II SA/Po 1831/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Popowska Sędziowie Sędzia NSA Ewa Makosz-Frymus (spr.) Sędzia WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska Protokolant Paweł Grzęda po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 października 2005 r. przy udziale Prokurator Prokuratury Rejonowej P. [...]A. O. sprawy ze skargi B. F. L. S.A. w Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]lipca 2003 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji w sprawie stwierdzenia nieważności dowodu rejestracyjnego; oddala skargę /-/E.Kręcichwost-Durchowska /-/B.Popowska /-/E.Makosz-Frymus MB Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] kwietnia 2002 r. nr [...], na podstawie art.17 pkt 1, art. 127 § 3 i art.156 § 1 pkt 2 kpa oraz art. 68 ust. 1 i 9 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz.U. 98 poz. 602 ze zm.), stwierdziło nieważność dowodu rejestracyjnego wydanego M N przez Starostę Powiatowego w O. w dniu [...] sierpnia 1999 r. seria [...]na samochód ciężarowy marki KIA SHUMA numer rejestracyjny [...]numer nadwozia [...]. W uzasadnieniu decyzji wyjaśniono, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z dnia [...] stycznia 2002 r., na wniosek Prokuratora Okręgowego w K., wszczęło z urzędu postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności wskazanego dowodu rejestracyjnego. Przedmiotowy pojazd został zarejestrowany przez Starostę Powiatowego w O. jako samochód osobowy o numerze rejestracyjnym [...], dla którego wydano dowód rejestracyjny seria [...]. Następnie pojazd ten, na podstawie zaświadczenia o przeprowadzonym badaniu technicznym pojazdu oraz opisie zmian dokonanych w tym pojeździe z dnia [...] sierpnia 1999 r., wydanych przez Okręgową Stację Kontroli Pojazdów w K. [...], został zarejestrowany w dniu [...]sierpnia 1999 r. przez Starostę Powiatowego w O. jako samochód ciężarowy o numerze rejestracyjnym [...], dowód rejestracyjny seria nr [...]. W pojeździe przebudowano jego wnętrze, w ten sposób, że za tylnimi fotelami zamontowano na całej wysokości przegrodę stałą, co umożliwiło przewożenie ładunków. Na zmianę tą nie wydano świadectwa homologacji, co w ocenie Kolegium Odwoławczego narusza przepisy art. 68 ust. 1 ustawy Prawo o ruchu drogowym. W myśl uchwały składu 5 sędziów NSA z dnia 23 października 2000 r. sygn. OPK 17/200, zgodnie z art. 68 ust. 9 ustawy, warunkiem dokonania zmiany w dowodzie rejestracyjnym rodzaju i przeznaczenia pojazdu, z samochodu osobowego na ciężarowy specjalizowany, jest dołączenie nowego świadectwa homologacji na dany typ pojazdu. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 9 października 2001 r. sygn. III RN 194/01 stwierdził, że zmiana charakteru samochodu z osobowego na ciężarowy w wyniku przeróbek konstrukcyjnych może nastąpić tylko na podstawie świadectwa homologacji. W związku z powyższym Kolegium Odwoławcze uznało, że dowód rejestracyjny seria [...] wydany został z rażącym naruszeniem prawa. Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2002 r. uzyskała przymiot decyzji ostatecznej, bowiem nie została zaskarżona. Następnie w dniu [...] września 1999 r. przedmiotowy samochód został zarejestrowany w Wydziale Komunikacji Urzędu Miasta Ł.i za numerem [...] na wniosek B. F. L. w Ł. jako samochód ciężarowy. Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2002 r. nr [...] Prezydent Miasta Ł. wznowił z urzędu postępowanie w sprawie rejestracji pojazdu za numerem [...] samochodu marki Kia Shuma na B. F. L. S.A. w Ł. wyjaśniając, ze do Wydziału Komunikacji wpłynęła ostateczna decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego nr [...] z dnia [...] kwietnia 2002 r. W dniu [...] lutego 2003 r. do Samorządowego Kolegium Odwoławczego wpłynął (nadany w dniu [...] lutego 2003 r.) wniosek B. F. L. S.A. w Ł. o wznowienie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 w związku z art. 148 § 2 kpa, postępowania zakończonego decyzją ostateczną tego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]kwietnia 2002 r. nr [...]. We wniosku tym wyjaśniono, że B. F. L. w dniu [...] stycznia 2003 r. powiadomiony został postanowieniem Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] grudnia 2002 r. o wznowieniu postępowania w sprawie rejestracji samochodu marki Kia Shuma nr rej. [...]na B. F. L. S.A. w Ł. i w tym dniu dowiedział się także o decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego stwierdzającej nieważność decyzji dotyczącej rejestracji samochodu Kia Shuma jako samochodu ciężarowego. Podano też, że B. F. L. S.A. w Ł., mimo że nie jest już właścicielem przedmiotowego pojazdu, to ma interes prawny w utrzymaniu ważności decyzji o rejestracji samochodu ciężarowego ze względu na sferę praw i obowiązków Funduszu o charakterze publicznoprawnym. W piśmie z dnia [...] marca 2003 r. pełnomocnik Funduszu uzupełniająco podniósł, że w sprawie stwierdzenia nieważności dowodu rejestracyjnego brak było przesłanki pozytywnej uzasadniającej stwierdzenie nieważności decyzji, tj. brak rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 in fine kpa, a ponadto wystąpiła przesłanka negatywna uzasadniająca odmowę stwierdzenia nieważności decyzji, tj. decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne (art. 156 § 2 kpa). Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2003 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, na podstawie art. 147 i art. 149 § 1 kpa wznowiło postępowanie w sprawie nr [...] dotyczącej stwierdzenia nieważności dowodu rejestracyjnego wydanego przez Starostę Powiatowego w O. na samochód ciężarowy marki Kia Shuma nr rej. [...]. Decyzją z dnia [...] maja 2003 r. nr [...]Samorządowe Kolegium Odwoławcze, na podstawie art. 17 pkt 1 i art. 146 § 2 kpa, odmówiło uchylenia ostatecznej decyzji własnej z dnia [...] kwietnia 2003 r. nr [...] w sprawie stwierdzenia nieważności dowodu rejestracyjnego wydanego przez Starostę Powiatowego w O. w dniu [...] sierpnia 1999 r. na samochód ciężarowy marki Kia Shuma nr rej. [...]. W uzasadnieniu tej decyzji Kolegium Odwoławcze wyjaśniło, że brak udziału B. F. L. S.A. w postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Starosty Powiatowego w O.. nie wpłynął na prawidłowość podjętego wówczas rozstrzygnięcia. W związku z tym Kolegium nie uchyliło decyzji z dnia [...] kwietnia 2003 r., gdyż w wyniku przeprowadzonego postępowania mogłaby zapaść wyłącznie decyzja odpowiadająca w swej istocie decyzji dotychczasowej. Zdaniem Kolegium Odwoławczego z art. 68 ust. 1 i 9 ustawy Prawo o ruchu drogowym w sposób jednoznaczny wynika obowiązek uzyskania świadectwa homologacji na dany typ pojazdu, przedmiot wyposażenia lub części przed dokonaniem zmiany w dowodzie rejestracyjnym rodzaju i przeznaczenia pojazdu z samochodu osobowego na ciężarowy, a zarejestrowanie pojazdu z pominięciem przedłożenia takiego świadectwa rażąco narusza wskazane przepisy. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy pełnomocnik B. F. L. podtrzymał swoją dotychczasową argumentację prawną i wniósł o wydanie w sprawie decyzji odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji o zarejestrowaniu pojazdu marki Kia Shuma nr rej. [...]jako ciężarowy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] lipca 2003 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję własną z dnia [...] maja 2003 r. nr [...] podtrzymując w całości argumentację zawartą w uzasadnieniu tej decyzji. Kolegium Odwoławcze, wskazując na treść uchwały NSA z dnia 18 grudnia 2000 r. sygn. OPK 18/00, podkreśliło, że w orzecznictwie przyjmuje się, iż rażące naruszenie prawa ma miejsce wówczas, gdy istnieje oczywista sprzeczność pomiędzy treścią przepisu, a rozstrzygnięciem objętym przepisem. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego pełnomocnik B. F. L. S.A. w Ł. wniósł o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2003 r. oraz poprzedzającą ją decyzję SKO z dnia [...] maja 2003 r. nr [...] zarzucając naruszenie przepisów art. 156 § 1 pkt 2 i art. 156 § 2 kpa. Zdaniem pełnomocnika skarżącego w wyniku wznowionego postępowania winna zapaść decyzja odmawiająca stwierdzenia nieważności decyzji Starosty Powiatowego w O. bowiem zaprezentowana przez organ argumentacja nie jest zasadna. Pełnomocnik skarżącego ponadto przytoczył argumenty wcześniej przedstawione w piśmie z dnia 31 maja 2003 r. w zakresie charakteru stwierdzonego naruszenia prawa oraz nieodwracalność skutków prawnych dokonanej rejestracji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie podtrzymując swoją dotychczasową argumentację faktyczną i prawną. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga jest bezzasadna. Zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja z dnia [...] maja 2003 r. nr [...] wydane zostały po wznowieniu postępowania zakończonego ostateczną decyzją nr [...] o stwierdzeniu nieważności decyzji w sprawie rejestracji samochodu ciężarowego marki Kia Shuma nr rej. [...]. Zgodnie z art. 151 § 1 pkt 1 kpa, po przeprowadzeniu postępowania wznowieniowego, właściwy organ odmawia uchylenia decyzji dotychczasowej gdy stwierdzi brak podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1 lub art. 145 a kpa. Podstawą wznowienia postępowania w niniejszej sprawie był przepis art. 145 § 1 pkt 4 kpa, gdyż B.F. L.S.A. w Ł. bez własnej winy nie brał udziału w postępowaniu. W myśl art. 146 § 2 kpa nie uchyla się decyzji także wtedy gdy w wyniku wznowionego postępowania mogłaby zapaść wyłącznie decyzja odpowiadająca w swej istocie decyzji dotychczasowej. Zastosowanie przesłanki, o której mowa w art. 146 § 2 kpa może nastąpić tylko wówczas, gdy organ w wyniku ponownego rozpoznania sprawy administracyjnej w oparciu o przepisy prawa materialnego rozstrzygnie sprawę tak jak została rozstrzygnięta decyzją ostateczną, przy czym treść tego rozstrzygnięcia musi pokrywać się w całości z rozstrzygnięciem decyzji ostatecznej. Organ w uzasadnieniu decyzji o odmowie uchylenia decyzji własnej musi wykazać, że wadliwość procesowa nie wpłynęła na prawidłowe zastosowanie w sprawie przepisów prawa materialnego, a więc stosując art. 146 § 2 kpa, wykazać, że decyzja dotychczasowa posiada jedynie wadliwości formalne, natomiast w całości pozbawiona była wadliwości materialnej. Oznacza to konieczność przeprowadzenia w całości postępowania, ograniczonego jedynie tożsamością sprawy, w zakresie przepisów materialnych mających zastosowanie w sprawie. W niniejszej sprawie zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja z dnia [...]maja 2003 r. odpowiadają powyższym wymogom. Kolegium Odwoławcze skorygowało błąd postępowania przed organem I instancji wznawiając postępowanie na wniosek strony skarżącej i z jej udziałem przeprowadziło postępowanie w sprawie, a następnie wydało decyzję, której treść w zakresie merytorycznym odpowiada treść decyzji z dnia [...] kwietnia 2002 r. Oceniając czy zaskarżona decyzja pozbawiona jest wadliwości materialnej należy rozstrzygnąć, czy rejestrując przedmiotowy pojazd jako samochód ciężarowy organ rejestrujący, tj. Starosta Powiatowy w O., zobowiązany był zażądać przedłożenia świadectwa homologacji typu dla tego pojazdu w związku z dokonanymi wcześniej zmianami w jego wnętrzu oraz czy nie dopełnienie tego obowiązku skutkuje stwierdzeniem rażącego naruszenia prawa, tj. przepisów regulujących zasady rejestracji pojazdów. W niniejszej sprawie zmiany te dokonane zostały przez pierwszego właściciela pojazdu, na którego wniosek Starosta Powiatowy w O. wydał w dniu [...] sierpnia 1999 r. nowy dowód rejestracyjny z wpisem w rubryce rodzaj pojazdu "pojazd ciężarowy" na podstawie przedłożonego wniosku oraz załączonych do tego wniosku dotychczasowego dowodu rejestracyjnego, zaświadczenia o przeprowadzonym badaniu technicznym i opisu zmian dokonanych w pojeździe. Następnie w dniu [...] września 1999 r. przedmiotowy samochód, jako pojazd ciężarowy, został zarejestrowany przez Prezydenta Miasta Ł. na B.F.L. S.A. w Ł. Wymogi rejestracji pojazdów określa art. 72 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz.U. Nr 98 poz. 602 ze zm..) i wydane na jego podstawie rozporządzenie Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 19 czerwca 1999 r. w sprawie rejestracji i oznaczenia pojazdów (Dz.U. Nr. 59 poz. 632), a okoliczności obligujące do uzyskania świadectwa homologacji normuje art. 68 ust. 1 i 9 wskazanej ustawy. Zgodnie z tymi przepisami zmiana rodzaju pojazdu i jego przeznaczenia, związana z przerobieniem samochodu osobowego na ciężarowy, mieści się w pojęciu zmiany typu pojazdu w rozumieniu tego przepisu ( por. uchwała NSA z dnia 1 lipca 2002 r. sygn. OPK 22/02, ONSA 2003/2/52). Zmiany tej nie można przy tym traktować mniej rygorystycznie niż zmiany przedmiotu wyposażenia lub części pojazdu, co jest również objęte przepisem art. 68 ust. 9 Prawa o ruchu drogowym, nakładającym obowiązek uzyskania nowego świadectwa homologacji na dany przedmiot lub część pojazdu ( por. uchwała NSA z dnia 23 października 2000 r. sygn. akt OPK 17/00). Tym samym zmiana oznaczenia rodzaju pojazdu możliwa była wyłącznie po przeprowadzeniu homologacji typu oraz przedłożeniu stosownego świadectwa homologacji. Obowiązku tego pierwszy właściciel przedmiotowego pojazdu nie dochował. Zgodnie z § 14 ust. 2 wskazanego rozporządzenia z dnia 19 czerwca 1999 r. w sprawie rejestracji i oznaczenia pojazdów do zawiadomienia o zmianie danych technicznych pojazdu zamieszczonych w dowodzie rejestracyjnym, innych aniżeli wynikających z wymiany nadwozia/podwozia, należy dołączyć dokumenty potwierdzające, że dokonane zmiany są zgodne z przepisami określającymi warunki techniczne pojazdów. Sąd orzekający w niniejszej składzie podziela pogląd, ze obowiązek przedstawienia tych dokumentów ciążył na składającym wniosek o rejestrację pojazdu, a w razie ich nie przedstawienia, nie mogła nastąpić rejestracja, a jeżeli nastąpiła, to zachodzą podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji rejestracyjnej oraz wydanego nowego dowodu rejestracyjnego (wyrok NSA z 12.3.1998 r., II SA 32/98 LEX nr 41680;R.A.Stefański " ustawa Prawo o ruchu drogowym. Komentarz, Dom Wydawniczy ABC, 2003 str. 522). Wykładnia tych przepisów w orzecznictwie organów odwoławczych, nadzorczych i Naczelnego Sądu Administracyjnego była konsekwentna i jednoznaczna; nie uzasadnia więc istnienia jakichkolwiek wątpliwości, co do stanu prawnego po stronie organów dokonujących rejestracji pojazdów. Tryb stwierdzenia nieważności decyzji jest nadzwyczajnym trybem postępowania. Służy on eliminacji z obrotu prawnego rozstrzygnięć organów administracji dotkniętych najcięższymi wadami prawnymi, wymienionymi w art. 156 § 1 kpa. W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, iż z rażącym naruszeniem prawa, wymienionym w art. 156 § 1 pkt 2 kpa, mamy do czynienia wtedy, gdy treść decyzji jest jednoznacznie sprzeczna z treścią określonego przepisu prawa i gdy rodzaj tego naruszenia powoduje, że decyzja taka nie może być zaakceptowana jako rozstrzygnięcie wydane przez organy praworządnego państwa (por. np. wyrok NSA OZ w Katowicach z 9 marca 2000 r., I SA/Ka 1582/98). Na etapie wydania decyzji rejestrującej pojazd jako ciężarowy doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego regulujących postępowanie w sprawie rejestracji pojazdu, bowiem dokonano rejestracji pojazdu jako ciężarowego pomimo braku świadectwa homologacji typu. W świetle przepisów regulujących tryb rejestracji pojazdów, tj. art. 72 ustawy Prawo o ruchu drogowym oraz § 2 rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej, w razie niespełnienia przewidzianych prawem warunków, tj. nieprzedłożenia wymaganych dokumentów, nie może nastąpić rejestracja pojazdu. Z powyższego wynika, że nie zostały spełnione pozytywne przesłanki, umożliwiające w myśl art. 72 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym zarejestrowanie przedmiotowego samochodu, co uzasadnia stwierdzenie nieważności decyzji Starosty Powiatowego w O.. z dnia [...] sierpnia 1999 r. Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2002 r. jest takim właśnie rozstrzygnięciem, wydanym w oparciu o przepis art. 156§ 1 pkt 2 kpa i wbrew zarzutom skargi, nie narusza prawa materialnego. Wbrew stanowisku pełnomocnika skarżącego w sprawie nie doszło do nieodwracalnych skutków prawnych, w rozumieniu art. 156 § 2 kpa, pierwotnej decyzji rejestrującej pojazd jako samochód ciężarowy. Z nieodwracalnymi skutkami prawnymi decyzji mamy do czynienia, gdy pozostają one w adekwatnym związku przyczynowym z wykonaniem decyzji, będącej przedmiotem oceny w postępowaniu o stwierdzenie nieważności tej decyzji. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego i Sądu Najwyższego wskazuje się na szereg przykładów, w których decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne. W szczególności w sprawie zakończonej wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 czerwca 1998 r.-sygn. II SA 38/98, na skutek wykonania pięciu wadliwych decyzji Wojewody-dotyczących poszczególnych etapów koncesji na poszukiwanie i wydobywanie kopaliny-doszło do wyczerpania złoża owej kopaliny i do zakończenia eksploatacji złoża, a następnie do wykreślenia decyzją owego obszaru z rejestru obszarów górniczych, co doprowadziło do nieodwracalnych skutków prawnych. Z kolei w uchwale 7 Sędziów Sądu Najwyższego z dnia 28 maja 1992 r. sygn. III AZP 4/92, wykonanie decyzji nakazującej rozbiórkę obiektu budowlanego, dotkniętej wadami określonymi w art. 156 § 1 kpa, samo przez się nie oznacza, ze decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne; gdy obrót nieruchomościami poprzedzony był wydaniem decyzji administracyjnej lub przeniesienie własności nastąpiło w drodze decyzji administracyjnej, a decyzja jest dotknięta wadą wymienioną w art. 156 § 1 kpa, zbycie nieruchomości na rzecz osoby trzeciej, chronionej rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych, stanowi przeszkodę do stwierdzenia nieważności decyzji. W częściowo krytycznej glosie ( którą Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekający w niniejszej sprawie podziela), Barbara Adamiak aprobowała bez zastrzeżeń pogląd Sądu Najwyższego, ze znaczenie rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych, stanowi przeszkodę do stwierdzenia nieważności decyzji. Wydanie decyzji stwierdzającej nieważność pierwotnej decyzji nie zmieniłoby stanu prawnego- w szczególności dla zmiany stanu prawnego nieodzownym byłoby wywiedzenie stosownego powództwa przed sądem powszechnym. Glosatorka trafnie wskazuje, ze dla oceny wystąpienia przesłanki nieodwracalnego skutku prawnego nie jest miarodajną jedynie możliwość odtworzenia zniszczonej rzeczy czy wyburzonego budynku. Istotą zagadnienia jest bowiem to, czy można- w drodze wydania decyzji merytorycznej, uregulować prawa i obowiązki jednostki-odmiennie od sposobu, w jaki ukształtowano owe prawa i uregulować prawa i obowiązki jednostki- odmienne od sposobu, w jaki ukształtowano owe prawa i obowiązki decyzja dotkniętą wadami z art. 156 § 1 kpa (glosa B. Adamiak, OSP 5/93/104 s. 239;akceptowana przez J. Borkowskiego w: " Kpa-komentarz" CH BECK 2004 s. 717). Z wymienionych przyczyn Samorządowe Kolegium Odwoławcze zasadnie odmówiło uchylenia ostatecznej decyzji własnej z dnia [...] kwietnia 2002 r. W związku z tym, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę-Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1271 z późniejszymi zmianami), skarga podlega oddaleniu. /-/E.Kręcichwost-Durchowska /-/B.Popowska /-/E.Makosz-Frymus MB