II SA/Po 159/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu -Katarzyna Witkowicz-Grochowska po rozpoznaniu w dniu 27 kwietnia 2016r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi P. G. na decyzję Wojewody z dnia [...] lutego 2016r. Nr [...] w przedmiocie wymeldowania postanawia 1. ustanowić dla P. G. adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka. 2. oddalić wniosek w pozostałym zakresie. /-/ K. Witkowicz-Grochowska Skarżący P. G. wniósł o prawo pomocy w całości. We wniosku o prawo pomocy na urzędowym formularzu PPF wskazał, że od 02 października 2015r. jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy i posiada status osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych, co uprawdopodobnił kserokopią decyzji Starosty. Znajduje się na utrzymaniu matki emerytki i siostry, która także jest na emeryturze. Wskazał, że od października 2015r. objęty jest leczeniem internistycznym i specjalistycznym. Oświadczył, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z żoną i dwiema pełnoletnimi córkami. Wskazał, że posiada mieszkanie komunalne o powierzchni [...] m² na zasadzie najmu. Nadto podał, że nie ma żadnych oszczędności, nieruchomości, czy wartościowych ruchomości. Skarżący wskazał, że nie uzyskuje żadnych dochodów, starsza córka pracuje i studiuje i nie skarżący nie zna jej sytuacji finansowej, młodsza też jest pełnoletnia i nie ma majątku. Skarżący wezwany do uzupełnienia swojego oświadczenia o stanie majątkowym, rodzinnym i dochodach na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm., dalej p.p.s.a.) wyjaśnił, że nie może przedłożyć rozliczeń PIT, gdyż składał je w wersji elektronicznej, której nie może odzyskać z uwagi na brak dostępu do komputera. Podał, że nie posiada żadnych nieruchomości, z nikim nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego, nie posiada żadnych znaczących kwot na jedynym rachunku bankowym ([...] zł). Aby uniknąć odsetek karnych od ujemnego salda na rachunku siostra skarżącego wpłaca około [...] zł. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że należny wpis od skargi został uiszczony 23 marca 2016r. (k. 20 akt sąd.) przed złożeniem wniosku o prawo pomocy, zatem wniosek w przedmiocie kosztów sądowych swoim zakresem obejmuje dalsze koszty sądowe niniejszego postępowania, ponad uiszczony wpis. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od zasady partycypacji strony w kosztach postępowania sądowego (art. 199 p.p.s.a.), może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. (por. np. postanowienia NSA: z dnia 13 maja 2010 r., II FZ 185/10, z dnia 19 maja 2010 r., II FZ 156/10, publik. http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). W świetle powyższego przepisu, ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Z użytych w tym przepisie słów "...gdy wykaże..." wynika, że strona ma przekonać, że znajduje się w sytuacji opisanej w tym przepisie, która uniemożliwia jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania (por. M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009, s. 694). Przyznanie prawa pomocy w całości osobie fizycznej (a taką osobą w niniejszej sprawie jest skarżący) następuje, gdy wykaże on, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a). Należy, więc podkreślić, że ciężar wykazania występowania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie składającej w tym przedmiocie wniosek. To z kolei oznacza, że taka osoba powinna poczynić wszelkie kroki mające na celu uzasadnienie i uprawdopodobnienie okoliczności, na które się powołuje, zaś uznanie, czy nastąpiło to w sposób dostateczny zostaje ocenione w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy. Dlatego instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim osobom, które nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem lub następuje to kosztem własnego utrzymania. A zatem przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanej regulacji. Wnioskodawca winien, więc wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym, jest obiektywnie niemożliwe, czego nie wykazał. W tym miejscu na podkreślenie zasługuje także ugruntowany już w orzecznictwie sądowoadministracyjnym pogląd, że uzyskanie prawa pomocy i przerzucenie kosztów postępowania sądowego na Skarb Państwa, a w konsekwencji pozostałych podatników, nie jest przywilejem strony, ale wyjątkiem od zasady samodzielnego ponoszenia kosztów związanych z prowadzeniem procesów sądowych. Przyznanie prawa pomocy musi mieć charakter wyjątkowy i dotyczyć sytuacji, gdy rzeczywiście z porównania wysokości prognozowanych kosztów postępowania oraz możliwości majątkowych i finansowych wnioskodawcy i jego domowników wynika, że skarżący nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów niniejszego postępowania chociażby w części. Konieczne jest również wskazanie, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej, rodzinnej i finansowej wnioskodawcy oraz osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, na podstawie art. 255 p.p.s.a. można wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, stanu rodzinnego i dochodów. Przykładowe dokumenty źródłowe zostały wymienione w §4 obecnie obowiązującego Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (Dz.U. z 2015r., poz. 1257). Jednocześnie podkreślić należy, że to przepis art. 255 p.p.s.a. nadaje kompetencję do wezwania strony o uzupełnienie wniosku o prawo pomocy poprzez złożenie oświadczeń wiedzy oraz o przedłożenie dokumentów źródłowych, co z mocy tego przepisu powoduje powstanie obowiązku po stronie wnioskodawcy o przedłożenie tychże wyjaśnień i dokumentów ("...strona jest obowiązana złożyć na wezwanie..."). Oznacza to, że obowiązek przedłożenia dokumentów powstaje po stronie wnioskodawcy, a nie innych podmiotów. Stąd, w sytuacji, gdy na podstawie art. 255 p.p.s.a. wzywa się stronę o przedłożenie dokumentów źródłowych, obrazujących sytuację majątkową osób, z którymi wnioskujący współtworzy gospodarstwo domowe, to odmowa udostępnienia tych dokumentów przez wnioskodawcę, prowadząca do ich nieprzedłożenia, przesądza o uchybieniu obowiązkowi, o którym mowa w art. 255 p.p.s.a. W zakresie, w jakim dochody i obciążenie finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową wnioskodawcy o prawo pomocy, tj. jego koszty utrzymania i potencjalne dochody, należy na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwać o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową domowników wnioskodawcy (tak też NSA w postanowieniu z dnia 10 marca 2011 r., II FZ 67/11, publik.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Skarżący oświadczył, że mieszka u matki i znajduje się na jej utrzymaniu, zatem w rozumieniu art. 252 §1 p.p.s.a. prowadzi z nią wspólne gospodarstwo domowe. Winien zatem opisać dochody jakie uzyskuje matka oraz koszty ich niezbędnego utrzymania. Skarżący w istocie zaniechał udzielania informacji w tym zakresie. Podkreślić bowiem należy, że z istoty prawa pomocy wynika, że sytuacja finansowa wnioskodawcy oceniana jest przez pryzmat dochodów wszystkich domowników, uwzględniając przy tym nie tylko przychody osób, z którymi wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, ale także i koszty utrzymania wszystkich domowników. Z przedłożonego oświadczenia o stanie majątkowym, finansowym i dochodach oraz jego uzupełnienia wynika, że sytuacja wnioskodawcy pozwala na przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie w części poprzez ustanowienie adwokata. Wnioskodawca wprawdzie jest bezrobotny, nie uzyskuje dochodów, leczy się, to jednak zamieszkuje u matki, która zapewnia mu schronienie oraz pozostałe potrzeby koniecznego utrzymania. Z oświadczenia skarżącego oraz akt administracyjnych sprawy wynika, że siostra skarżącego wspierała i wspiera go finansowo (pokrywała potrzeby finansowe dzieci skarżącego, gdy nie miał środków płaciła za czynsz jego mieszkania, k. 91-94 akt adm. I inst.). Z dowodu wpłaty wpisu sądowego wynika, że został uiszczony przez siostrę L. G.-P. Skarżący podał w uzupełnieniu wniosku, że siostra wpłaca na jego rachunek drobne kwoty, by na rachunku nie było debetu. Skarżący może zatem liczyć na jej pomoc także w kwestii poniesienia dalszych kosztów sądowych. Zauważyć także należy, że przewidywane koszty sądowe jakie mogą powstać w niniejszej sprawie to ewentualnie opłata za uzasadnienie 100 zł, wpis od skargi kasacyjnej 100 zł, czy ewentualnie opłata za zażalenie 100 zł, których obowiązek uiszczenia będzie rozłożony w czasie. Są to zatem należności w niewygórowanej wysokości. Z uwagi na powyższe, zwłaszcza na fakt, że skarżący ma możliwości by uiścić przyszłe koszty sądowe należne w niniejszej sprawie, oddalić należało wniosek o zwolnienie go od tych opłat. Mając natomiast na uwadze wysokość rynkowego honorarium adwokata, przedstawiona sytuacja finansowa wskazuje, że skarżący nie jest w stanie wygospodarować środków na zapłacenie wynagrodzenia tego profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. Należy więc, przyznać wnioskodawcy prawo pomocy w części i ustanowić adwokata z urzędu. Nadto, podkreślić należy, że zgodnie z treścią art. 249 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy może być cofnięte w całości lub w części, jeżeli okaże się, że okoliczności, na podstawie których je przyznano, nie istniały lub przestały istnieć. Na podstawie art. 258 §1 i 2 pkt 7 i art. 246 §1 pkt 1 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, jak w postanowieniu. /-/ K. Witkowicz-Grochowska