II SA/Po 158/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu - Katarzyna Witkowicz-Grochowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 25 marca 2014r. wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi E. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2013r. Nr [...] w przedmiocie umorzenie postępowania administracyjnego postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. /-/ K. Witkowicz-Grochowska Skarżąca E.B. w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 200 zł wniosła o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W formularzu PPF o prawo pomocy uzasadniła, że utrzymuje się z niewielkiego gospodarstwa rolnego, z którego statystyczny dochód w 2012r. wyniósł [...] zł za ha przeliczeniowy, czyli [...] zł rocznie, co daje [...] zł miesięcznie. Nie stać jej więc na uiszczenie wpisu oraz wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Nie może podjąć pracy zarobkowej. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z bratem. Nadto podała, że posiada dom o powierzchni [...] m², gospodarstwo rolne ma [...] ha i zabudowania gospodarskie. Oświadczyła, że dysponuje oszczędnościami w wysokości [...] zł. Skarżąca podała, że oszczędności te muszą wystarczyć na opłaty związane z prowadzeniem gospodarstw rolnego – energię elektryczną, ubezpieczenie w KRUS, ścieki, śmieci, podatek rolny i od nieruchomości, melioracje, telefon, opał, sadzeniaki, nawozy i środki ochrony roślin. Z uwagi na fakt, że wniosek skarżącej o prawo pomocy na urzędowym formularzu był niepełny, co do sytuacji finansowej i rodzinnej, zwrócono się, w oparciu o przepis art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r., poz. 270, ze zm., dalej "p.p.s.a."), o uzupełnianie wniosku o prawo pomocy poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. Zobowiązano przede wszystkim do podania wszystkich źródeł miesięcznych dochodów stałych, jak i dorywczych, jakie uzyskuje skarżąca wraz z bratem, z którym prowadzi wspólne gospodarstwo domowe oraz do poparcia tych twierdzeń odpowiednimi dokumentami (decyzje ZUS, PIT za 2012r. i 2013r). Wezwano skarżącą do podania rodzaju i wielkości aktualnie prowadzonej produkcji rolnej, rocznej wartości przychodu brutto ze sprzedaży produkcji rolnej, a także do podania wysokości kosztów związanych z prowadzeniem tego gospodarstwa. Nadto zobowiązano skarżącą do podania wysokości otrzymywanych dopłat rolniczych. Wprawdzie skarżąca podała, że utrzymuje się wraz z bratem z małego gospodarstwa rolnego, ale jak sama podała uzyskiwane z niego dochody pozwalają na poczynienie zadeklarowanych oszczędności. W tym miejscu należy wskazać, że skarżąca ograniczyła się do podania osiąganego przychodu statystycznego z 1 ha przeliczeniowego, który obliczany jest dla innych celów i nie odzwierciedla realnych możliwości zarobkowych wnioskodawczyni. Następnie wezwano skarżącą do przedłożenia wyciągów z rachunków bankowych za okres ostatnich 6 miesięcy wraz z informacją o zaciągniętych kredytach i pożyczkach oraz o zajęciach komorniczych. Wyciągi z tych rachunków przedstawiają, bowiem wprost skalę środków jakimi wnioskodawczyni realnie dysponuje. Zobowiązano skarżącą do podania wyniku z prowadzonej działalności gospodarczej oraz do opisania posiadanych, dzierżawionych i wynajmowanych nieruchomości, wraz z podaniem jakie przynoszą dochody i jakich kosztów wymaga ich utrzymanie. Wezwano także skarżącą do podania jakie posiada i użytkuje samochody oraz do przedstawienia szczegółowego spisu koniecznych kosztów bieżącego utrzymania rodziny, gdyż wysokość ponoszonych kosztów z tego tytułu wskazuje także na wielkość środków, jakimi skarżąca rzeczywiście rozporządza. Powyższe wezwanie, skarżąca odebrała osobiście 6 marca 2014r., do dnia dzisiejszego pozostało bez odpowiedzi. Przepis art. 246 §1 p.p.s.a. wskazuje przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej (a taką osobą w niniejszej sprawie jest skarżąca). W zakresie całkowitym następuje ono, gdy osoba fizyczna wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a). Podzielić należy stanowisko ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych, że instytucja prawa pomocy powinna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z 21 grudnia 2006r., sygn. akt II FS 741/06). Należy, więc podkreślić, że ciężar wykazania występowania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie składającej w tym przedmiocie wniosek. To z kolei oznacza, że wnioskodawczyni powinna poczynić wszelkie kroki mające na celu uzasadnienie i uprawdopodobnienie okoliczności, na które się powołuje, zaś uznanie, czy nastąpiło to w sposób dostateczny zostaje ocenione w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy. Dlatego instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim osobom, które nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem. A zatem przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawczynią dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanej regulacji. Wnioskodawczyni powinna, więc wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym, jest obiektywnie niemożliwe. Konieczne jest również wskazanie, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej, rodzinnej i finansowej wnioskodawczyni. W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, na podstawie art. 255 p.p.s.a. można wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, stanu rodzinnego i dochodów. Wspólne, bowiem zamieszkanie z inną osobą uzasadnia ocenę, że skarżąca wraz z bratem współtworzy wspólne gospodarstwo domowe. W konsekwencji dochody i obciążenia finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową skarżącej domagającej się skorzystania z dobrodziejstwa prawa pomocy. Wyjaśnienia wymagała zatem sytuacja finansowa i majątkowa brata skarżącej. Pomimo wezwania w trybie przepisu art. 255 p.p.s.a. skarżąca nie złożyła żadnych dodatkowych oświadczeń wiedzy, co do stanu rodzinnego, majątkowego i finansowego, a także nie przedłożyła pomocnych w tym zakresie dokumentów źródłowych, które umożliwiłyby ocenę, czy sytuacja finansowa skarżącej uzasadnia przyznanie prawa pomocy. Zaznaczyć przy tym należy, że aktualna wysokość oszczędności jakie zadeklarowała skarżąca wielokrotnie przekracza wysokość kosztów sądowych wymaganych w sprawie, a nadto rozłożonych w czasie. Zauważyć bowiem należy, że koszty sądowe stanowią należności publiczno-prawne i powinny być zapłacone w pierwszej kolejności, zaraz po uiszczeniu koniecznych wydatków koniecznego utrzymania skarżącej i rodziny. Zasadą jest, że skoro wnioskodawczyni dysponuje oszczędnościami, brak podstaw do obciążenia Skarbu Państwa kosztami sądowymi zainicjowanego przez nią postępowania. Wniosek skarżącej w okolicznościach niniejszej sprawy nie odzwierciedlał pełnej i rzeczywistej sytuacji rodzinnej, finansowej i majątkowej wnioskodawczyni. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. post. NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06; post. NSA z dnia 27 października 2011r., sygn. akt I GZ 170/11, www.cebois.nsa.gov.pl). W takim stanie rzeczy niemożliwe okazało się poczynienie pełnych ustaleń faktycznych w rozpatrywanym zakresie, uzasadniających stwierdzenie, że sytuacja rodzinna i finansowa wnioskodawczyni nie pozwala na pokrycie kosztów postępowania, co musiało skutkować odmową przyznania prawa pomocy. Na podstawie art. 258 §1 i 2 pkt 7 w zw. z art. 246 §1 pkt 1 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, jak w postanowieniu. /-/ K. Witkowicz-Grochowska