II SA/Po 165/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędziowie Sędzia WSA Danuta Rzyminiak – Owczarczak Asesor WSA Jan Szuma (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Edyta Rurarz - Kwietniewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 kwietnia 2019 r. sprawy ze skargi K. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] 28 grudnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta G. z dnia [...] 2018 r. nr [...] Decyzją z dnia [...] grudnia 2018 r., [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpoznaniu odwołania K. G., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta G. z dnia [...] 2018 r., [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego. Powyższe rozstrzygnięcia wydano w następujących okolicznościach. Wnioskiem z dnia 12 czerwca 2018 r. K. G. wystąpiła o ustalenie na jej rzecz prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną M. G.. Do wniosku załączyła orzeczenie o stopniu niepełnosprawności córki z dnia [...] 2016 r., [...] (k. 2 akt administracyjnych organu pierwszej instancji), z którego wynika, że została ona zaliczona do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. W samym zaświadczeniu spośród istotnych wskazań (co do regulacji prawnych w tej kwestii patrz niżej – uw. Sądu) zaznaczono tylko, że niepełnosprawna wymaga "konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji". Na podstawie dokumentacji przedłożonej z wnioskiem można ustalić, że K. G. działając w imieniu M. G. odwołała się od orzeczenia o niepełnosprawności i ostatecznie uzyskała korzystny wyrok Sądu Rejonowego [...] w P., którym zmieniono orzeczenie z dnia [...] 2016 r., [...] i następujące po nim orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie [...] z dnia [...] grudnia 2016 r., [...] w ten sposób, że ustalono, iż w stosunku do M. G. zachodzi "konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji" (k. 4 akt administracyjnych organu pierwszej instancji). Decyzją z dnia [...] 2018 r., [...] Prezydent, działając na podstawie art. 17 ust. 1-1b, ust. 5 i art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (na datę decyzji tekst jednolity Dz. U. z 2016 r., poz. 1518 ze zm., obecnie Dz. U. z 2018 r., poz. 2220 ze zm., dalej "u.ś.r."), odmówił K. G. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Jako podstawę odmowy wskazał fakt, że przedstawiono orzeczenie jedynie o niepełnosprawności dziecka w stopniu umiarkowanym (k. 9-10 akt administracyjnych organu pierwszej instancji). W odwołaniu K. G. zwróciła uwagę, że decyzja Prezydenta jest wewnętrznie sprzeczna. Jest ona odmowna, a zarazem organ wskazując przesłanki otrzymania świadczenia przyznaje, iż M. G. posiada orzeczenie o stopniu niepełnosprawności ze wskazaniami "konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji" oraz "konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji" (k. 4 akt administracyjnych organu drugiej instancji). Wskazaną na wstępie decyzją z dnia [...] grudnia 2018 r., [...] Kolegium, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm., dalej "K.p.a."), utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy (k. 15-17 akt administracyjnych organu drugiej instancji) (k. 15-17 akt administracyjnych organu drugiej instancji). Organ podkreślił, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. o świadczenie pielęgnacyjne można się ubiegać w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się "orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności" albo "orzeczeniem o niepełnosprawności" łącznie ze wskazaniami określonymi w tym przepisie. Z kolei pojęcie "orzeczenia o niepełnosprawności" uregulowane zostało w art. 4a ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (obecnie tekst jednolity Dz. U. z 2018 r., poz. 511, dalej "u.r.z.") i dotyczy jedynie osób, które nie ukończyły 16 roku życia. Dalej Kolegium wywiodło, że warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest albo orzeczenie o niepełnosprawności z wymienionymi w art. 17 ust. 1 u.ś.r. wskazaniami (gdy chodzi o osoby do 16 roku życia) albo orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności w przypadku niepełnosprawnych, którzy ukończyli 16 rok życia. M. G. posiada orzeczenie o zaliczeniu do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, co oznacza, że jej opiekun nie może otrzymać świadczenia pielęgnacyjnego. W skardze K. G. zakwestionowała decyzję Kolegium podkreślając, że jej córka nie jest samodzielna, a do tego wskazanie o konieczności "stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji" zostało orzeczone przez sąd (k. 2 akt sądowych). W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało dotychczasowe stanowisko (k. 4 akt sądowych) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga zawiera usprawiedliwione podstawy. W ocenie Sądu decyzje obu instancji zostały wydane z naruszeniem art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. Zgodnie z powołanym przepisem, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu, jeżeli "nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji". Mając na uwadze zebrany materiał dowodowy pozostaje poza sporem, że objęta opieką córka skarżącej M. G. urodzona [...] 2000 r. ma obecnie ukończone 18 lat i posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności z dnia [...] 2016 r., [...] (k. 2 akt administracyjnych organu pierwszej instancji) zmienione wyrokiem Sądu Rejonowego [...] w P. z dnia [...] 2018 r., [...]. Z obu dokumentów wynika, iż objęta M. G. posiada wskazania o konieczności "stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji" oraz "stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji" (zob. art. 6b ust. 3 pkt 7 i 8 u.r.z.). Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera unormowań w zakresie stopni czy rodzajów niepełnosprawności, gdyż kwestia ta stanowi przedmiot regulacji u.r.z. (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 grudnia 2009 r., I OSK 767/09, orzeczenia.nsa.gov.pl). Z brzmienia art. 4 i art. 4a u.r.z. wynikają wprawdzie odrębności w orzekaniu o niepełnosprawności oraz o stopniu niepełnosprawności, jednak żaden z przepisów u.ś.r. nie odsyła do powyższych przepisów. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym prezentowany jest pogląd, który Sąd rozpoznający niniejszą sprawę podziela, że konstrukcja przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. jest jasna, nie wymaga stosowania zabiegów interpretacyjnych i odwoływania się do uregulowań zawartych w innych aktach prawnych. Na gruncie u.ś.r. pod pojęciem dziecka ustawodawca nakazuje rozumieć dziecko własne, małżonka, przysposobione oraz dziecko, w sprawie którego toczy się postępowanie o przysposobienie, lub dziecko znajdujące się pod opieką (art. 3 pkt 4 u.ś.r.). Definicja ta abstrahuje od wieku dziecka, zatem prawo do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego rozpatrywane musi być w związku z niepełnosprawnością dziecka, niezależnie od tego, czy przekroczyło ono 16 rok życia. Oznacza to, iż art. 17 ust. 1 u.ś.r. w przypadku dziecka, które ukończyło 16 rok życia, co odnosi się do córki wnioskodawczyni, uprawnia do świadczenia pielęgnacyjnego nie tylko w przypadku orzeczenia znacznego stopnia niepełnosprawności, ale i w pozostałych przypadkach, pod warunkiem ustalenia wskazań co do konieczności sprawowania stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. O możliwości przyznania wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego przesądza okoliczność, że istnieje konieczność stałej i długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczność stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 października 2008 r., I OSK 1647/07; wyrok WSA w Poznaniu z dnia 16 lipca 2008 r. sygn. akt IV SA/Po 125/08, orzeczenia.nsa.gov.pl). W sprawie jest bezsporne, że M. G. została zaliczona do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności do 31 października 2019 r. ze wskazaniami o konieczności długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współdziałania na co dzień opiekuna w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji. W świetle powyższego, stwierdzić należało, że organy obu instancji dokonały błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. i w konsekwencji niewłaściwie przyjęły, że w sprawie nie została spełniona przesłanka w zakresie legitymowania się przez córkę wnioskodawczyni właściwym orzeczeniem. Dla ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie jest bowiem konieczne posiadanie orzeczonego wobec córki wnioskodawczyni znacznego stopnia niepełnosprawności. Końcowo Sąd nadmienia, że w niniejszym wyroku oparł się po części na argumentacji prawnej przedstawionej w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 marca 2014 r., I SA/Wa 2967/13 oraz następującego po nim wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 lutego 2015 r., I OSK 1869/14 (orzeczenia.nsa.gov.pl). W wyrokach tych przedstawiono tożsame stanowisko, jak to, które przyjął Sąd w tej sprawie. Ponownie rozpoznając sprawę o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, organ przyjmie, że córka wnioskodawczyni, w zakresie w jakim legitymuje się orzeczeniem z dnia [...] 2016 r., [...] (k. 2 akt administracyjnych organu pierwszej instancji) zmienionym wyrokiem Sądu Rejonowego [...] w P. z dnia [...] 2018 r., [...] (k. 4 akt administracyjnych organu pierwszej instancji) spełnia przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 1 in fine u.ś.r. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.