II SA/Po 1696/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Dybowski /spr/ Sędziowie NSA Maria Hrycaj As. sąd. Danuta Rzyminiak-Owczarczak Protokolant sekr.sąd. Justyna Frankowska-Sarbak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 grudnia 2004r. sprawy ze skargi R. T. na decyzję Komendanta Wojewódzkiego Policji w[...]. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie zwolnienia ze służby; o d d a l a s k a r g ę /-/ D.Rzyminiak-Owczarczak /-/ M.Dybowski /-/ M.Hrycaj TZ/ 4/II SA/Po 1696/02 U Z A S A D N I E N I E : Rozkazem personalnym z dnia [...] r.- nr [...] Komendanta Powiatowego Policji w [...] na podstawie art. 41 ust. 1 pkt 4 i art. 114 ust. 4 w zw. z art. 45 ust.3 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o policji ( t.j. Dz.U. 7/02/58- dalej ustawa) i § 1 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 6 grudnia 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad otrzymywania i wysokości uposażenia zasadniczego policjantów, dodatków do uposażenia oraz ustalania wysługi lat, od której jest uzależniony wzrost uposażenia zasadniczego ( Dz.U. 152/01/1732- dalej rozporządzenie) z dniem [...] r. zwolnił aspiranta R[...] T[...], detektywa (061) Sekcji Kryminalnej Komendy Powiatowej Policji w[...], w 6 grupie uposażenia zasadniczego z mnożnikiem 1,11 kwoty bazowej w wysokości 1450 zł i dodatkiem służbowym w kwocie 260 zł miesięcznie; na podstawie § 5 pkt 1 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 28 lipca 1999 r. w sprawie warunków przyznawania nagród rocznych, nagród uznaniowych i zapomóg dla policjantów ( Dz.U. 66/99/747) nagroda roczna za 2002 r. nie przysługuje. Nieprzerwana wysługa lat w Policji na dzień 15 maja 2002 r. wynosi 16 lat, 3 miesiące i 15 dni; zasadniczej służby wojskowej 1 rok, 11 miesięcy i 22 dni; pracy cywilnej 1 rok, 7 miesięcy i 9 dni; łączna wysługa dla celów uposażeniowych na dzień 15 maja 2002 r. wynosi 19 lat, 10 miesięcy i 9 dni. Na podstawie art. 108 § 1 kpa decyzji nadano rygor natychmia-stowej wykonalności. Kwotę bazową określono w art. 15 ust. 1 pkt 2 ustawy budżetowej na rok 2001 z 1 marca 2001 (Dz.U. 21/01/246) w wysokości 1303,57 zł dla policjantów, którzy podjęli służbę przed 1 stycznia 1999 r. W uzasadnieniu Komendant Powiatowy podniósł, że wyrokiem z dnia 6 marca 2001 r.- sygn. II K 1361/98 Sąd Rejonowy w [...] uznał asp. R[...] T[...] winnym popełnienia przestępstwa z art. 143 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji w zw. z art. 156 § 2 d. kk w zw. z art. 10 § 2 d. kk, wymierzając karę 1 roku pozbawienia wolności, warunkowo zawieszając wykonanie orzeczonej kary na okres dwu lat próby. Dnia [...] r. prawomocnym wyrokiem sygn. \[...] Sąd Okręgowy w \[...] utrzymał w mocy zaskarżony wyrok Sądu Rejonowego w [...] w części dotyczącej [...] R. T. Nadanie rygoru natychmiastowej wykonalności podyktowane zostało wynikającą z ustawy o Policji obligatoryjnością zwolnienia funkcjonariusza ze służby w Policji w przypadku popełnienia przestępstwa ściganego z oskarżenia publicznego, stwierdzonego prawomocnym orzeczeniem sądu. Odwołanie od tej decyzji wniósł R[...] T[...] podnosząc, że dnia [...] r. skierował raport do Komendanta Powiatowego Policji w [...] o zwolnienie Zainteresowanego ze służby w Policji z dniem [...] r. na zasadzie art. 41 ust. 1 pkt 1 ustawy, który to raport rozpatrzono na Jego niekorzyść dnia [...] r. Raport Odwołujący się motywował tym, że dnia [...] r. Wojewódzka Komisja Lekarska MSWiA w Zielonej Górze orzeczeniem nr [...] uznała R. T. za całkowicie niezdolnego do służby w Policji w związku ze schorzeniem pozostającym w związku ze służbą i uznano Go inwalidą III grupy. Odwołujący się nie kierował wcześniej raportu o zwolnienie, gdyż i tak miał odejść ze służby na podstawie orzeczenia Komisji Lekarskiej. To, że w międzyczasie zapadł prawomocny wyrok skazujący w Jego sprawie z [...]r. nie miało wpływu na wcześniejsze orzeczenie lekarskie, dlatego w tym dniu złożył raport o zwolnienie ze służby. Dnia [...] r. Orzeczenie Komisji Lekarskiej MSWiA w Zielonej Górze zatwierdziła Okręgowa Komisja Lekarska w Poznaniu. Odwołujący wniósł o zmianę kwalifikacji prawnej zwolnienia na art. 41 ust. 1 pkt 1 ustawy. Rozkazem personalnym z dnia [...] r. nr [...] Komendant Wojewódzki Policji w[...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 2 kpa utrzymał w mocy zaskarżony rozkaz personalny. W uzasadnieniu Komendant Wojewódzki podzielił ustalenia faktyczne i poglądy prawne organu I instancji. Organ odwoławczy wskazał, że w sprawie mogą w istocie występować dwie podstawy prawne obligatoryjnego zwolnienia ze służby- jedna związana ze skazaniem prawomocnym wyrokiem sądu za przestępstwo umyślne ścigane z oskarżenia publicznego i druga- związana z orzeczeniem trwałej niezdolności do służby przez właściwą komisję lekarską. Z akt osobowych wynika, że dnia [...] r. organ I instancji powziął wiadomość o prawomocnym skazaniu Skarżącego, a o prawomocności orzeczenia Okręgowej Komisji Lekarskiej w Poznaniu stwierdzającej całkowitą niezdolność do służby Skarżącego Komendant Powiatowy dowiedział się dnia [...] r. ( co wynika z daty wpływu pisma z KWP w Gorzowie Wlkp., przekazującego prawomocne orzeczenie [...] przełożonemu w sprawach osobowych). W dniu podjęcia decyzji I instancji- [...] r.- okoliczności faktyczne sprawy uzasadniały zwolnienie ze służby wyłącznie z powodu skazania prawomocnym wyrokiem sądu ( art. 41 ust. 1 pkt 4 ustawy). Raport Odwołującego się- datowany [...] r. , a faktycznie złożony w Komendzie Powiatowej Policji w Żarach dnia [...] r., nie mógł stanowić podstawy do rozważań na temat zwolnienia ze służby w trybie art. 41 ust. 1 pkt 1 ustawy, bowiem odwoływał się do nieprawomocnego orzeczenia WKL w [...], a tym samym nie mógł wywołać skutków prawnych, przewidzianych w ustawie o Policji ( art. 43 ust. 1). Organ I instancji prawidłowo zastosował art. 41 ust. 1 pkt 4 ustawy, bowiem zaistniały wszystkie wymagane prawem powody do obligatoryjności podjęcia takiej decyzji. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego R. T. wniósł o uchylenie decyzji ostatecznej Komendanta Wojewódzkiego w Gorzowie Wlkp. jako niezgodnej z prawem. Skarżący żądanie swe uzasadnił argumentami podniesionymi uprzednio w odwołaniu. Nadto Zainteresowany podniósł, że przypadek sprawił, iż wyrok karny Sądu Okręgowego zapadł [...] r., tj. dwa dni wcześniej, niż Okręgowa Komisja Lekarska MSWiA w [...] zatwierdziła orzeczenie nr [...] Komisji Lekarskiej w Zielonej Górze. R. T. zarzucił decyzji organu II instancji naruszenie prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie art. 41 ust. 1 pkt 4, zamiast art. 41 ust. 1 pkt 1 ustawy w zw. z art. 7 kpa. "Wydaje się", że organ odwoławczy nie uwzględnił całokształtu okoliczności sprawy- tylko przypadek zadecydował, że wyrok Sądu Okręgowego w [...] zapadł 2 dni wcześniej, niż Komisja Lekarska w [...] stwierdziła prawomocność orzeczenia o całkowitej niezdolności do służby Skarżącego. Gdyby kolejność obu zdarzeń była odwrotna, wówczas- stosując logikę organu odwoławczego- Skarżący mógłby zostać zwolniony ze służby na podstawie art. 41 ust. 1 pkt 1 ustawy. Skarżącemu trudno podzielić logikę argumentacji, w myśl której to nie przepisy prawa i Sądy, ale przypadki, dawałyby asumpt do merytorycznych rozstrzygnięć w spornych kwestiach. Skarżący powołał wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 lutego 1991 r.- sygn. II SA 1188/91- PiŻ 5/93/15 wskazując, że organ II instancji był co najmniej uprawniony do zastosowania korzystniejszej dla Zainteresowanego podstawy zwolnienia. Skarżący służył w Policji ponad 16 lat, będąc w tym czasie wielokrotnie nagradzanym, co nie powinno pozostawać bez wpływu na zaskarżoną decyzję. Zapadły wyrok karny i tak wystarczająco zburzył dotychczasowe życie Skarżącego, a z uwagi na zawieszenie wykonania kary, nie daje Mu możliwości wniesienia kasacji, co mogłoby doprowadzić do uniewinnienia od stawianego zarzutu. Skarżący czuje się pokrzywdzony, bowiem poświęcił swe umiejętności i zaangażowanie w utrwalanie porządku publicznego i zapewnienie bezpieczeństwa lokalnej społeczności. Zainteresowany- w bardzo trudnej sytuacji, w jakiej się znalazł- oczekiwał, że Jego przełożeni- którzy musieli dokonać obligatoryjnego zwolnienia- uczynią to jednak przy zastosowaniu jak najkorzystniejszej przesłanki ( art. 41 ust. 1 pkt 1 ustawy). Z niezrozumiałych dla Skarżącego względów, stało się inaczej. W odpowiedzi na skargę Komendant Wojewódzki Policji w Poznaniu wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Rozkaz personalny zwolnienia policjanta ze służby w Policji ma charakter decyzji administracyjnej w indywidualnej sprawie ( art.32 ust. 1 i 2 ustawy), podlega zatem kontroli sądowoadministracyjnej ( art. 3 § 2 pkt 1 pkt 1 ustawy z dnia ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi- Dz.U. 153/02/1270, zm. 162/04/1692- dalej upsa, w zakresie prawidłowości stosowania przez organ administracji publicznej prawa materialnego, jak i prawa procesowego. W doktrynie prezentuje się trafny pogląd, że różnica między zobowiązaniowym stosunkiem pracy a służbowym stosunkiem pracy polega na wzmocnieniu stabili-zacji zatrudnienia funkcjonariuszy i pracowników. W zakresie nie unormowanym w ustawie o Policji, znajdują zastosowanie przepisy ogólne- w tym w szczególności kodeksu pracy, kodeksu cywilnego czy ustawy o związkach zawodowych (odpowiednio- glosy A. Świątkowskiego do wyroku NSA z: 12.5.1995- II SA 399/95- Prok. i Pr. 1/97/105-109; 18.2.1994- II SA 2498/93- Prok. i Pr. 5/96/70-73). Spornym w doktrynie pozostaje jedynie, czy przepisy kc stosować należy wprost, czy w ramach analogii legis bądź analogii iuris ( odpowiednio- glosa A. Zielińskiego do wyroku NSA z 14.12.2000 r.- sygn. II SA/Lu 71/00), lecz dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy nie ma to znaczenia, bowiem przy dekodowaniu normy prawnej, koniecznej do rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, nie było konieczne sięganie do przepisów kodeksu pracy. Zaskarżona decyzja nie narusza prawa materialnego. Podstawą orzekania organów administracji publicznej, jak i sądów nie są przepisy, lecz normy prawne, które mogą być dekodowane częstokroć z szeregu przepisów ( M. Zieliński "Wykładnia prawa. Zasady. Reguły. Wskazówki" W. Pr. 2002 s. 16, s.47 i n.), w tym także znajdujących się w różnych aktach prawnych. W szczególności zatem wykładnia art. 41 ust. 1 pkt 1 i 4, i art. 43 ust. 1 ustawy o Policji nie może odbywać się w oderwaniu od innych przepisów tej ustawy. Wykładnia językowa art. 43 ust. 1 zdaje się wskazywać, że zwolnienie policjanta ze służby na podstawie art. 38 ust. 4 oraz art. 41 ust. 1 pkt 1 i 2 oraz ust. 2 pkt 1 i 4 nie może nastąpić w każdej z tych sytuacji przed upływem 12 miesięcy od dnia zaprzestania służby z powodu choroby ( chyba, że policjant zgłosi pisemne wystąpienie ze służby). Jednakże wykładni takiej przeciwi się wzgląd na racjonalność prawodawcy. Spośród stanów, do których odwołuje się art. 43 ust. 1 ustawy, tylko dyspozycja normy przewidzianej w art. 41 ust. 1 pkt 1 odwołuje się do stanu zdrowia policjanta ( zwolnienie ze służby w przypadku orzeczenia trwałej niezdolności do służby przez komisję lekarską). Na tle takich stanów faktycznych zapadały też wyroki Naczelnego Sądu Administracyj-nego ( w szczególności z dnia: 3.4.2000- II SA 2753/99; 21.4.1999- II SA 426/99). Pozostałe dyspozycje norm abstrahują od stanu zdrowia policjanta ( art. 38 ust. 4- policjant, który nie wyraził zgody na przeniesienie na niższe stanowisko z przyczyn określonych w ust. 2, może być zwolniony ze służby; art. 41 ust. 1 pkt 2- policjanta zwalnia się ze służby w przypadkach nieprzydatności do służby, stwierdzonej w opinii służbowej w okresie służby przygotowawczej; art. 41 ust. 2- policjanta można zwolnić ze służby w przypadkach: 1) niewywiązywania się z obowiązków służbowych w okresie odbywania służby stałej lub służby kontraktowej, stwierdzonego w 2 kolejnych opiniach, między którymi upłynęło co najmniej 6 miesięcy;...4) nabycia prawa do emerytury z tytułu osiągnięcia 30 lat wysługi emerytalnej). Ustawodawca podzielił przesłanki zwolnienia policjanta ze służby na obligatoryjne ( art. 41 ust. 1 ustawy) i fakultatywne ( art. 41 ust. 2 ustawy). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego trafnie wskazano, że każda z podstaw obligatoryjnego zwolnienia policjanta ma tak duży ciężar gatunkowy, że uniemożliwia pozostawienie policjanta w dotychczasowej służbie. Jest to wspólna cecha wszystkich podstaw, mimo wywodzenia się ich z różnych zdarzeń i okoliczności. Normy zawarte w art. 41 ust. 1 mają charakter wyraźnie restrykcyjny ( wyrok NSA z 9 maja 1997 r.- sygn. II S.A. 137/97- ONSA 2/98/55, akceptowany przez W. Kotowskiego "Ustawa o Policji- komentarz praktyczny" DW ABC 2004 s. 488). Błędnie Skarżący wywodzi z uzasadnienia wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 lutego 1991 r.- sygn. II SA 1188/91- PiŻ 5/93/15 wniosek, że organ administracji publicznej był co najmniej uprawniony do zastosowania korzystniejszej dla Skarżącego podstawy zwolnienia. Wyrok ów zapadł na tle art. 41 ust. 2 ustawy, zawierającego przesłanki fakultatywnego zwolnienia ze służby. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał w szczególności na potrzebę obowiązku uwzględnienia słusznego interesu obywatela, jeśli nie pozostaje to w sprzeczności z interesem społecznym ( art. 7 kpa). Reguły tej nie sposób stosować przy zwolnieniu obligatoryjnym, zwłaszcza zaś w sytuacji, gdy zwalniany funkcjonariusz został napiętnowany prawomocnym wyrokiem sądu za przestępstwo umyślne, ścigane z oskarżenia publicznego ( art. 41 ust. 1 pkt 4 ustawy). To właśnie wzgląd na interes społeczny przeciwi się zastąpieniu podstawy prawnej z art. 41 ust. 1 pkt 4 ustawy, neutralną podstawą z art. 41 ust. 1 pkt 1 ustawy. Rozpatrując bowiem konflikt pomiędzy słusznym interesem obywatela (funkcjonariusza policji, zabiegającego o skorzystanie z niepiętnującej podstawy prawnej zwolnienia) a interesem społecznym (który wymaga, by skazany prawomocnym wyrokiem sądu za umyślne przestępstwo, ścigane z oskarżenia publicznego, został zwolniony ze służby w związku z tym skazaniem), należy uznać, że proponowanej przez Skarżącego zmianie kwalifikacji prawnej zwolnienia przeciwi się wzgląd na powszechne poczucie sprawiedliwości, w myśl którego sprawcy pewnej kategorii przestępstw, nie byli zwalniani ze służby w trybie dla skazanych dogodniejszym. Błędnym jest pogląd Skarżącego, że to przypadek zadecydował o podstawach zwolnienia Go ze służby. W istocie z niewadliwych i niekwestionowanych przez R. T. ustaleń organów obu instancji wynika, że w dacie orzekania Komendanta Powiatowego, organowi I instancji znany był jedynie prawomocny wyrok Sądu karnego, skazujący Skarżącego za przestępstwo umyślne, ścigane z oskarżenia publicznego. Bieg zdarzeń prawnych nie ma charakteru przypadku i skutki każdego z tych zdarzeń wynikają wprost z prawa. Skutki zdarzeń prawnych ocenia się według przepisów, obowiązujących w dacie zaistnienia tych zdarzeń. Organ II instancji, który dysponował już wiedzą o prawomocnym orzeczeniu trwałej niezdolności do służby przez komisję lekarską, nie miał żadnych podstaw do zmiany decyzji I instancji. Uwagi Skarżącego uszło, że ustawodawca nie wprowadził niezwłoczności zwolnienia ze służby na skutek orzeczenia trwałej niezdolności do służby przez komisję lekarską- co do zasady zwolnienie policjanta ze służby na podstawie art. 41 ust. 1 pkt 1 ustawy nie może nastąpić przed upływem 12 miesięcy od dnia zaprzestania służby z powodu choroby ( art. 43 ust. 1 in princ. ustawy). Także zgłoszenie przez policjanta pisemnego wystąpienia ze służby, nie powoduje niezwłoczności ustania stosunku służbowego, bowiem to przełożony w sprawach osobowych władny jest zwolnić policjanta ze służby w terminie do 3 miesięcy od dnia pisemnego zgłoszenia przezeń wystąpienia ze służby ( art. 43 ust. 1 in fine w zw. z art. 41 ust. 3 ustawy). Już z tej przyczyny nietrafnym jest pogląd Komendanta Wojewódzkiego, że "w sprawie mogą występować w istocie dwie podstawy prawne obligatoryjnego zwolnienia ze służby"- kwestionowany- choć z innych przyczyn- przez Skarżącego. Jednakże zaprezentowanie owego nietrafnego poglądu w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji- mając na uwadze stan faktyczny sprawy- nie mogło mieć istotnego wpływu na wynik sprawy. Wielokrotność nagradzania Skarżącego w toku ponad szesnastoletniej służby w Policji nie mogła wpłynąć na wybór podstawy obligatoryjnego zwolnienia ze służby; mogła natomiast wpływać na wymiar kary w procesie karnym ( art. 50 § 2 ustawy z dnia 19 kwietnia 1969 r.- kodeks karny- Dz.U. 13/69/94 ze zm.- dalej d. kk). Stanowiący podstawę orzekania Sądu karnego art. 143 ustawy o Policji (uchylony art. 6 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r.- przepisy wprowadzające kodeks karny- Dz.U. 88/97/554 ze zm.) stanowił, że policjant, który w celu uzyskania wyjaśnień, zeznania lub oświadczenia używa przemocy, groźby bezprawnej lub znęca się moralnie, podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 5. Przestępstwo owo ścigane było z oskarżenia publicznego i można je było popełnić tylko umyślnie (art.6 d.kk). Art. 156 § 2 d. kk stanowił, że jeśli czyn określony w § 1 nie spowodował naruszenia czynności narządu ciała na czas powyżej 7 dni, sprawca podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 3. Skarżący skazany został w warunkach kumulatywnego zbiegu przepisów ustawy ( art. 10 § 2 d. kk, K. Mioduski w: "KK- komentarz" W. Pr. 1987 t. 1 s.55- 56 uw. 6 i 10; M.Bojarski w : "Pozakodeksowe przepisy karne z komentarzem" - OW PROFI 1992 s.359-360), zatem spełnione zostały łącznie trzy przesłanki: rodzaj orzeczenia, charakter przestępstwa i tryb jego ścigania ( uzasadnienie wyroku NSA z 9.5.1997 r.- ONSA 2/98/55, akceptowane przez W. Kotowskiego- op. cit. s. 489 uw. 3). W orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazuje się na możliwość nadawania na podstawie art. 108 § 1 kpa rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji o zwolnieniu ze służby w Policji funkcjonariusza ukaranego dyscyplinarną karą wydalenia ze służby ( wyrok SN z 4.12.2002 r.- II RN 201/01- OSNAP 24/03/ 583). W niniejszej sprawie doszło do popełnienia przez Zainteresowanego przestępstwa, które było zagrożeniem dla dobrego imienia Policji, bowiem popełnione zostało w związku ze służbą Skarżącego w Policji i wiązało się z popełnieniem przestępstwa, zabronionego przez art. 143 ustawy o Policji. Przepis ów stał na straży prawidło-wego gromadzenia dowodów w postępowaniu uregulowanym ustawą. Wobec powyższego, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi- Dz.U. 153/02/1270, 162/04/1692 w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę- Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi- Dz.U. 153/02/1271 ze zm., skargę należało oddalić. Niniejsza decyzja nie wymagała orzeczenia o wstrzymaniu wykonalności ( art. 152 upsa). /-/ D.Rzyminiak-Owczarczak /-/ M.Dybowski /-/ M.Hrycaj TZ/