związanych z jej udziałem w niniejszej sprawie - art. 239 §1 pkt 1 a) P.p.s.a. W tym stanie rzeczy rozpoznanie wniosku skarżącej w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych stało się zbędne i postępowanie w tym zakresie umarza się (art. 249a P.p.s.a.). Skarżąca złożyła także wniosek o ustanowienie adwokata, który należało rozpoznać merytorycznie w oparciu o jej sytuację majątkową, rodzinną i finansową. Z uwagi na fakt, że wniosek o prawo pomocy na urzędowym formularzu był niepełny w tym zakresie skarżąca została wezwana w oparciu o przepis art. 255 P.p.s.a. do osobistego uzupełniania wniosku o prawo pomocy poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. Przesyłka zawierająca wezwanie nie została przez skarżącą odebrana i powróciła do Sądu z adnotacją "Zwrot nie podjęto w terminie". Przesyłkę pozostawiono w aktach ze skutkiem doręczenia na dzień 9 kwietnia 2017r. Wezwanie pozostało bez odpowiedzi. Wezwaniem do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy skarżąca została zobowiązana przede wszystkim do podania wszystkich swoich źródeł dochodów stałych, jak i dorywczych oraz osób z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe (rodziców, męża, partnera, dzieci i wnuków) wraz z wysokością uzyskiwanego dochodu oraz do poparcia twierdzeń dokumentami (decyzje, umowy, deklaracje podatkowe PIT). Korespondencję kierowaną do skarżącej uprzednio odbierała bowiem osoba trzecie jako dorosły domownik. Skarżąca została przy tym zobowiązana do podania, czy ona lub ktoś z domowników prowadzą działalność gospodarczą, jeżeli tak, to z jakim wynikiem finansowym. Ustalenie bowiem wszystkich aktualnych i rzeczywistych przychodów, jakie uzyskuje skarżąca i wszyscy członkowie jej rodziny oraz ponoszonych kosztów uzyskania tych przychodów w sposób istotny rzutuje na możliwości finansowe skarżącej w zakresie przyznania prawa pomocy. We wniosku o prawo pomocy skarżąca zadeklarowała swoje dochody na kwotę [...] zł netto miesięcznie, oraz że spłaca kredyt w wysokości [...] zł. Wyjaśnienia wymagało zatem z jakich źródeł skarżąca pokrywa koszty swojego koniecznego utrzymania oraz raty powyższego kredytu. Doświadczenie życiowe wskazuje, że kwota zadeklarowanego dochodu nie pozwala na poniesienie chociażby koniecznych wydatków bieżącego utrzymania skarżącej. Wyjaśnienie okoliczności związanych z uzyskiwanymi dochodami i stałymi kosztami utrzymania skarżącej jest niezbędne do oceny jej możliwości płatniczych w zakresie kosztów niniejszego postępowania. Wezwano przy tym skarżącą do podania, czy korzysta ze wsparcia finansowego lub rzeczowego w ramach świadczeń pomocy społecznej i w jakim zakresie. Nadto wezwano skarżącą do przedłożenia wyciągów z rachunku bankowego za okres ostatnich 6 miesięcy wraz z informacją o zaciągniętych kredytach i pożyczkach oraz o zajęciach komorniczych. Wyciągi z tych rachunków przedstawiają, bowiem wprost skalę środków jakimi wnioskodawczyni realnie dysponuje. Zobowiązano też skarżącą do podania szczegółowych informacji o posiadanych nieruchomościach w zakresie dochodów jakie przynoszą i kosztów ich utrzymania oraz do wyszczególnienia, jakie samochody posiada ona i jej rodzina, które ze swej istoty stanowią wartościowy majątek ruchomy. Dysponowanie bowiem majątkiem nieruchomym i wartościowym majątkiem ruchomym stwarza możliwość pozyskania z niego dodatkowych środków finansowych poprzez jego sprzedaż lub wynajęcie i wpływa na kondycję finansową strony ubiegającej się o prawo pomocy finansowane z środków publicznych. Wymagane jest również podanie spisu kosztów koniecznego bieżącego utrzymania skarżącej i rodziny oraz ich udokumentowanie, co również pozwala na ustalenie jakimi środkami finansowymi skarżąca i rodzina rzeczywiście dysponuje. Tym bardziej, że zadeklarowane koszty utrzymania przewyższają osiągane dochody. Skarżąca, prawidłowo wezwana do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy, nie udzieliła żadnych wyjaśnień dotyczących jej sytuacji finansowej, nie złożyła żadnych oświadczeń wiedzy w tym zakresie, ani nie przedłożyła żadnej dokumentacji źródłowej. Przepis art. 246 §1 P.p.s.a. wskazuje przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej (a taką osobą w niniejszej sprawie jest skarżąca). W zakresie częściowym następuje ono, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznych kosztach bieżącego utrzymania siebie i rodziny (art. 246 §1 pkt 2 P.p.s.a). Podzielić należy stanowisko ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych, że instytucja prawa pomocy powinna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. To z kolei oznacza, że wnioskodawczyni powinna poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie okoliczności, na które się powołuje, zaś uznanie, czy nastąpiło to w sposób dostateczny zostaje ocenione w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy. Dlatego instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim osobom, które nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem. A zatem przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawczynię dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanej regulacji. Wnioskodawczyni winna, więc wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie środków niezbędnych na opłacenie adwokata z wyboru jest obiektywnie niemożliwe. Konieczne jest również wskazanie, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 P.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej, rodzinnej i finansowej wnioskodawczyni. W związku z tym, że przedstawione na formularzu dane okazały się niepełne i niewystarczające dla oceny rzeczywistego stanu rodzinnego i majątkowego, a co za tym idzie i możliwości płatniczych skarżącej, na podstawie art. 255 P.p.s.a. została wezwana do złożenia dodatkowych oświadczeń i przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. Oświadczenie majątkowe przedstawione przez skarżącą, zawarte w treści formularza o prawo pomocy, nie sprostało obowiązkowi wskazanemu w treści przepisu art. 252 §1 P.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składają osoby fizyczne, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym wnioskodawczyni. Wniosek o prawo pomocy nie zawierał, bowiem wyczerpującej informacji dotyczącej zdolności do poniesienia kosztów sądowych w niniejszej sprawie, bowiem zadeklarowane dochody nie pozwalają na poniesienia kosztów utrzymania oraz rat kredytowych, skarżąca nie wyjaśniła zatem z jakich źródeł dochodu wszystkie swoje koszty pokrywa. Wyjaśnienia wymagało zatem jakimi środkami finansowymi skarżąca realne rozporządza i w konsekwencji, czy jest w stanie ponieść koszty adwokata z wyboru. Pomimo wezwania w trybie przepisu art. 255 P.p.s.a. skarżąca nie złożyła żadnych dodatkowych oświadczeń, co do stanu finansowego, rodzinnego i majątkowego, a także nie przedłożyła żadnych dokumentów źródłowych, które umożliwiłyby ocenę, że sytuacja finansowa nie pozwala skarżącej na uiszczenie kosztów adwokata w niniejszej sprawie. Sprecyzowania i potwierdzenia wymagało zatem, ustalenie wszystkich i rzeczywistych dochodów skarżącej i rodziny oraz kosztów ich utrzymania. Możliwości finansowe skarżącej w zakresie poniesienia kosztów sądowych oceniane są bowiem przez pryzmat dochodów i kosztów utrzymania wszystkich członków rodziny, z którymi prowadzi ona wspólne gospodarstwo domowe. Wobec powyższego opierając się o treść formularza przyjąć należy, że złożone w nim oświadczenia nie odzwierciedlają pełnej i rzeczywistej sytuacji finansowej, rodzinnej i majątkowej skarżącej. Brak rzeczywistej współpracy, ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy, skutkować musi odmową przyznania tego prawa w zakresie ustanowienia adwokata. Uniemożliwia, bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji finansowej, rodzinnej i materialnej skarżącej. Wobec powyższego niemożliwe okazało się ustalenie jaka jest rzeczywista sytuacja finansowa, rodzinna i majątkowa skarżącej, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. post. NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06; post. NSA z dnia 27 października 2011r., sygn. akt I GZ 170/11, www.cebois.nsa.gov.pl). W tym stanie rzeczy, wniosek skarżącej o ustanowienie adwokata z urzędu należało oddalić. Na podstawie art. 258 §1 i 2 pkt 7 P.p.s.a. w zw. z art. 249 a P.p.s.a. i art. 246 §1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. orzeczono, jak w postanowieniu. /-/ K. Witkowicz-Grochowska