II SA/Po 1701/03

Sygn. akt 4/II SA/Po 1701-1702-1703/ 03 W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 13 października 2005 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Bożena Popowska (spr.) Sędziowie sędzia NSA Ewa Makosz-Frymus sędzia WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska Protokolant Paweł Grzęda po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 października 2005 r. sprawy ze skarg Z. I. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2003 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego z dnia [...] lipca 2003 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego z dnia [...] lipca 2003 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego o d d a l o n o s k a r g i /-/E. Kręcichwost-Durchowska /-/B. Popowska /-/E. Makosz-Frymus KP/ Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w Z., działając z upoważnienia Rady Miejskiej w Z., po rozpatrzeniu wniosku Z. I. z dnia [...] kwietnia 2003r. - w dniu [...] maja 2003r. wydał decyzję Nr [...], w której działając na podstawie art. 3 pkt 5 i 8, art. 4 ust. 1, art. 31 ust 1 pkt 3, art. 31 ust. 1 i 4, art. 35a oraz art. 43 ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990r. o pomocy społecznej (jt. Dz.U. z 1998r. Nr 64, poz. 414 ze zm.) oraz §1 ust. 1 i 2, §4 ust. 1 pkt 1 i 2, ust. 2 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 10 marca 1997r. w sprawie szczegółowych zasad przyznawania zasiłku okresowego (Dz.U. Nr 26, poz. 140) przyznał wnioskodawcy zasiłek okresowy w miesięcznej wysokości 150,00 zł. Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w Z., mając na uwadze treść wniosku złożonego przez Z. I., w dniu [...] maja 2003r. wydał również decyzję Nr [...], w której działając na podstawie art. 3 pkt 5 i 8, art. 6 ust. 3, art. 32, art. 35a oraz art. 43 ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 2003r. o pomocy społecznej (jt. Dz.U. z 1998r. Nr 64, poz. 414 ze zm.) przyznał wnioskodawcy zasiłek celowy w wysokości 40,00 zł. Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w Z., w związku z wydaniem przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzji uchylającej decyzję organu pierwszej instancji z dnia [...] marca 2003r. nr [...], w dniu [...] maja 2003r. wydał decyzję nr [...], w której działając na podstawie art. 3 pkt 5 i 8, art. 32 ust. 1 i 2, art. 35a oraz art. 43 ust. 1 o pomocy społecznej, zmienił wcześniejszą decyzję w części dotyczącej wysokości świadczenia, w ten sposób, że przyznał zasiłek celowy w wysokości 170 zł. Z. I., kwestionując powyższe rozstrzygnięcia, wniósł od nich odwołania, w których podniósł m.in., że z winy organu pierwszej instancji pozbawiono go pracy oraz prawa do świadczeń emerytalnych oraz, że czuje się lekceważony tymi rozstrzygnięciami i ich nie rozumie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołań, w dniu [...] lipca 2003r. wydało decyzje Nr [...] i Nr [...], w których utrzymało w mocy zaskarżone decyzje Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. nr [...] i nr [...]. Organ odwoławczy stwierdził, że organ pierwszej instancji na podstawie wywiadu środowiskowego ustalił, że Z. I. jest osobą samotną, nie posiada stałego źródła utrzymania i utrzymuje się ze świadczeń z pomocy społecznej, co przy właściwym zastosowaniu przepisów ustawy o pomocy społecznej powoduje to, iż odwołujący spełnia wymogi ustawowe do przyznania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Organ odwoławczy stwierdził również, że stanowisko organu pierwszej instancji, przyznające pomoc w formie zasiłku okresowego w wysokości 150 zł, jest zgodne z żądaniem strony i nie narusza obowiązującego prawa. Podobnie organ odwoławczy ustosunkował się do faktu przyznania odwołującemu zasiłku celowego w kwocie 40 zł. Zgodnie z brzmieniem przepisów ustawy o pomocy społecznej, przyznawanie zasiłków okresowych i celowych jako formy pomocy społecznej jest zadaniem finansowanym z budżetu państwa. Konstrukcja prawna tych świadczeń polega na fakultatywności co do okresu jego przyznania jak i ich wysokości. Oznacza to, iż przyznawanie zasiłków okresowych i celowych występuje w ramach uznania administracyjnego, uwzględniającego cele pomocy społecznej jakim m. in. jest umożliwienie przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej a nie zaspokojenie wszystkich potrzeb wnioskodawcy. Uwzględniając powyższe, organ odwoławczy stwierdził, że organ pierwszej instancji nie przekroczył granicy uznania administracyjnego i przyznał pomoc w formie zasiłku okresowego i celowego stosownie do tej oceny. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w dniu [...] lipca 2003r. wydało także decyzję Nr [...], w której uchyliło decyzję Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. nr [...]z dnia [...] maja 2003r. i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania. Powodem tego rozstrzygnięcia był fakt, że organ odwoławczy stwierdził, że organ pierwszej instancji uchybił przepisom procedury administracyjnej ( art. 138 §2 kpa) oraz ustawy o pomocy społecznej (art. 32 ust. 1 i 2, art. 36 ust. 1). Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, iż decyzją z dnia [...] kwietnia 2003r. nr [...] uchyliło w całości decyzję Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. nr [...] z dnia [...] marca 2003r. Oznacza to, iż organ ten miał obowiązek wydania nowej decyzji przy uwzględnieniu wskazówek zawartych w uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego. Wbrew temu, organ pierwszej instancji dokonał zmiany decyzji z dnia [...] marca 2003r. nr [...], która wyeliminowana została z obrotu prawnego. Ponadto organ odwoławczy zarzucił decyzji wydanej przez Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. naruszenie art. 107 §1 i §3 kpa, zgodnie z którym uzasadnienie faktyczne decyzji zawiera m.in. dowody na jakich się oparł organ administracyjny oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. W uzasadnieniu prawnym podać należy zaś wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa. Dopełnienie tego obowiązku nabiera szczególnej wagi wówczas gdy organ pomocy społecznej wydaje decyzje oparte na uznaniu administracyjnym. Organ odwoławczy podkreślił również, iż ograniczone środki finansowe nie zwalniają organu pierwszej instancji od obowiązku wydania decyzji zgodnie z postanowieniami zawartymi w ustawie o pomocy społecznej (art. 1 ust. 1, art. 2 ust. 1 oraz art. 32 ust. 1 i 2). Z. I., nie godząc się z powyższymi decyzjami, wniósł na nie skargi do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodka Zamiejscowego w Poznaniu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze mając na względzie, iż w skargach nie podniesiono żadnych nowych zarzutów, podtrzymało argumentację podaną w zaskarżonych decyzjach i wniosło o oddalenie skarg. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skargi nie zasługują na uwzględnienie. Sytuacja materialna osoby ubiegającej się o przyznanie świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, w oparciu o przepisy ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 414 z 1998 r. z późn. zm. – dalej ustawa), ustalana jest i oceniana pod względem uprawnień wynikających z tej ustawy. Zasadniczą przesłanką do uzyskania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej jest spełnienie warunków określonych w art. 4 ust. 1 ustawy, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednej z okoliczności wymienionych w art. 3 pkt 1-11 ustawy. Z treści art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy wynika, iż prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 461 zł. Uwzględniając więc niekwestionowane przez organ odwoławczy ustalenia wynikające z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego przez organ pierwszej instancji stwierdzić należy, iż Skarżący jako osoba samotna, bezrobotna i utrzymująca się ze środków pomocy społecznej, spełnia kryteria dla osób ubiegających się o przyznanie świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, której celem jest zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych osób i rodzin oraz umożliwienie im bytowania w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 2 ust. 1 ustawy). Zasiłek okresowy jak i celowy ma jednak charakter uznaniowy. Wynika to wprost ze sformułowania art. 31 ust. 1 i art. 32 ust. 1 ustawy, który stanowi, że organ "może" przyznać zasiłek okresowy i celowy. Uznanie to jest uwarunkowane wielkością przyznanych środków finansowych na pomoc społeczną oraz ilością ubiegających się osób uprawnionych do korzystania z tej pomocy (por. wyrok NSA w Warszawie z dnia 12 listopada 2001r. sygn. akt I SA 1066/01 LEX nr 81645). Mając powyższe na uwadze, uwzględniając stan faktyczny sprawy a w szczególności sytuację materialną skarżącego oraz jednoczesne przyznanie przez organ pierwszej instancji pieniężnego zasiłku okresowego i celowego w formie paczek żywnościowych, stwierdzić należy, iż wydane w sprawie decyzje organu pierwszej jak i drugiej instancji nie przekraczają dozwolonych granic uznania administracyjnego. Odnosząc się do decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]lipca 2003r. Nr [...], wskazać należy, że organ odwoławczy w powołanej wyżej decyzji uchylił decyzję Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. nr [...]z dnia [...] maja 2003r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, iż decyzją własną z dnia [...] kwietnia 2003r. nr [...]uchyliło w całości wcześniejszą decyzję Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. nr [...] z dnia [...] marca 2003r. i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania. Oznacza to, iż organ odwoławczy wyeliminował z obrotu prawnego decyzję wydaną przez organ pierwszej instancji i przekazując sprawę zobowiązał organ prowadzący postępowanie do wydania nowej decyzji z uwzględnieniem wytycznych zawartych w uzasadnieniu. W skutek wydania decyzji kasacyjnej, organ pierwszej instancji powinien uruchomić nowy tok postępowania administracyjnego w sprawie, która już tok instancji przeszła. Pominięcie faktu uchylenia w całości decyzji z dnia [...] kwietnia 2003r. nr [...]i wydanie przez Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. decyzji nr [...]z dnia [...] maja 2003r. zmieniającej poprzednią decyzję w części dotyczącej wysokości przyznanego zasiłku celowego, uznać należy więc za naruszenie przepisów procedury administracyjnej, a w szczególności art. 138 §2 kpa. Zgodnie z tym przepisem, organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji, gdy rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części. Tymczasem organ pierwszej instancji zmienił decyzję, która nie istnieje już w obrocie prawnym, gdyż została już uchylona w całości. Zgodzić należy się również z argumentacją organu odwoławczego, zawartą z zaskarżonej decyzji i dotyczącą tego, że ograniczone środki finansowe nie zwalniają organu pierwszej instancji od obowiązku wyjaśnienia istotnych dla sprawy okoliczności. Dotyczy to również tej części uzasadnienia, w której organ powołuje się na ograniczone środki finansowe. Odmowa przyznania pomocy w odpowiedniej wysokości z uwagi na ograniczone środki finansowe, w zestawieniu z sytuacją skarżącego, czyni ten argument gołosłowny i stanowiący naruszenie dyspozycji art. 107 §1 i §3 kpa, określającego elementy konieczne decyzji administracyjnej. Jednym z tych elementów jest. uzasadnienie faktyczne zawierające w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Powołanie się przez organ orzekający o wysokości przyznanego zasiłku wyłącznie na okoliczność ograniczonych środków finansowych stanowi również naruszenie art. 7, art. 8, art. 9 i art. 77 § 1 kpa, zobowiązujących organ do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, przy uwzględnieniu zarówno interesu społecznego, jak i słusznego interesu obywateli, należytego i wyczerpującego poinformowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy, które mogą mieć wpływ na ustalenie jej uprawnień oraz wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się organ przy załatwieniu sprawy (por. wyrok NSA z 06.01.1999r. SA/Rz 569/97 OSS 1999/2/45). Wobec powyższego, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270) w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 153, poz. 1271 ze zm.), orzeczono jak w sentencji. /-/E. Kręcichwost-Durchowska /-/B. Popowska /-/E. Makosz-Frymus MW