II SA/Po 161/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak po rozpoznaniu w dniu 13 września 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi I. G. na decyzję Wielkopolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] stycznia 2012 r. Nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. /-/ D. Rzyminiak - Owczarczak Po wydaniu wyroku z dnia 22 maja 2012 r. oddalającego skargę I. G. na wyżej opisaną decyzję w przedmiocie choroby zawodowej skarżący I. G. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata (k. 40 akt sąd.). We wniosku o prawo pomocy sporządzonym na urzędowym formularzu PPF skarżący wskazał w uzasadnieniu (rubryka nr 5), że: z uwagi na przewlekłą chorobę stał się rencistą i jego zarobki uległy zmniejszeniu, a nadal musiał ponosić koszty dojazdów na badania i rozprawy; aktualnie nie ma już żadnych oszczędności, a na obecnym etapie postępowania wymagane jest by skarga kasacyjna wniesiona została przez adwokata lub radcę prawnego, na którego wynajęcie go nie stać. Następnie we wniosku (rubryka nr 6) oświadczył, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe razem z żoną. W części wniosku dotyczącej posiadanego majątku (rubryka nr 7) oświadczył, że posiada mieszkanie o powierzchni [...] m², działkę na terenie rodzinnego ogrodu działkowego o powierzchni [...] m², jak również podał, że posiada zasoby pieniężne w postaci oszczędności w wysokości [...] 000 zł. Wnioskodawca oświadczył, że żona nie posiada żadnych innych oszczędności, przedmiotów wartościowych oraz że pozostają we wspólnocie majątkowej. Nadto podał, że razem z żoną utrzymuje się z emerytury w łącznej wysokości [...] zł miesięcznie ([...] zł otrzymuje wnioskodawca, a [...] zł jego żona). Postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 22 czerwca 2012 r. odmówiono wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Pismem z dnia 2 lipca 2012 r. skarżący w terminie wniósł sprzeciw na powyższe postanowienie. W sprzeciwie podniósł, że nie posiada żadnego majątku, a niewielka kwota oszczędności, którą dysponuje, odłożona jest na leczenie wnioskodawcy oraz leczenie żony. Dodał, że od szeregu lat leczy się bowiem na [...], co wynika z akt sprawy, a z oszczędności korzysta także jego żona, która choruje na [...]. Podniósł, że leczenie nie jest tanie i nie da się przewidzieć jego kosztów. Stąd też przygotowany jest na to, że wkrótce poczynione oszczędności znikną, z uszczerbkiem dla utrzymania wnioskodawcy i jego żony. Następnie pismem z dnia 21 lipca 2012 r. uzupełnił wniosek poprzez wskazanie, że chorobę ([...]) rozpoznano u żony w [...] 2011 r. i od tego czasu żona jest intensywnie leczona, na dowód czego załączył wyniki badania [...] i kartę leczenia szpitalnego z dnia [...] 2012 r. Bieżące opłaty wnioskodawca opisał następująco: 418 zł miesięcznie na czynsz; 190,13 zł za prąd (na 2 miesiące); 165,48 zł za gaz (na 2 miesiące); 89,69 zł miesięcznie za telefon z Internetem; 90 zł na ubezpieczenie żony i 105 zł na ubezpieczenie własne (na 3 miesiące); [...] zł tytułem opłaty rocznej za działkę [rodzinny ogród działkowy]; 2 000 zł miesięcznie tytułem innych wydatków. Charakteryzując inne wydatki wnioskodawca wskazał, że obejmują one koszt zakupu wyżywania, środków czystości, ubioru, kultury, rozrywki, wypoczynku, leczenia, leków na bieżące dolegliwości (np. [...] itp.); ponadto bliżej opisał rodzaje leków specjalistycznych przyjmowanych przez siebie i żonę. Wyjaśnił, że rachunków z aptek i za niektóre wizyty lekarskie nie posiada, gdyż do tej pory ani on, ani żona nie pobierali ich, gdyż nie było takiej potrzeby. Podniósł, że z przedstawionego zestawienia wynika, iż wspólnie z żoną wydali ostatnio [...] zł, to jest [...] zł na osobę. Dodał, że wydatków tych nie da się zaplanować, pojawiają się one nagle, wysokości ich także nie da się przewidzieć, a w związku z wiekiem żony i swoim, jak i chorobami, spodziewa się ich zwiększenia. Do pisma dołączył rachunki na potwierdzenie wysokości ponoszonych wydatków. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że zgodnie z dyspozycją art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 - dalej p.p.s.a.) skuteczne wniesienie sprzeciwu od postanowienia wydanego przez referendarza sądowego powoduje, że postanowienie to traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zatem już samo wniesienie sprzeciwu, a nie jego zakres i treść, powoduje utratę mocy wiążącej postanowienia wydanego przez referendarza sądowego, zaś ustawa nie daje sądowi uprawnienia do merytorycznego rozpoznania zasadności sprzeciwu (por. post. NSA: z dnia 28 września 2005 r., I OZ 942/05 oraz z dnia 23 grudnia 2004 r., FZ 375/04, ONSAiWSA 2005/6/119, orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W konsekwencji należy rozpoznać cały (również uzupełniony sprzeciwem) wniosek o przyznanie prawa pomocy. Odnosząc się do żądania wniosku dotyczącego zwolnienia od kosztów postępowania stwierdzić należy, że zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Takim przepisem szczególnym jest m.in. art. 239 pkt 1 lit. c p.p.s.a., zgodnie z którym nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach dotyczących chorób zawodowych, świadczeń leczniczych oraz świadczeń rehabilitacyjnych. Stąd skarżący w niniejszej sprawie, wnosząc skargę na decyzję w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej, nie ma obowiązku, z mocy samego prawa, uiszczenia kosztów sądowych, tj. opłat sądowych i wydatków (art. 211 p.p.s.a.). Wobec powyższego Sąd zauważa, że skarżący jest ustawowo (art. 239 pkt 1 lit. c p.p.s.a.) zwolniony z obowiązku poniesienia kosztów sądowych związanych z udziałem w niniejszej sprawie. Przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych pozostaje aktualne jedynie w sytuacji, gdy na podmiocie występującym z takim żądaniem ciąży obowiązek uiszczenia tych kosztów. Skoro strona skarżąca z mocy samej ustawy nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, to nie może być jej przyznane zwolnienie jej od tych kosztów. Wobec powyższego należało oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, jednakże z uwagi na fakt, że skarżący domaga się również ustanowienia zawodowego pełnomocnika procesowego (adwokata) wniosek w tym zakresie wymagał merytorycznego rozpatrzenia i oceny jego sytuacji majątkowej, finansowej i rodzinnej. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 w zw. z art. 245 § 1 i w zw. art. 262 p.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w całkowitym zakresie następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 245 § 2 p.p.s.a.); z kolei przyznanie prawa pomocy w części, poprzez ustanowienie adwokata (innego zawodowego pełnomocnika procesowego), następuje, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 p.p.s.a.). W tym miejscu podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy może być stosowana jedynie wobec takich osób, które rzeczywiście pozbawione są środków umożliwiających chociażby częściowe pokrycie tych kosztów. Ciężar wykazania zasadności wniosku spoczywa zatem na osobie ubiegającej się o prawo pomocy. Oznacza to, że prawo pomocy przysługuje osobie, która w sposób niebudzący wątpliwości wykaże, że po uiszczeniu swoich niezbędnych wydatków bieżącego utrzymania nie jest w stanie ponieść wszystkich kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, w tym kosztów wynagrodzenia pełnomocnika, jako niezbędnych kosztów celowego dochodzenia swoich praw (art. 199, art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a.). Okoliczności przytoczone we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak również przedstawione dokumenty powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanych wyżej przepisach. W niniejszej sprawie z oświadczenia wnioskodawcy zawartego w urzędowym formularzu oraz z twierdzeń zawartych w sprzeciwie (i jego uzupełnieniu) wynika, że dysponuje on wraz z żoną bieżącymi środkami na utrzymanie w postaci emerytury w łącznej kwocie miesięcznej ok. [...] zł. Wysokość miesięcznych wydatków bieżących rodziny skarżącego (stan na dzień 21 lipca 2012 r. – data pisma uzupełniającego sprzeciw) określił on na kwotę [...] zł. Z powyższego wynika, że miesięczne regularne wpływy pozwalają na pokrycie wszystkich niezbędnych potrzeb rodziny, w tym wydatków związanych z leczeniem schorzeń występujących skarżącego i jego żony, jak również potrzeb w zakresie kultury, rozrywki i wypoczynku. Ponadto pomimo zadeklarowania ponoszenia wydatków na pokrycie kosztownego leczenia wnioskodawcy i jego żony, wnioskodawca zdołał poczynić oszczędności, których wysokość określił na sumę [...] 000 zł. Przedstawione okoliczności wskazują, że wnioskodawca nie ma zaległości płatniczych związanych z pokryciem kosztów utrzymania rodziny ani innych zobowiązań finansowych, których nie jest w stanie pokryć. Prognozowanie utraty tych oszczędności z uwagi na spodziewane przyszłe zwiększenie ogólnej sumy wydatków – jak można wywnioskować z pism wnioskodawcy, szczególnie związanych z dalszym leczeniem stwierdzonych u wnioskodawcy i jego żony chorób – nie może stanowić racjonalnego, należytego uprawdopodobnienia, że aktualnie skarżący nie jest w stanie ponieść tych kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Posiadane oszczędności niewątpliwie jeszcze nie zostały rozdysponowane na pokrycie uzasadnionych niezbędnych wydatków służących utrzymaniu siebie i żony, brak też pewnych danych pozwalających na zasadne założenie, że kwota ta w całości zostanie w najbliższym, a w każdym razie dającym się bliżej określić, czasie wydatkowana na pokrycie kosztów leczenia skarżącego i jego żony. Dodać należy, że w ustalonych okolicznościach sprawy dysponowanie miesięczną (aktualną) nadwyżką przychodów nad wydatkami w kwocie ok. [...] zł, jak i oszczędnościami w kwocie [...] przekraczającej wolnorynkowe wynagrodzenie pełnomocnika z wyboru w przedmiotowej sprawie, nie pozwala na zaliczenie wnioskodawcy do grupy osób, którym przysługiwałoby prawo pomocy w rozumieniu art. 246 § 1 p.p.s.a. W konsekwencji uzasadnione było odmówienie wnioskodawcy przyznania prawa pomocy, także w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu. W tym stanie rzeczy Sąd orzekł, jak w sentencji. /-/ D. Rzyminiak - Owczarczak