II SA/Po 1781/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Jerzy Stankowski Sędziowie sędzia WSA Maciej Dybowski ( spr ) sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Protokolant Paweł Grzęda po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 października 2005 r. sprawy ze skargi K. P.B. S.A w K. na decyzję Komendanta Wojewódzkiego Policji z dnia [...]lipca 2003 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej o d d a l a s k a r g ę /-/ D.Rzyminiak-Owczarczak /-/ J.Stankowski /-/ M.Dybowski JF Dnia [...] maja 2003r. podczas kontroli drogowej o godzinie 17 35 samochodu marki Tatra nr rej [...] kierowanego przez S. R. wykonującego transport dla K. P. B. SA w K. ul. [...], funkcjonariusz Komendy Miejskiej Policji w K. stwierdził w pojeździe brak dowodu uiszczenia opłaty za przejazd po drogach krajowych (k. 2 akt administracyjnych= k. 34 akt sądowych). W związku z powyższym Komendant Miejski Policji w K. decyzją nr [...]z dnia [...] maja 2003r., działając na podstawie art. 93 ust. 1, art. 92 ust. 1 pkt 6 w zw. z art. 87 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001r. o transporcie drogowym (Dz.U. 125/01/1371 ze zm.- dalej utd) w zw. z pozycją 6 załącznika do rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 3 lipca 2002r. w sprawie wysokości kar pieniężnych w transporcie drogowym (Dz.U. 115/02/999, zm. 236/02/1985- dalej rozporządzenie) nałożył na K. P. B. w K. SA ul. [...]- dalej Przedsiębiorstwo- karę pieniężną w wysokości 4.000 zł. Kwestionując powyższe rozstrzygnięcie Przedsiębiorstwo wniosło odwołanie, w którym podniosło, że nałożona kara pieniężna jest niewspółmiernie, rażąco wysoka w stosunku do przewinienia; kadra kierownicza, jak i kierowcy nie uczestniczyli w kursach i nie zostali przeszkoleni w zakresie przepisów ustawy o transporcie drogowym, jak i o karach pieniężnych za poruszanie się po drogach krajowych za brak stosownej opłaty. Odwołującemu znana jest zasada ignorantia iuris nocet, ale wyniknęło to " z braku zamiaru i nieświadomości kierowcy". W K. winietkę można wykupić wyłącznie w Rejonowym Urzędzie Pocztowym w K. przy ul. [...] zaczynającym pracę o godz. 700; gdy wyjazd następuje- jak w tym wypadku- wcześniej, nie sposób zaopatrzyć się w ten dowód w innym miejscu. Przedsiębiorstwo ma bardzo trudną sytuację finansową, z uwagi na sytuację w budownictwie, jak i zaległości płatnicze kontrahentów Przedsiębiorstwa. Komendant Wojewódzki Policji decyzją z dnia [...] lipca 2003r. nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy podzielił ustalenia faktyczne i poglądy prawne organu I instancji. Powołując się na obowiązujące w sprawie przepisy w tym art. 42 ust. 1, art. 87 ust. 1 i ust. 3, art. 92 ust. 1 pkt 6 ustawy o transporcie drogowym (Dz.U. 125/01/1371 ze zm.), pozycję 6 załącznika do Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 3 lipca 2002r. w sprawie wysokości kar pieniężnych w transporcie drogowym (Dz.U. 115/02/999 ze zm.) oraz § 3 Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 14 grudnia 2001r. w sprawie uiszczania przez przedsiębiorców opłat za przejazd po drogach krajowych (Dz.U. 150/01/1684 ze zm.), stwierdził iż dyspozycje tych przepisów dają wszelką podstawę do nałożenia kary pieniężnej. Ustawa o transporcie drogowym nie daje organowi odwoławczemu uprawnienia do uchylania decyzji wydanej zgodnie z przepisami. Na powyższą decyzję Przedsiębiorstwo wniosło skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodka Zamiejscowego w Poznaniu, w żądając uchylenia zaskarżonych decyzji w całości i zasądzenia "od na rzecz skarżącego" kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa wg norm przepisanych. Skarżący podniósł, że owe decyzje rażąco naruszają prawo. Zgodnie z art. 92 ust. 2 ustawy o transporcie drogowym, opłaty za przejazd pojazdu samochodowego po drogach krajowych mają obowiązek uiszczać przedsiębiorcy wykonujący na terytorium kraju transport drogowy oraz przewozy na potrzeby własne, a więc wykonujący działalność gospodarczą w zakresie przewozu osób lub rzeczy pojazdami samochodowymi. Używany przez Skarżącego pojazd jest pojazdem specjalnym; pojazd specjalny to pojazd samochodowy lub przyczepa, konstrukcyjnie nie przeznaczony do przewozu osób lub ładunków ( art. 2 pkt 36 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. prawo o ruchu drogowym- Dz.U. 98/97/602 ze zm.- dalej prd). W odpowiedzi na skargę Komendant Wojewódzki Policji wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Bezspornym w niniejszej sprawie jest, że S. R. prowadząc dnia [...] maja 2003r. samochód marki Tatra nr rej [...] należący do Przedsiębiorstwa, nie posiadał dowodu uiszczenia opłaty za przejazd po drogach krajowych. W odwołaniu Zainteresowany podnosił, że: nie zdążył wnieść opłaty po godzinie 700 na poczcie, przedmiotowy pojazd wyjechał wcześniej a nie sposób było zaopatrzyć się w dowód uiszczenia opłaty w innym miejscu; sytuacja finansowa Przedsiębiorstwa jest trudna (k. 6 akt administracyjnych). Obie te okoliczności te są bez znaczenia- właściciel pojazdu obowiązany był bowiem uiścić opłatę przed wykonaniem transportu drogowego lub przewozów na potrzeby własne ( argum. ex art. 42 ust. 1 w zw. z art. 92 ust. 1 pkt 6 ustawy o transporcie drogowym- Dz.U. 125/01/1371 ze zm.), nie zaś już w trakcie wykonania transportu drogowego lub przewozów na potrzeby własne. Skarżący, mimo że jest reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika będącego radcą prawnym, nie przedkłada żadnych dowodów na to, że o godzinie 17 35 nie mógł uiścić wymaganej przez prawo opłaty. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalonym jest pogląd, że przedsiębiorca wykonujący transport drogowy lub przewozy na potrzeby własne po drogach krajowych ponosi odpowiedzialność za skutek w postaci braku wymaganej opłaty za przejazd w dniu kontroli ( wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia [...] maja 2004 r. - [...]); nie dowodzi też trudnej sytuacji finansowej Przedsiębiorstwa. Nie sposób także przyjąć, by kara zbliżona do wysokości sześciu najniższych płac w gospodarce narodowej była dla podmiotu gospodarczego niewspółmiernie wysoka w stosunku do przewinienia. Kierujący pojazdem naruszył dyspozycję art. 42 §1 ustawy o transporcie drogowym (Dz.U. 125/01/1371 ze zm.), zgodnie z którym- w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy- przedsiębiorcy wykonujący transport drogowy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz wykonujący przewozy na potrzeby własne są obowiązani do uiszczania opłaty za przejazd pojazdu samochodowego po drogach krajowych, której maksymalna wysokość nie może być wyższa niż równowartość 800 euro rocznie. Powyższe stanowi bezpośrednią ingerencję w wolność działalności gospodarczej. Trybunał Konstytucyjny w swoim orzecznictwie wyrażał jednak już pogląd, iż z samej istoty art. 22 Konstytucji wynika możliwość ograniczenia wolności gospodarczej i poddania jej w konstytucyjnie określonych sytuacjach interwencji państwa (np. polegającej na uiszczaniu opłaty za korzystanie z dróg publicznych) w celu ochrony interesu publicznego i praw innych jednostek, co w niniejszej sprawie może oznaczać pokrycie zwiększonych kosztów eksploatacji dróg publicznych. Wolność gospodarcza nie może mieć bowiem charakteru absolutnego, więc możliwe i potrzebne jest ustanawianie różnego rodzaju jej ograniczeń ( wyroki TK z 8.04.1998r., K 10/97, OTK ZU 1998/3/228, s. 162; z 28.01.2003, K 2/02, OTK ZU 2003/1/4, s.62; z 17.12.2003, SK 15/02, OTK ZU 2003/9/103, s. 1195). W świetle powyższego dopuszczalne jest wprowadzenie sankcji z art. 92 ust. 1 pkt 6 ustawy o transporcie drogowym, zgodnie z którym kto wykonuje transport drogowy lub przewozy na potrzeby własne bez uiszczenia opłat za przejazd po drogach krajowych, podlega karze pieniężnej w wysokości od 200 zł do 15.000 zł. Celem tego przepisu jest bowiem nakłonienie podmiotów gospodarczych prowadzących działalność w zakresie transportu do uiszczania opłaty drogowej, gdyż sankcja ekonomiczna ma znaczenie przede wszystkim prewencyjne i zmierza do nakłonienia tych podmiotów do wypełniania ustawowych obowiązków. Powołany wyżej przepis wskazując przedział w jakim ma mieścić się kara pieniężna, nie określa jednak jej wysokości. Kompetencję do określenia wysokości kar pieniężnych za poszczególne naruszenia (przy uwzględnieniu ich rodzaju i społeczno-gospodarczej szkodliwości), ustawodawca na mocy art. 92 ust. 2 ustawy o transporcie drogowym, przekazał ministrowi właściwemu do spraw transportu, w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw wewnętrznych i ministrem właściwym do spraw finansów publicznych. Aktem wykonawczym, wydanym na podstawie wskazanej wyżej normy kompetencyjnej, jest rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 3 lipca 2002r. w sprawie wysokości kar pieniężnych w transporcie drogowym (Dz.U. 115/02/999 ze zm.). Dopiero w skardze Przedsiębiorstwo podniosło brak obowiązku uiszczania opłaty za pojazd specjalny z uwagi na definicję pojazdu specjalnego, zawartą w art. 2 pkt 36 prd. Stanowisko Skarżącego nie jest trafne. W doktrynie trafnie wskazuje się, że w pierwszej kolejności należy szukać definicji legalnej danego wyrazu czy zwrotu w danym akcie prawnym, zawierającym interpretowany wyraz czy zwrot. Dopiero, gdy w akcie prawnym zawierającym zwrot interpretowany jest odesłanie do definicji w innym akcie, należy uwzględnić definicję zawartą w innym akcie ( M. Zieliński "Wykładnia prawa. Zasady. Reguły. Wskazówki" W. Pr. 2002 s. 188- 189, 310- 312). W rozpatrywanej sprawie mamy do czynienia z wiązaniem definicji legalnej, zawartej w "słowniczku" (art. 2 prd) jedynie w ramach prawa o ruchu drogowym ("Użyte w ustawie określenia oznaczają"). Brak jakichkolwiek przesłanek dla przyjęcia, by definicja z art. 2 pkt 36 prd miała zasięg zewnętrzny- by odnosiła się do ustawy o transporcie drogowym. Nie ulega wątpliwości, że zakres przedmiotowy obu ustaw jest rozłączny. Prawo o ruchu drogowym reguluje zasady ruchu na drogach publicznych oraz w strefach zamieszkiwania, warunki dopuszczenia pojazdów do tego ruchu, wymagania w stosunku do osób kierujących pojazdami i innych uczestników ruchu oraz zasady kontroli ruchu drogowego; przepisy prd stosuje się również do ruchu odbywającego się poza drogami publicznymi, jeśli jest to konieczne dla uniknięcia zagrożenia bezpieczeństwa uczestników tego ruchu ( art. 1 ust. 1 i 2 prd). Z kolei ustawa o transporcie drogowym określa zasady podejmowania i wykonywania: krajowego transportu drogowego, międzynarodowego transportu drogowego, niezarobkowego krajowego przewozu drogowego, niezarobkowego międzynarodowego przewozu drogowego, jak również zasady działania Inspekcji Transportu Drogowego ( art. 1 ust. 1 i 2 utd). Ustawodawca w art. 4 utd wprowadził "słowniczek", zawierający definicje legalne, wiążące w ramach ustawy o transporcie drogowym. Nie ulega wątpliwości, że jeżeli ( w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy) krajowym transportem drogowym jest podejmowanie i wykonywanie działalności gospodarczej w zakresie przewozu osób i rzeczy pojazdami samochodowymi zarejestrowanymi w kraju ( art. 4 pkt 1 utd), to wykonywanie działalności gospodarczej w zakresie przewozu rzeczy w postaci mieszanki betonowej samochodem będącym betonomieszarką o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 t, spełnia wymogi wykonywania krajowego transportu drogowego ( art. 4 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 2 utd). Zarówno pod rządem pierwotnego brzmienia punktu 36 art. 2 (obowiązującego w dacie wydania decyzji I i II instancji- j. t. Dz.U. 58/03/515), jak i pod rządem nowego brzmienia punktu 36 art. 2 prd (nadanego z dniem 1 maja 2004 r. przez art. 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 20 kwietnia 2004- Dz.U. 92/04/884), utrwalonym w doktrynie był pogląd, że pojazdy przeznaczone do przewozu określonego rodzaju ładunków- np. cementu, nie są pojazdami specjalnymi, służą bowiem do przewozu ładunków; są one przeznaczone do przewozu ładunków szczególnego rodzaju ( W. Kotowski "Ustawa prawo o ruchu drogowym- komentarz praktyczny" DW ABC 2002 s. 146- 147 p. 36; R.A. Stefański "Prawo o ruchu drogowym- komentarz" DW ABC 2005 s. 79- 80 uw. 2). Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy jest to, czy podczas przewozu danego towaru, uwagi na jego parametry fizyczne, dokonuje się np. jego mieszania, by nie zastygł ( jak w betonomieszarce). Nie ulega wątpliwości, że ładunek betonu w rozumieniu art. 2 pkt 36 prd, jest rzeczą w rozumieniu art. 4 ust. 1 utd. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 153/02/1270 ze zm.) w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153/02/1271 ze zm.), orzekł jak w sentencji. /-/ D.Rzyminiak-Owczarczak /-/ J.Stankowski /-/ M. Dybowski jf