II SA/Po 162/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elwira Brychcy (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Jolanta Szaniecka Sędzia WSA Izabela Paluszyńska Protokolant st.sekr.sąd. Mariola Kaczmarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 kwietnia 2016 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2016 r. Nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego; oddala skargę Decyzją z dnia [...] września 2015 r. Prezydent działając na podstawie art. 2 ust. 1 , art 3 ust. 1, 3,4, art4, art. 7, art. 8 ust. 1 pkt 1 , art. 11 ust. 3, art. 14, art.39 ust. 1 i 2, art. 106 ust. 4 i art. 107 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (tekst jednolity Dz. U. z 2015 r. poz.163), po rozpatrzeniu sprawy z wniosków z dnia 28.08.2015 ,09.09.2015r. i 16.09.2015r. Pana K. K., postanowił odmówić przyznania pomocy finansowej w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na: zwrot kosztów zakupu: haka do rynny w wys.2,98 zł, śrub i tarczy w łącznej kwocie 5,24 zł, żywności w łącznej kwocie 117,70 zł, doładowania do telefonu w wys. 10,00 zł, ostrzałki w wys.88,00 zł, kołków do umywalki w wys. 6,00 zł, baterii w wys, 10,00 zł, farby w wys. 22,50 zł, krążków ściennych w wys. 4,50 zł, usługi kserowania w wys. 53,35 zł, pokrowca na parasol w wys. 2,98 zł, drożdży w wys. 6,00 zł, koca w wys. 8,50 zł, złomu w wys. 7,50 zł łaty w łącznej kwocie 46,83 zł, płyty PCV w wys. 113,88 zł. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji podał: W dniach 28.08.2015r.,09.09.2015r., 16.09.2015r. K. K. złożył wnioski o przyznanie pomocy finansowej w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na: zwrot kosztów zakupu wskazanych przedmiotów. W dniu 16 września 2015r. przeprowadzona została aktualizacja wywiadu środowiskowego, w trakcie której ustalono, iż Pan K. K. w dalszym ciągu prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, nie pracuje zawodowo, jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy bez prawa do zasiłku. Pan K. od roku 2001 zamieszkuje w altanie ogrodowej , która mieści się na terenie Rodzinnych Ogródków Działkowych przy ul L. w P. Prawnym właścicielem działki jest Jego ojciec Pan W. K. Altana, w której zamieszkuje Pan K. jest murowana i ocieplona. Składa się z jednego pokoju, aneksu kuchennego, wc oraz stryszku, brak łazienki. Do budynku doprowadzona jest energia elektryczna i woda. Altana jest ogrzewana piecykiem na węgiel lub grzejnikiem olejowym na prąd. Pan K. został zobowiązany do oszczędnego korzystania z piecyka elektrycznego, który w znacznym stopniu generuje koszty zużycia energii elektrycznej. Jedynym źródłem utrzymania Wnioskodawcy w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosków, tj. w lipcu 2015r. był zasiłek okresowy w wysokości [...] zł przyznany przez MOPR Filia - J. Ponadto Pan K. otrzymuje zasiłek celowy (od miesiąca maja do września 2015r.) w wysokości [...] zł. należy podkreślić, że Pan K. z zasiłku okresowego nie ponosi żadnych opłat związanych z eksploatacją budynku. Pan K. K. nadal pozostaje pod opieką lekarza psychiatry i lekarza rodzinnego. Zainteresowany w dalszym ciągu nie złożył wniosku do PZOoN - celem ustalenia stopnia niepełnosprawności. Prawo do świadczeń z pomocy społecznej przysługuje osobom i rodzinom, których dochód nie przekracza kryterium dochodowego wynikającego z art. 8 cyt. ustawy. Zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej dla osoby samotnie gospodarującej kryterium dochodowe wynosi [...]zł. Zatem Pan K. K. warunek ten spełnia. Jednakże w myśl art. 3 ust. 1, 3 i 4 cyt ustawy celem pomocy społecznej jest zaspokajanie niezbędnych potrzeb życiowych osób lub rodzin, a rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, natomiast potrzeby osób i rodzin powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. W związku z tym Panu K. K., który otrzymuje regularne wsparcie, przyznano pomoc w formie zasiłków celowych: Wymieniono decyzje, którymi organ I instancji zabezpieczył Panu K. K. niezbędne potrzeby życiowe, w szczególności pokrycie kosztów zakupu żywności i leków oraz opłacenie energii elektrycznej. W ocenie organu nie wszystkie wnioskowane potrzeby należą do niezbędnych potrzeb życiowych, na które przyznawane są zasiłki celowe. Wskazano, że od miesiąca stycznia 2015r. do sierpnia 2015r. Pan K. K. otrzymał wsparcie ze środków pomocy społecznej w wysokości [...] zl, co w skali jednego miesiąca stanowi kwotę [...] zŁ W kwestii pokrycia zwrotu kosztów zakupu: haka do rynny w wys.2,98 zł, śrub i tarczy w łącznej kwocie 5,24 zł, doładowania do telefonu w wys. 10,00 zł, ostrzałki w wys.88,00 zł, kołków do umywalki w wys. 6,00 zł, baterii w wys. 10,00 zł, farby w wys. 22,50 zł, krążków ściennych w wys. 4,50 zł, usługi kserowania w wys. 53,35 zł, pokrowca na parasol w wys. 2,98 zł, drożdży w wys. 6,00 zł, koca w wys. 8,50 zł, złomu w wys. 7,50 zł łaty w łącznej kwocie 46,83 zł, płyty PCV w wys. 113,88 zł organ I instancji nie uznaje tych potrzeb jako niezbędnych potrzeb życiowych, na które winna być udzielona pomoc. W ocenie organu I instancji udzielone wsparcie finansowe jest odpowiednie do sytuacji życiowej wnioskodawcy i zabezpiecza niezbędne potrzeby bytowe, a także jest zgodne z celami i możliwościami pomocy społecznej ( art. 3 ust. 3 i 4 ustawy o pomocy społecznej). Od decyzji organu I instancji odwołał się K. K. nie podnosząc żadnego argumentu, zaś dołączone kserokopie nie są ani merytorycznie, ani formalnie związane z zaskarżoną decyzją. Po zbadaniu sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] stycznia 2016 r. na podstawie art. 138§ 1 pkt.1 kpa utrzymał w mocy decyzje organu I instancji. W motywach uzasadniających po przedstawieniu ustaleń stanu faktycznego poczynionego w toku postępowania wyjaśniającego wskazano na art. 2 ustawy o pomocy społecznej zgodnie z którym - pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których one nie są w stanie pokonać wykorzystując własne środki lub możliwości i uprawnienia. Zadaniem pomocy społecznej jest wspieranie osób w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb. W ocenie SKO zgłoszone przez Pana K. potrzeby nie należą do niezbędnych potrzeb bytowych , na których zaspokojenie przyznawane są zasiłki celowe, zgodnie z art. 39 ustawy o pomocy społecznej. Środki finansowe w postaci zasiłku celowego mogą być przyznane na zaspokojenie potrzeby niezbędnej, której Strona we własnym zakresie, wykorzystując własne możliwości nie może zaspokoić. Brak podstaw do zwrotu kosztów zakupu żywności na kwotę [...] zł ( gdyż na ten cel przyznana jest pomoc w postaci zasiłku celowego w wysokości [...] zł miesięcznie w okresie od maja do września 2015r.). Nie ma natomiast w ustawie o pomocy społecznej zapisu, z którego wynikałby obowiązek zwrotu kosztów zakupu wskazanych przedmiotów. Skoro we własnym zakresie potrzeby te zostały zaspokojone to oznacza, że Pan K. K. mógł to uczynić ( np. pokryć z przyznanego zasiłku okresowego ) i domaganie się zwrotu tych kosztów nie znajduje uzasadnienia. Artykuł. 39 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej stanowi bowiem, że zasiłek celowy może być przyznany na pokrycie kosztów części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Przedmiotowe świadczenie przyznawane jest zawsze na określony cel bytowy. Sformułowanie "zasiłek celowy może być przyznany" oznacza, że decyzja w przedmiotowej sprawie jest wydawana w ramach tzw. uznania administracyjnego. Orzekając w przedmiocie przyznania tego świadczenia organ ma obowiązek wziąć pod uwagę wskazania ustawodawcy, co do zasad udzielania pomocy osobom potrzebującym, pamiętając nie tylko o tym, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia pomocy powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej), ale i o tym, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust, 4 tej ustawy). Należy podkreślić, że uznanie nie pozwala organowi na dowolność w rozstrzyganiu sprawy, ale też nie nakazuje spełnienia każdego żądania obywatela (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 września 2000 r. sygn akt I SA 945/00). Sam fakt spełnienia kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej świadczenia w wysokości odpowiadającej jej oczekiwaniu. Organ, rozpoznając wniosek o przyznanie zasiłku celowego, musi bowiem mieć na względzie nie tylko interes osoby wnioskującej, lecz także interes innych osób będących w trudnej sytuacji materialnej (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 stycznia 2008r. sygn. akt I OSK 624/07). Podsumowując wysokość uzyskanego wsparcia ze środków pomocy społecznej organ odwoławczy zaakceptował decyzję odmowną. Na powyższą decyzję skargę do sądu złożył K. K. i dołączył w odbitkach kserograficznych wycinki prasowe nie pozostające w żadnym związku z tematem. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasową argumentację Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga nie ma uzasadnionych podstaw, a zaskarżone decyzja odpowiada prawu. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającego ją rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji stanowi art. 39 ust. 1 ustawy z 12.03.2004 r. o pomocy społecznej. (tekst jedn. Dz. z 2015 r., poz. 163 ze zm.), zgodnie z którym zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Dotyczy to w szczególności pokrycia części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (art. 39 ust. 2 u.p.s.). Zasiłek celowy przysługuje osobom spełniającym kryteria dochodowe określone w art. 8 ust. 1 u.p.s. Pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 u.p.s.). Pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej Państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 u.p.s.). Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3 u.p.s.). Dalej, zauważyć należy, że rozstrzygnięcie w sprawie zasiłku celowego zapada w ramach uznania administracyjnego. Działanie organu w ramach uznania administracyjnego oznacza załatwienie sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków. Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale też nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela. Decyzja powinna w zakresie formalnym uwzględniać zasady ogólne określone w K.p.a., jak i szczególne zawarte w ustawie o pomocy społecznej (art. 106 ust. 4 u.p.s.) oraz w rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 czerwca 2012 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. z 2012 r., poz. 712), a w zakresie meritum rozstrzygnięcia materialnoprawne zasady zawarte w u.p.s. Innymi słowy, organ przyznający zasiłek nie jest zobowiązany do spełnienia żądań strony, pozostawiając kwestię możliwości jego przyznania oraz jego wysokości swobodnemu uznaniu organu administracji publicznej. Mając na względzie okoliczności sprawy poddanej sądowej kontroli, zakres i cel świadczeń, jakie skarżącemu już dotychczas przyznano, należało rozważyć, czy potrzeby, o jakich sfinansowanie z pomocy społecznej wystąpił skarżący, są "potrzebami niezbędnymi" (art. 39 ust. 1 u.p.s.). W ocenie Sądu organy trafnie stwierdziły, że w konkretnych okolicznościach sprawy, wobec uzyskiwanej dotychczas pomoc, zgłaszane przez skarżącego potrzeby były zbyt daleko idące, przekraczając zadania i zakres pomocy społecznej. Zgodnie bowiem z intencją ustawodawcy celem pomocy społecznej jest jedynie udzielenie wsparcia, a nie zastąpienie indywidualnych wysiłków w dążeniu do poprawy swej sytuacji bytowej. Taką też funkcję spełnia zasiłek celowy, o którym mowa w art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. Jak trafnie zauważyły organy orzekające w sprawie, z treści przepisów art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. nie można w żadnym razie wyprowadzić wniosku o dopuszczalności uczynienia z pomocy społecznej stałego źródła utrzymania. Interpretacja taka byłaby niedopuszczalna jako całkowicie sprzeczna z intencją ustawodawcy, a zwłaszcza z ustanowioną w art. 2 ust. 1 u.p.s. zasadą pomocniczości (subsydiarności). Decyzje w przedmiocie przyznania zasiłku celowego opierają się na uznaniu administracyjnym. Uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb. W szczególności, wobec danej osoby pewien zakres przyznanych już świadczeń organ może uznać za zaspokajający jej bieżące, niezbędne potrzeby życiowe. Stąd też w przypadku wielokrotnego występowania o świadczenia organ może uwzględniać te, które w danej sytuacji są najistotniejsze. Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie istotną okolicznością jest, że w momencie rozpatrywania wniosku o świadczenie celowe skarżącemu przysługiwał zasiłek okresowy w wysokości [...] zł miesięcznie i zasiłek na zakup żywności w kwocie [...] zł miesięcznie. W ocenie Sądu organ nie miał zatem podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego w zakresie udzielenia pomocy finansowej w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na pokrycie kosztów zakupu przedmiotów w zakresie wskazanym we wnioskach. Sąd wyjasnia, że w ramach korzystania z instytucji zasiłku celowego nie można żądać od organów pomocy społecznej zaspokajania w sposób ciągły i we wszelkich sferach potrzeb osób potrzebujących. Nadto organ – o czym była już wcześniej mowa – oceniając sytuację materialną danej osoby, może wybrać sposób i formę pomocy najbardziej adekwatną, zważając na ograniczone możliwości pomocy społecznej jako instytucji. W przypadku skarżącego udzielane mu wsparcie realizowane jest w formie regularnych świadczeń w postaci przyznawania określonej pomocy finansowej. Reasumując Sąd uznał, że w niniejszym stanie faktycznym organ uprawniony do rozpoznania wniosku o pomoc w formie zasiłku celowego przedsięwziął możliwe środki, aby ustalić jaka jest obecna kondycja materialno-finansowa skarżącego. Nadto należy zwrócić uwagę i na to, że K. K. jest objęty przez organ pierwszej instancji stałą pomocą finansową, stosunkowo wysoką, gdy uwzględni się ograniczone możliwości finansowe organu i liczbę podopiecznych. Nie jest to wprawdzie przesłanka wyłączająca przyznanie świadczeń z pomocy społecznej, niemniej stanowi pewne wskazanie, pozwalające wykluczyć, by K. K. został pozbawiony pomocy niezbędnej do egzystencji. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U z 2012 poz.270 ze zm ) orzekł, jak w sentencji wyroku.