II SA/Po 182/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu - Katarzyna Witkowicz-Grochowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 2 czerwca 2014r. wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi A.A. na decyzję Rektora Politechniki z dnia [...] grudnia 2013r. Nr [...] w przedmiocie stypendium dla najlepszych studentów postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. /-/ K. Witkowicz-Grochowska Skarżący A. A. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w części poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku o prawo pomocy złożonym na formularzu PPF skarżący wskazał, że jego sytuacja nie pozwala na pokrycie kosztów sądowych. Oświadczył, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną oraz małoletnią córką. Wskazał, że rodzina utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę skarżącego w wysokości [...] zł oraz ze świadczenia jakie otrzymuje żona z tytułu urlopu rodzicielskiego w wysokości [...] zł. miesięcznie. Nadto oświadczył, że posiada mieszkanie o powierzchni [...] m² w L. obciążone kredytem hipotecznym we frankach szwajcarskich. Skarżący wskazał, że nie posiada żadnych oszczędności, czy wartościowych ruchomości. Pismem z 22 kwietnia 2014r. stanowiącym odpowiedź na wezwanie do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm., dalej "p.p.s.a."), skarżący wyjaśnił, że nie prowadzi działalności gospodarczej, posiada we współwłasności mieszkanie, które wykorzystuje na cele mieszkalne o powierzchni [...] m², na zakup którego zaciągnął kredyt hipoteczny. Czynsz za mieszkanie wynosi [...] zł miesięcznie, rata kredytu ([...] CHF) około [...] zł miesięcznie, ubezpieczenie mieszkania – [...] zł na rok. Nadto podał, że ponosi opłaty za studia na Politechnice - opłata za semestr VI wynosi [...] zł. Skarżący oświadczył, że posiada samochód osobowy z 2009r., opłata ubezpieczenia wynosi [...] zł na rok, paliwo [...] zł - [...] zł miesięcznie (w kwietniu [...] zł). Pozostałe miesięczne koszty to opłata za telewizję [...]zł, dwa telefony po [...]zł, Internet – [...] zł, żłobek [...]zł, prąd [...] zł, utrzymanie dziecka – [...] zł, nadto koszty jedzenia i ubioru. Skarżący dołączył: - kserokopię umowy o pracę żony skarżącego z 2009r. z wynagrodzeniem [...]zł, od maja 2009r. [...]zł, - kserokopię informacji o wzroście wynagrodzenia skarżącego do kwoty [...]zł od 1 grudnia 2009r. - dowody przelewów należności za czynsz, kredyt hipoteczny, studia, ubezpieczenie mieszkania, telefony, żłobek, media, - kserokopie PIT za 2013r. z którego wynika, że żona skarżącego z umowy o pracę uzyskała dochód w wysokości [...]zł brutto, skarżący z umowy o pracę – dochód brutto [...]zł, - wyciąg z rachunku bankowego skarżącego za okres od 19 grudnia 2013r. do 2 maja 2014r., na który wpływa jego aktualne wynagrodzenie zasadnicze wraz z premią w łącznej wysokości [...] zł netto, ekwiwalent za odzież, dodatkowe "13 wynagrodzenie" oraz stypendium w wysokości [...] zł miesięcznie, nadto wpłaty z rachunku żony na obsługę kredytu oraz wpłata własna w wysokości [...]zł, salda na tym rachunku są dodatnie, - wyciąg z rachunku bankowego żony skarżącego za okres od 13 grudnia 2013r. do 2 maja 2014r., na który wpływa jej wynagrodzenie w aktualnej wysokości [...]zł netto oraz wpłaty własne [...]zł, [...]zł, [...]zł, [...]zł, [...]zł, [...] zł, [...]zł, [...] zł., salda miesięczne są dodatnie. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od zasady partycypacji strony w kosztach postępowania sądowego (art. 199 p.p.s.a.), może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. (por. np. postanowienia NSA: z dnia 13 maja 2010 r., II FZ 185/10, z dnia 19 maja 2010 r., II FZ 156/10, publik. http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). W świetle powyższego przepisu, ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Z użytych w tym przepisie słów "...gdy wykaże..." wynika, że strona ma przekonać, że znajduje się w sytuacji opisanej w tym przepisie, która uniemożliwia jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania (por. M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009, s. 694). Przyznanie prawa pomocy w części osobie fizycznej (a taką osobą w niniejszej sprawie jest skarżący) następuje, gdy wykaże on, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznych kosztach bieżącego utrzymania wnioskodawcy i rodziny (art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a). Należy, więc podkreślić, że ciężar wykazania występowania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie składającej w tym przedmiocie wniosek. To z kolei oznacza, że taka osoba powinna poczynić wszelkie kroki mające na celu uzasadnienie i uprawdopodobnienie okoliczności, na które się powołuje, zaś uznanie, czy nastąpiło to w sposób dostateczny zostaje ocenione w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy. Dlatego instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim osobom, które nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem lub następuje to kosztem własnego utrzymania. A zatem przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanej regulacji. Wnioskodawca winien, więc wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym, jest obiektywnie niemożliwe. W tym miejscu na podkreślenie zasługuje także ugruntowany już w orzecznictwie sądowoadministracyjnym pogląd, że uzyskanie prawa pomocy i przerzucenie kosztów postępowania sądowego na Skarb Państwa, a w konsekwencji pozostałych podatników, nie jest przywilejem strony, ale wyjątkiem od zasady samodzielnego ponoszenia kosztów związanych z prowadzeniem procesów sądowych. Przyznanie prawa pomocy musi mieć charakter wyjątkowy i dotyczyć sytuacji, gdy rzeczywiście z porównania wysokości prognozowanych kosztów postępowania oraz możliwości majątkowych i finansowych wnioskodawcy i jego domowników wynika, że skarżący nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów sądowych niniejszego postępowania chociażby w części. Odnosząc powyższe uwagi do okoliczności niniejszej sprawy wskazać należy, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i córką zatem dochody i obciążenia finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową skarżącego domagającego się skorzystania z dobrodziejstwa prawa pomocy. Ocenić zatem należy możliwości płatnicze skarżącego w kontekście wszystkich dochodów i wydatków rodziny. Zadeklarowane przez skarżącego dochody z wynagrodzenia za pracę jego i żony oraz z tytułu stypendium potwierdzone wpływami na rachunki bankowe wynoszą łącznie [...] zł netto miesięcznie. Zadeklarowane przez skarżącego koszty koniecznego utrzymania rodziny (kredyt i opłaty za mieszkanie, utrzymanie samochodu, telefony, Internet, żłobek, jedzenie i leki dziecka, opłata za studia) wynoszą łącznie około [...] zł miesięcznie. Zatem rodzinie pozostaje jeszcze kwota [...]zł miesięcznie na wyżywienie skarżącego i żony, ubiór, środki czystości i pozostałe wydatki, które wykraczają poza niezbędne koszty koniecznego utrzymania rodziny. Z istoty prawa pomocy wynika, że przysługuje ono stronie, gdy po uiszczeniu koniecznych i niezbędnych kosztów utrzymania rodziny nie pozostają już żadne wolne środki. Tymczasem z zestawienia dochodów netto i koniecznych wydatków rodziny skarżącego wynika, że może wygospodarować kwotę 200 zł na wpis sądowy. Zauważyć przy tym należy, że rodzina wspomaga się dodatkowymi wpłatami gotówkowymi zwłaszcza na rachunek bankowy żony, zatem przyjąć należy że skarżący ma także inne możliwości pozyskania wystarczających środków na uiszczenie wpisu sądowego w niniejszej sprawie. W tym stanie rzeczy, skarżący nie wykazał, że nie ma możliwości poniesienia kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie, co skutkować musiało oddaleniem wniosku o przyznanie prawa pomocy w części. Na podstawie art. 258 §1 i 2 pkt 7 p.p.s.a. w zw. z art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono, jak w postanowieniu. /-/ K. Witkowicz-Grochowska