II SA/Po 142/25
WyrokWSA w Poznaniu2025-08-20
Skład orzekający: Sędzia WSA Tomasz Świstak, Sędzia WSA Wiesława Batorowicz, Asesor WSA Robert Talaga
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy Samorządowe Kolegium Odwoławcze prawidłowo wznowiło postępowanie administracyjne i uchyliło własną decyzję przyznającą świadczenie pielęgnacyjne, opierając się na fakcie pobierania przez wnioskodawcę renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, w świetle orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego?Ratio decidendi
Sąd uznał, że zaskarżona decyzja SKO jest niezgodna z prawem. Pobieranie renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie stanowi przeszkody do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 9 stycznia 2020 r., ze względu na wyrok Trybunału Konstytucyjnego o sygn. akt SK 2/17, który stwierdził niezgodność art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych z Konstytucją. W związku z tym wznowienie postępowania było bezprzedmiotowe i podlegało umorzeniu.Stan faktyczny
Skarżący złożył wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad babcią. Organ I instancji odmówił przyznania świadczenia, powołując się na art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. SKO uchyliło tę decyzję i przyznało świadczenie, uznając przepis za częściowo niekonstytucyjny. Następnie SKO wznowiło postępowanie z urzędu, dowiedziawszy się o przyznaniu skarżącemu renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, i wydało decyzję odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, utrzymując w mocy decyzję organu I instancji. Skarżący wniósł skargę do WSA w Poznaniu.Rozstrzygnięcie
Uchyla zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego i umarza postępowanie administracyjne w całości.Pełny tekst orzeczenia
Dnia 20 sierpnia 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Świstak Sędziowie: Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr.) Asesor WSA Robert Talaga po rozpoznaniu w dniu 20 sierpnia 2025 roku na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi T. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 6 grudnia 2024 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. umarza postępowanie administracyjne w całości.
Przedmiotem niniejszej sprawy jest skarga T. K. (zwanego dalej "wnioskodawcą" lub "skarżącym") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego (zwanego dalej "SKO", "Kolegium" lub "organem II instancji") z dnia 6 grudnia 2024 r., nr [...]. W decyzji tej, na skutek wznowienia postępowania administracyjnego, uchylono decyzję własną przyznającą skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaną opieką nad I. K. – jego babcią – i utrzymano w mocy decyzję Burmistrza [...] (zwanego dalej "Burmistrzem" lub "organem I instancji") z dnia 24 listopada 2023 r., nr [...] o odmowie przyznania tegoż świadczenia. Zaskarżona decyzja została podjęta w oparciu o poniżej przedstawione okoliczności faktyczne i prawne. Wszystkie orzeczenia sądowe powołane w uzasadnieniu niniejszego wyroku są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie: baza CBOSA, chyba że wyraźnie zostanie wskazane inne źródło publikacji orzeczenia.
Dnia 18 października 2023 r. do Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] wpłynął wniosek skarżącego o przyznanie jemu ww. świadczenia z uwagi na sprawowaną opiekę nad babcią. W toku postępowania administracyjnego ustalono, że skarżący jest jedynym krewnym zdolnym do sprawowania opieki nad babcią. Dzieci I. K. umarły i pozostał już tylko jej wnuk – wnioskodawca.
Decyzją z dnia 24 listopada 2023 r., nr [...], Burmistrz odmówił przyznania wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego. Podstawą tego rozstrzygnięcia było stwierdzenie, iż znaczny stopień niepełnosprawności I. K. powstał po jej 25. roku życia. Przepis art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm., zwanej dalej "u.ś.r.") uniemożliwia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w takich okolicznościach.
Wnioskodawca złożył odwołanie od decyzji organu I instancji. Odwołanie nie posiadało treści.
Decyzją z dnia 10 września 2024 r., nr [...], Kolegium uchyliło decyzję organu I instancji i orzekło co do istoty poprzez przyznanie wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego, począwszy od dnia 1 sierpnia 2023 r. w wysokości 2.458 zł, a od dnia 1 stycznia 2024 r. – 2.988 zł miesięcznie. W uzasadnieniu decyzji SKO podniosło, że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie mógł stanowić podstawy prawnej w procesie stosowania prawa z uwagi na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13, w którym stwierdzono zakresową niekonstytucyjność tego przepisu. W zakresie w jakim uzależnia się przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od daty powstania niepełnosprawności, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest niekonstytucyjny.
SKO stwierdziło, że wnioskodawca spełnił wszystkie wymagania do tego, aby uzyskać świadczenie pielęgnacyjne. Zrezygnował z pracy, co potwierdził stosownym świadectwem pracy, sprawuje opiekę nad swoją babcią, która nie ma nikogo poza nim. Dzieci I. K. nie żyją, dlatego wnuk może zająć się babcią.
Po zakończeniu sprawy administracyjnej SKO dotarło do decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 8 stycznia 2024 r. o przyznaniu wnioskodawcy renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, która trwała w okresie 01.08.2023-30.11.2024. Za ten właśnie okres była wypłacana wnioskodawcy renta.
Postanowieniem z dnia 14 października 2024 r., nr [...], Kolegium wznowiło z urzędu postępowanie administracyjne zakończone decyzją ostateczną SKO. Jako podstawę do wznowienia postępowania wskazano przepis art. 145 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 572, zwanej dalej "k.p.a."). Kolegium uznało, że wyszły na jaw nowe okoliczności, o których SKO nie wiedziało w dniu wydania decyzji ostatecznej. Tego samego dnia SKO wezwało wnioskodawcę do dokonania wyboru świadczenia jednego z pobieranych świadczeń – renty albo świadczenia pielęgnacyjnego. Wyboru tego można dokonać poprzez zawnioskowanie o zawieszenie renty przez organ ubezpieczeniowy.
W dniu 17 września 2024 r. wnioskodawca złożył do akt sprawy oświadczenie, w myśl którego jest on gotowy do rezygnacji z pobieranej przez niego renty, która przysługuje jemu do dnia 30 listopada 2024 r.
Dnia 5 listopada 2024 r. wnioskodawca oświadczył, że nie ubiega się o rentę po dniu 30 listopada 2024 r. Nie ma już żadnego nowego orzeczenia lekarza orzecznika, który stwierdziłby dalszą niezdolność do pracy wnioskodawcy. Do pisma dołączono kopię decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 29 października 2024 r. o wstrzymaniu wypłaty renty. Wypłata renty została wstrzymana z dniem 1 listopada 2024 r., a więc w następnym miesiącu po wydaniu decyzji.
Decyzją z dnia 6 grudnia 2024 r., nr [...], Kolegium uchyliło w całości swoją decyzję ostateczną i na skutek rozpoznania sprawy na nowo utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Tym samym odmówiono wnioskodawcy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu decyzji SKO podniosło, że w dniu pierwszego orzekania przez Kolegium, nie wiedziało ono o wydanej decyzji o przyznaniu wnioskodawcy renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Renta ta była pobierana od dnia 1 sierpnia 2023 r. do dnia 30 listopada 2024 r.
SKO zwróciło uwagę, że od dnia 1 stycznia 2024 r. obowiązują nowe przepisy dotyczące świadczenia pielęgnacyjnego. W myśl art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429 z późn. zm., zwanej dalej "u.ś.w."), stosuje się ustawę o świadczeniach rodzinnych w dotychczasowym brzmieniu, jeżeli do dnia 31 grudnia 2023 r. powstało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Wykładnia art. 63 ust. 1 u.ś.w. prowadzi do wniosku, że na dzień 31 grudnia 2023 r. należy spełniać wszystkie wymagania do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W tymże dniu wnioskodawca pobierał rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy, a więc zachodziła przesłanka negatywna do przyznania świadczenia. Nie można pobierać dwóch świadczeń – rodzinnego i ubezpieczeniowego. Co prawda wnioskodawca dokonał wyboru, ale jest on na przyszłość. W dniu 31 grudnia 2023 r. wnioskodawca pobierał rentę, a więc nie można już cofnąć tego.
Kolegium uznało zatem, że należ od teraz stosować już przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych obowiązujące od dnia 1 stycznia 2024 r. Wobec brzmienia tych przepisów świadczenie pielęgnacyjne jest przeznaczone dla opiekunów osób do 18. roku życia. I. K. ma więcej lat.
Skarżący nie skorzystał z przysługującemu jemu prawa do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i działając samodzielnie, wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, w której zakwestionował decyzję organu II instancji. Skarżący zarzuca zaskarżonej decyzji naruszenie prawa do rzetelnego, terminowego prowadzenia postępowania, prawa do informacji o etapie prowadzonej sprawy oraz konsekwencji wynikających z przepisów przejściowych, sugerując niezgodne z zasadami współżycia społecznego rozwiązanie, doprowadzając do wyboru najbardziej niekorzystnego wariantu dla strony postępowania. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji.
W uzasadnieniu skargi podniesiono, że renta z tytułu częściowej niezdolności do pracy została przyznana decyzją z dnia 8 stycznia 2024 r. Początek wypłacania wskazano na sierpień 2023 r., bowiem wtedy wpłynął wniosek, ale na dzień 31 grudnia 2023 r. skarżący nie otrzymał żadnej wypłaty. Stawia on zatem pytanie: jak zatem miał wówczas zrezygnować ze świadczenia rentowego, skoro nawet nie wiedział, czy je otrzyma? W tym punkcie argumentacja organu II instancji jest niezasadna, zdaniem skarżącego.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie. Organ II instancji złożył wniosek o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Ponadto podtrzymał stanowisko, jakie zajął w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:
Skarga zasługiwała na uwzględnienie.
Na wstępie należy wskazać, że sprawa została rozpoznana w trybie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935, zwanej dalej "p.p.s.a."). Powołany przepis stanowi: "Sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy". W toku postępowania sądowoadministracyjnego organ II instancji wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, a skarżący nie zażądał rozpoznania sprawy na rozprawie. Z tych względów, zarządzeniem z dnia 21 lipca 2025 r. Przewodnicząca Wydziału II tut. Sądu wyznaczyła termin posiedzenia niejawnego na dzień 20 sierpnia 2025 r. zaznaczając, że sprawa ma być skierowana do rozpoznana w trybie uproszczonym. Na podstawie art. 120 p.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne sprawują kontrolę nad działalnością administracji publicznej, przyjmując jako kryterium kontroli, zgodność z prawem. Kognicja sądów administracyjnych obejmuje m.in. sądową kontrolę decyzji administracyjnych, o czym stanowi art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., w zakresie realizowanej kontroli, Sąd nie jest związany zarzutami skargi, w związku z czym nie wyznaczają one kierunku analizy podejmowanej przez Sąd. Innymi słowy, Sąd z urzędu powinien wziąć pod uwagę wszelkie okoliczności, które mają wpływ na ocenę trafności kontrolowanego rozstrzygnięcia, nawet jeśli nie zostały one podniesione przez stronę skarżącą.
Przedmiotem niniejszej sprawy jest ocena zgodności z prawem decyzji SKO, wydanej na skutek wznowienia postępowania administracyjnego zakończonego decyzją tegoż SKO w przedmiocie odmowy przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad babcią. Analiza całokształtu sprawy doprowadziła Sąd w składzie orzekającym do przekonania, że zaskarżona decyzja nie odpowiada prawu. Co więcej, postępowanie administracyjne wszczęte na skutek wznowienia postępowania podlega umorzeniu. Twierdzenie Sądu wynika z poniższej argumentacji.
Mając na uwadze to, że reguły wyznaczające tryb postępowania wznowieniowego zostały prawidłowo zastosowane przez Kolegium, Sąd intencjonalnie pomija w uzasadnieniu wyroku omówienie istoty tego trybu. Niecelowe byłoby tłumaczenie czym jest wznowienie postępowania, skoro główny problem w sprawie administracyjnej koncentruje się na zagadnieniach materialnoprawnych, a więc prawidłowości zastosowania art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w związku z art. 63 ust. 1 u.ś.w.
W niniejszej sprawie zapadła ostateczna decyzja SKO o uchyleniu decyzji organu I instancji i o przyznaniu skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na sprawowaną przez niego opieką nad babcią. Już po zakończeniu postępowania, SKO powzięło wiadomość, że skarżący pobierał rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Świadczenie rentowe było przyznane na okres 01.08.2023-30.11.2024. Kolegium uznało to za wystąpienie okoliczności z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., co istotnie daje podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Organ II instancji skoncentrował się na dwóch podstawowych okolicznościach: pobieranie renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy wpisuje się w treść art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. i w tej sytuacji skarżący musiał dokonać wyboru pomiędzy świadczeniem rentowym i rodzinnym. Druga okoliczność to, zdaniem SKO, fakt pobierania świadczenia rentowego w dniu 31 grudnia 2023 r. co oznacza, że od momentu wznowienia postępowania administracyjnego, zastosowanie znajdują przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu od dnia 1 stycznia 2024 r. Sąd w składzie orzekającym nie może zgodzić się z żadnym z ww. argumentów SKO.
W pierwszej kolejności należy pochylić się nad zagadnieniem pobierania renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Organ II instancji uważa, że skarżący pobiera rentę co najmniej od dnia 31 grudnia 2023 r. i to, jego zdaniem, zdeterminowało reżim prawny, jaki należało zastosować w postępowaniu wznowieniowym. Jest to nieprawdziwe twierdzenie organu odwoławczego, ponieważ organ rentowy przyznał rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy w drodze decyzji z dnia 8 stycznia 2024 r. (k. 3 akt administracyjnych organu I instancji). Przypomnienia wymaga, że decyzja rentowa wydawana przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest decyzją administracyjną (S. Gajewski, Postępowanie o świadczenia emerytalno-rentowe. Studium z zakresu postępowania administracyjnego, W. 2020, s. 111). Decyzja administracyjna jest z kolei rozstrzygnięciem, wywołującym podwójny skutek. Pierwszy – procesowy – gdyż wydanie decyzji administracyjnej "zamyka" postępowanie administracyjne, a więc ciąg zorganizowanych czynności procesowych. Co istotne, do spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy art. 180 i art. 181 k.p.a. Drugi skutek decyzji administracyjnej, najistotniejszy, to skutek materialnoprawny. Ten skutek polega na skonkretyzowaniu prawa lub obowiązku, jaki wynika z normy prawnej.
Decyzja emerytalno-rentowa jest rozstrzygnięciem odpowiadającym decyzji administracyjnej, ponieważ wywołuje podwójny skutek prawny tak, jak opisano to w poprzednim akapicie (zob. wyrok NSA z dnia 21 stycznia 2020 r., sygn. akt II GSK 1450/19). Wydanie decyzji przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych zawiązuje stosunek prawny. Ma ona charakter deklaratoryjny (wyrok SN z dnia 27 czerwca 2023 r., sygn. akt III USKP 91/22, dostępny w Systemie Informacji Prawnej LEX nr 3576684), bowiem stwierdza uprawnienie do świadczenia powstałe z momentem wystąpienia niezdolności do pracy, jednakże to wydanie decyzji zawiązuje dopiero stosunek prawny.
Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy, należy zaznaczyć, że wbrew temu, co twierdzi SKO, w dniu 31 grudnia 2023 r. skarżący nie pobierał renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Nie pobierał tej renty, ponieważ Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał decyzję o przyznaniu renty w dniu 8 stycznia 2024 r. Skarżący nie wiedział zatem, czy jego wniosek zostanie pozytywnie rozpatrzony, nie mógł, co zasadnie podnosi w skardze, zawiesić prawa do renty, ponieważ to prawo nie zostało jeszcze ustalone. Równie dobrze mogła zapaść decyzja o odmowie przyznania świadczenia rentowego. Nie można zatem zgodzić się z twierdzeniem SKO, że na dzień 31 grudnia 2023 r. skarżący nie spełniał warunków do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego według reżimu prawnego obowiązującego do tego dnia, co wynika z art. 63 ust. 1 u.ś.w. Wiadomym jest, że skarżący nie pracował, ponieważ opiekował się swoją babcią. Ustalenia poczynione w postępowaniu rozpoznawczym przed organem I instancji dowodzą, że rozmiary opieki nie pozwalają skarżącemu na podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Dalej, I. K. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe. Nieistotne jest to, kiedy powstała niepełnosprawność podopiecznej (wyrok TK z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, "Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego. Zbiór Urzędowy A" 2014, nr 9). Na skarżącym ciąży obowiązek alimentacyjny z uwagi na brzmienie przepisów prawnorodzinnych. Wreszcie skarżący nie pobierał żadnego świadczenia emerytalno-rentowego w dniu 31 grudnia 2023 r., co w myśl art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. wyklucza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. To oznacza, w myśl art. 63 ust. 1 u.ś.w., że zastosowanie nadal mają przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych według brzmienia w dniu 31 grudnia 2023 r.
Organ II instancji uznał, że wobec skarżącego zaistniała przesłanka negatywna, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Powołany przepis stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje opiekunowi osoby niepełnosprawnej, jeżeli ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej i wielu innych świadczeń wskazanych w tym przepisie. SKO stwierdziło, że skarżący, chcąc uzyskać korzystniejsze świadczenie pielęgnacyjne, powinien zawiesić swoje prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Skarżący to uczynił, ale Kolegium uznało, że na przyszłość, a przecież wymagane jest, aby na dzień 31 grudnia 2023 r. nie było pobierania renty. W tym miejscu Sąd wskazuje na dalece błędne rozumowanie organu II instancji. Sąd przypuszcza, że SKO w ogóle nie uwzględniło skutków prawnych wywołanych wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r. o sygn. akt SK 2/17. W powołanym wyroku stwierdzono, że: "Art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 i 2354 oraz z 2019 r. poz. 60, 303, 577, 730 i 752) w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej". Ponadto Trybunał Konstytucyjny odroczył termin utraty mocy obowiązującej na okres sześciu miesięcy od dnia ogłoszenia tego wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. utracił moc obowiązującą we wskazanym zakresie w dniu 9 stycznia 2020 r.
Powołany powyżej wyrok polskiego sądu konstytucyjnego ma charakter zakresowy, w którym co prawda Trybunał Konstytucyjny nie deroguje, tj. nie eliminuje z obrotu prawnego przepisu prawa powszechnie obowiązującego, jednakże w zakresie, w jakim orzeczono jego niekonstytucyjność nie może on stać się podstawą prawną w procesie stosowania prawa (zob. R. Hauser, J. T., Prawotwórcze znaczenie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, W. 2008, s. 42). Oznacza to, że przesłanka wynikająca z normy prawnej, która została uznana za niekonstytucyjną, staje się przesłanką nieistotną, nie mogącą odnieść skutku prawnego. "Zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Nie można tym samym zaakceptować stanowiska, iż wyrok zakresowy nie ma zastosowania w sprawie i jest skierowany wyłącznie do ustawodawcy (obligując go do zmiany zakwestionowanego przepisu ustawy), gdyż przywołany przepis Konstytucji nie różnicuje mocy prawnej i skutków wywoływanych przez wszystkie rodzaje wyroków Trybunału. W tym nurcie wykładni przepisów Konstytucji pozostaje orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w szeregu orzeczeń przyjął, że skoro ustawodawca nie podjął działań zmierzających do ustalenia stanu zgodnego z prawem, to sądy i organy administracji muszą interpretować normy prawne tak, aby były one zgodne z Konstytucją." (wyrok NSA z dnia 3 sierpnia 2021 r., sygn. akt III OSK 3567/21). Ponadto znamienne jest to, że orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają charakter skuteczności erga omnes, a więc każdy podmiot stosujący prawo, w tym każdy organ administracji publicznej, jest zobowiązany do respektowania orzeczeń organu władzy sądowniczej – Trybunału Konstytucyjnego, zwanego niekiedy "ustawodawcą negatywnym". Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego nie ogranicza się jedynie do eliminowania poszczególnych przepisów, czy też całych aktów normatywnych, ale ma również wpływ na wykładnię przepisów prawa. "Zgodnie z art. 6 k.p.a., organy administracji posiadają uprawnienie do działania jedynie na mocy obowiązujących przepisów. Nie mogą więc stanowić podstawy prawnej wydanego rozstrzygnięcia administracyjnego przepisy, które z uwagi na swoją niekonstytucyjność zostały zakwestionowane. Natomiast niekonstytucyjność stwierdzona orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego istnieje od momentu wejścia w życie zakwestionowanych przepisów." (wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 7 lipca 2020 r., sygn. akt II SA/Rz 370/20).
Powracając do głównego nurtu niniejszej sprawy, od dnia 9 stycznia 2020 r. fakt pobierania renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy stał się przesłanką nieistotną w sprawie o przyznanie skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego (wyrok WSA w Poznaniu z dnia 19 stycznia 2023 r., sygn. akt II SA/Po 854/22). Zakres normy prawnej z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. po opublikowaniu wskazanego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego nie może stanowić podstawy prawnej do odmowy ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobie pobierającej rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy, a w aktualnym stanie prawnym fakt pobierania jednocześnie renty oraz świadczenia pielęgnacyjnego nie jest w żaden sposób limitowane przepisami prawa. Zaniechanie ustawodawcze nie może w tym momencie stanowić przeszkody do obierania dwóch odmiennych świadczeń. Jak trafnie podniósł niegdyś tut. Sąd: "Do czasu unormowania skutków wynikłych z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r. o sygn. akt SK 2/17, nie ma żadnych przeszkód do tego, aby Skarżąca pobierała jednocześnie rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy oraz świadczenie pielęgnacyjne. Zarzut o nierówności pozycji opiekunów nie może być skutecznie stawiany. Ustawodawca powinien rozwiązać to zagadnienie, jednakże na ten moment nie ma żadnego przepisu prawa, który uniemożliwiałby jednoczesne pobieranie dwóch świadczeń z dwóch, odrębnych systemów świadczeniowych." (wyrok WSA w Poznaniu z dnia 21 lipca 2022 r., sygn. akt II SA/Po 257/22, dostępny w CBOSA).
Podkreślić należy, iż z ww. orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, jedynie eliminującego treść normy prawnej uznanej przez Trybunał za sprzeczną z regulacjami rangi konstytucyjnej nie można wyprowadzić wniosku, by w następstwie tego wyroku doszło do ustanowienia uprawnienia do prawa wyboru korzystniejszego świadczenia pomiędzy świadczeniem pielęgnacyjnym a rentą z tytułu częściowej niezgodności do pracy, czy też do ustanowienia obowiązku dokonywania takiego wyboru. Uprawnienia do zastępowania w tym zakresie prawodawcy nie posiada zaś tak Sąd w składzie orzekającym, jak i tym bardziej organ administracji, którego kognicję określa zasada praworządności wyrażona w art. 6 k.p.a. i w stosunku, do którego brak jest jakichkolwiek regulacji uprawniających go do dokonywania oceny tych przepisów pod względem słuszności, czy też zgodności z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej - a do tego sprowadza się ewentualna argumentacja, że sytuacja opiekunów pobierających rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy byłaby uprzywilejowana, gdyby utrzymywali wsparcie w postaci świadczenia pielęgnacyjnego w pełnej wysokości, mimo równoczesnego pobierania renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie rodzi mechanizmu prawnego polegającego na konieczności dokonania wyboru pomiędzy świadczeniami. Trybunał, co już podkreślono powyżej, jest "ustawodawcą negatywnym". Nie kreuje on nowych przepisów, nie zastępuje organów władzy ustawodawczej, zatem nie może być mowy o konieczności dokonywania przez skarżącego jakiegokolwiek wyboru. Tym samym, skarżący miał prawo do jednoczesnego pobierania świadczenia rentowego i pielęgnacyjnego (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 4 kwietnia 2024 r., sygn. akt II SA/Po 728/23). To, że skarżący jest w sytuacji uprzywilejowanej względem innych opiekunów jest konsekwencją zaniechania ustawodawczego, które trwa od wielu lat (wyrok NSA z dnia 11 sierpnia 2022 r., sygn. akt I OSK 2052/21).
Podsumowując dotychczasowy wywód, nie jest prawdą, że skarżący pobierał świadczenie rentowe w dniu 31 grudnia 2023 r., ponieważ stosunek prawny, zawiązany na mocy decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, powstał dopiero w dniu 8 stycznia 2024 r. Spłata tego świadczenia począwszy od dnia 1 sierpnia 2023 r. nie stanowi o pobieraniu renty w dniu 31 grudnia 2023 r. Ponadto SKO zlekceważyło skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego o sygn. akt SK 2/17. To zaś doprowadziło do nieuprawnionej wykładni przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.
Mając powyższe na uwadze, Sąd doszedł do przekonania o zasadności skargi wniesionej na decyzję Kolegium. Organ II instancji dokonał błędnej wykładni przepisów materialnoprawnych, co doprowadziło do podjęcia niezasadnego rozstrzygnięcia. W związku z tym Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję (pkt I sentencji wyroku).
Ponieważ pobieranie renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy od dnia 9 stycznia 2020 r. jest przesłanką nie mającą żadnego wpływu na kwestię pobierania, czy ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne, wszczęcie postępowania administracyjnego w trybie wznowieniowym było całkowicie nieuzasadnione. Innymi słowy, postępowanie wznowieniowe było od początku bezprzedmiotowe. SKO powinno pozostawić sprawę zakończoną decyzją własną o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego niezmienioną. Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego, zgodnie z art. 105 § 1 k.p.a., stanowi obligatoryjną przesłankę jego umorzenia. Bezprzedmiotowość istnieje wówczas, gdy w sprawie zachodzą okoliczności, z których wystąpieniem nie wiąże się żaden skutek prawny. Tak też było w niniejszej sprawie z uwagi na treść wyroku o sygn. akt SK 2/17. W związku z tym, Sąd na podstawie art. 145 § 3 p.p.s.a., umorzył w całości wznowieniowe postępowanie administracyjne wszczęte na skutek postanowienia SKO z dnia 14 października 2024 r., nr [...] (pkt II sentencji wyroku).
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 26.07.2026. · Źródło