II SA/Po 185/25

Dnia 18 czerwca 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Edyta Podrazik Asesor WSA Arkadiusz Skomra po rozpoznaniu w dniu 18 czerwca 2025 roku na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi W. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 8 stycznia 2025 r., nr [...] w przedmiocie odmowy skierowania do domu pomocy społecznej uchyla zaskarżoną decyzję. Przedmiotem niniejszej sprawy jest skarga W. F. (zwanego dalej "wnioskodawcą" lub "skarżącym"; skarżący jest całkowicie ubezwłasnowolniony) reprezentowanego przez opiekuna prawnego – A. P. – na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego (zwanego dalej "SKO", "Kolegium" lub "organem II instancji") z dnia 8 stycznia 2025 r., nr [...]. W decyzji tej utrzymano w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy S. (zwanego dalej "Burmistrzem" lub "organem I instancji") z dnia 9 lipca 2024 r., nr [...] w przedmiocie odmowy skierowania skarżącego do domu pomocy społecznej z uwagi na brak wymaganego orzeczenia sądu opiekuńczego. Zaskarżona decyzja została podjęta w oparciu o poniżej przedstawione okoliczności faktyczne i prawne. Wszystkie orzeczenia sądowe powołane w uzasadnieniu niniejszego wyroku są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie: publ. CBOSA, chyba że wyraźnie zostanie wskazane inne źródło publikacji orzeczenia. Pismem z dnia 2 lutego 2024 r. skarżący, reprezentowany przez swojego opiekuna prawnego, ustanowionego przez Sąd Rejonowy P. w drodze postanowienia z dnia 7 listopada 2023 r. o sygn. akt IV RNs 1054/22, złożył wniosek o umieszczenie go w domu pomocy społecznej. Z treści wniosku wynika, że Sąd Rejonowy P. , postanowieniem z dnia 9 marca 2022 r. o sygn. akt IV RNs 140/22, wyraził zgodę poprzedniemu opiekunowi wnioskodawcy – E. F. (matce skarżącego) – na umieszczenie wnioskodawcy w domu pomocy społecznej i w związku z tym podjęcie wszelkich działań formalnych i faktycznych. To postanowienie sądowe zastąpiło zgodę wnioskodawcy na umieszczenie go w domu pomocy społecznej. Zgodnie z oświadczeniem majątkowym, wnioskodawca nie posiada nic. Z zaświadczenia lekarskiego wystawionego przez Wojewódzki Szpital dla Nerwowo i Psychicznie Chorych "[...]" w [...], wnioskodawca chodzi samodzielnie, ale wymaga stałej opieki. Samodzielnie zje przygotowany posiłek. Rozumie tylko proste polecenia. Ze względu na upośledzenie umysłowe, kontakt z nim jest bardzo utrudniony. Wnioskodawca jest agresywny epizodycznie. Na zlecenie Burmistrza, przeprowadzono wywiad środowiskowy w szpitalu. Ustalono, że wnioskodawca jest osobą upośledzoną umysłowo. Powinien zostać skierowany do domu pomocy społecznej dla ludzi dorosłych z niepełnosprawnością intelektualną. Nie ma w aktach orzeczenia o niepełnosprawności. Burmistrz wezwał opiekuna prawnego do przedłożenia orzeczenia o niepełnosprawności, zaświadczenia o wysokości dochodów, ewentualnych otrzymywanych świadczeniach oraz orzeczenia sądowego, w którym zezwala się aktualnemu opiekunowi prawnemu na umieszczenie wnioskodawcy w domu pomocy społecznej. Opiekun prawny wnioskodawcy wskazał, że jego podopieczny nie pobiera żadnych świadczeń emerytalno-rentowych. Resztę dokumentów opiekun zobowiązał się do nadesłania. Postanowieniem z dnia 3 czerwca 2024 r., nr [...], Burmistrz zawiesił postępowanie administracyjne. Opiekun prawny wnioskodawcy przedłożył postanowienie o skierowaniu wnioskodawcy do domu pomocy społecznej. Opiekun zawnioskował o podjęcie postępowania. Postanowieniem z dnia 18 czerwca 2024 r., nr [...], Burmistrz podjął zawieszone postępowanie. Zawiadomił jednocześnie opiekuna prawnego o zakończeniu postępowania wyjaśniającego. Decyzją z dnia 9 lipca 2024 r., nr [...], Burmistrz odmówił skierowania wnioskodawcy do domu pomocy społecznej z uwagi na brak wymaganego orzeczenia sądu opiekuńczego. W uzasadnieniu decyzji Burmistrz podniósł, że w myśl art. 38 ust. 2 ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 917, zwanej dalej "u.o.z.p."), skierowanie do domu pomocy społecznej bez zgody pacjenta jest możliwe, za zgodą przedstawiciela ustawowego, jeżeli zatwierdzi to sąd opiekuńczy. Burmistrz stwierdził, że opiekun prawny nie przedstawił postanowienia sądowego, który zatwierdziłby, aby to aktualny opiekun, a nie poprzedni, wyraził za wnioskodawcę zgodę na umieszczenie go w domu pomocy społecznej. W aktach sprawy znajduje się takie postanowienie, ale jest ono skierowane do poprzedniego opiekuna – nieżyjącej matki wnioskodawcy – E. F.. Wnioskodawca, reprezentowany przez opiekuna prawnego, wniósł odwołanie od decyzji organu I instancji. Podniesiono zarzut, iż błędnie ustalono brak przedłożenia orzeczenia sądowego zezwalającego opiekunowi prawnemu na umieszczenie wnioskodawcy w domu pomocy społecznej. Przeczy to zasadom rozumowania, iż sąd opiekuńczy zgodził się, aby poprzedni opiekun – E. F. – umieściła swojego syna w domu pomocy społecznej. Teraz, kiedy jest nowy opiekun, nadal istnieje aprobata sądu na umieszczenie wnioskodawcy w tym miejscu. Opiekun prawny wnioskodawcy wskazał, że przepis art. 38 ust. 2 u.o.z.p. stawia wymóg udzielenia zgody przez sąd opiekuńczy. To kto jest opiekunem w danej chwili jest kwestią drugorzędną. Ważne jest to, aby była zgoda sądu. Taka zgoda jest w aktach. Decyzją z dnia 8 stycznia 2025 r., nr [...], Kolegium utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze podniosło, że przepisy prawa rodzinnego wskazują jasno, iż opiekun powinien działać na podstawie zgody sądu opiekuńczego. Nie może on podejmować działań bez zgody sądu. Dotyczy to także umieszczenia wnioskodawcy w domu pomocy społecznej. Kolegium uważa, że organ I instancji zasadnie zażądał od opiekuna prawnego przedstawienia orzeczenia sądowego, w którym udziela się jemu, a nie E. F., zgody na umieszczenie wnioskodawcy w domu pomocy społecznej. Zgody sądu raz wyrażonej nie można rozciągać na nowego opiekuna. Należy uzyskać takie orzeczenie jeszcze raz. Skarżący, reprezentowany przez opiekuna prawnego, wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, kwestionując decyzję organu II instancji. Podniesiono zarzut naruszenia: 1) art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 572) w związku z art. 38 ust. 2 u.o.z.p. poprzez dokonanie jego błędnej wykładni, skutkującej podjęciem decyzji obarczonej wadą prawną w postaci odmowy skierowania skarżącego do domu pomocy społecznej; 2) art. 54 ust. 1 w związku z art. 2 ust. 1 w związku z art. 3 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1283 z późn. zm.) poprzez ich błędne zastosowanie i w konsekwencji nieumieszczenie w domu pomocy społecznej osoby wymagającej całodobowej opieki ze względu wyłącznie na zakwestionowanie przesłanki formalnoprawnej. W oparciu o ww. zarzuty, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu skargi podniesiono tak jak w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Skarżący zaznaczył, że zgoda sądu opiekuńczego jest wyrażona dla każdorazowego opiekuna prawnego. Skoro wniosek o umieszczenie skarżącego w domu pomocy społecznej został wniesiony, to oczywiste jest, że obecny opiekun prawny zgadza się na taki zabieg. Wydanie postanowienia sądu opiekuńczego jest okolicznością niesporną. To, że zostało ono skierowane do nieżyjącej już E. F., nie ma znaczenia dla niniejszej sprawy, co organy błędnie interpretują. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Organ II instancji podtrzymał stanowisko, jakie zajął w zaskarżonej decyzji. Ponadto wniósł o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Skarżący nie zażądał przeprowadzenia rozprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Na wstępie należy wskazać, że sprawa została rozpoznana w trybie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm., zwanej dalej "p.p.s.a."). Powołany przepis stanowi: "Sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy". W toku postępowania sądowoadministracyjnego organ II instancji wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, a skarżący nie zażądał rozpoznania sprawy na rozprawie. Z tych względów, zarządzeniem z dnia 18 maja 2025 r. Przewodnicząca Wydziału II tut. Sądu wyznaczyła termin posiedzenia niejawnego na dzień 18 czerwca 2025 r. zaznaczając, że sprawa ma być skierowana do rozpoznana w trybie uproszczonym. Na podstawie art. 120 p.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne sprawują kontrolę nad działalnością administracji publicznej, przyjmując jako kryterium kontroli, zgodność z prawem. Kognicja sądów administracyjnych obejmuje m.in. sądową kontrolę decyzji administracyjnych, o czym stanowi art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., w zakresie realizowanej kontroli, Sąd nie jest związany zarzutami skargi, w związku z czym nie wyznaczają one kierunku analizy podejmowanej przez Sąd. Innymi słowy, Sąd z urzędu powinien wziąć pod uwagę wszelkie okoliczności, które mają wpływ na ocenę trafności kontrolowanego rozstrzygnięcia, nawet jeśli nie zostały one podniesione przez stronę skarżącą. Przedmiotem niniejszej sprawy jest ocena zgodności z prawem decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze , utrzymującej w mocy decyzję Burmistrza o odmowie skierowania skarżącego do domu pomocy społecznej. Analiza całokształtu sprawy doprowadziła Sąd w składzie orzekającym do przekonania, że zaskarżona decyzja nie odpowiada prawu. Twierdzenie Sądu wynika z poniższej argumentacji. Materialnoprawną podstawą rozstrzygnięcia niniejszej sprawy są przepisy ustawy o ochronie zdrowia psychicznego. Jak stanowi o tym przepis art. 38 ust. 1 u.o.z.p.: "Osoba, która wskutek choroby psychicznej lub upośledzenia umysłowego nie jest zdolna do zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych i nie ma możliwości korzystania z opieki innych osób oraz potrzebuje stałej opieki i pielęgnacji, lecz nie wymaga leczenia szpitalnego, może być za jej zgodą lub zgodą jej przedstawiciela ustawowego przyjęta do domu pomocy społecznej". Istnieją takie choroby i upośledzenia, które sprawiają, że zainteresowany umieszczeniem w domu pomocy społecznej nie jest w stanie zadecydować sam o sobie. W takiej sytuacji znajduje zastosowanie przepis art. 38 ust. 2 u.o.z.p., gdzie zgodę zainteresowanego zastępuje się zgodą sądu opiekuńczego. Taka jest bowiem istota tego przepisu (zob. wyrok WSA w Opolu z dnia 10 maja 2022 r, sygn. akr II SA/Op 47/22). Ubezwłasnowolnienie osoby zainteresowanej umieszczeniem w domu pomocy społecznej, jak w niniejszej sprawie, nie powoduje "wyłączenia" takiej osoby z obrotu prawego. Ubezwłasnowolniony ma swoje prawa i obowiązki, jednakże pomimo ich spoczywania na nim, realizacja ich należy do opiekuna prawnego (zob. art. 155 i art. 156 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy [t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 2809 z późn. zm., zwanej dalej "k.r.o."]). Regulacja art. 38 ust. 2 u.o.z.p. wskazuje na wyłączne zastąpienie zgody wnioskodawcy zgodą sądu opiekuńczego. Z tego przepisu nie da się wyprowadzić wniosku, że każdorazowy opiekun prawny powinien przedłożyć imienne orzeczenie, zezwalające właśnie jemu na umieszczenie podopiecznego w domu pomocy społecznej. Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy, należy zaznaczyć, że wszystkie zarzuty skargi są zasadne. Poprzedni opiekun prawny skarżącego – jego nieżyjąca obecnie matka – uzyskał orzeczenie sądowe, w którym zezwolono mu na umieszczenie skarżącego w domu pomocy społecznej. Chociaż istotnie w tym orzeczeniu jest mowa o zgodzie wyrażonej wobec E. F., to nie można twierdzić, że orzeczenie to koncentruje się wyłącznie na niej. Po pierwsze, sąd opiekuńczy zwrócił się do E. F., aby mogła ona podjąć działania, jako opiekun prawny. Gdyby był to zwrot bezosobowy, to mogłoby to dostarczać wątpliwości. Po drugie, zabieg dokonany przez sąd opiekuńczy wynika chociażby z tego, że postępowanie sądowe zostało zainicjowane przez E. F., o czym mowa w rubrum postanowienia sądu opiekuńczego. Oczywistym jest, że orzeczenie sądu jest "odpowiedzią" na wniosek tego, kto zainicjował postępowanie sądowe. Matka skarżącego uzyskała zgodę sądu rodzinnego na umieszczenie skarżącego w domu pomocy społecznej. Zostały zatem spełnione wszystkie wymagania z art. 155 i art. 156 k.r.o. "Orzeczenie sądu opiekuńczego wydane w trybie art. 39 w zw. z art. 38 ustawy z 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego w przedmiocie umieszczenia danej osoby bez jej zgody w domu pomocy społecznej zastępuje zgodę zainteresowanej osoby na pobyt w domu pomocy społecznej. Ma ono przy tym charakter bezterminowy. Zatem dopóki orzeczenie nie zostanie zmienione w trybie przewidzianym w art. 41 tej ustawy, postanowienie sądu opiekuńczego należy traktować jako zgodę na przyjęcie danej osoby do domu pomocy społecznej na stałe." (wyrok NSA z dnia 3 grudnia 2015 r., sygn. akt I OSK 1297/14). Przepis art. 38 ust. 2 u.o.z.p. nie odnosi się do osoby opiekuna prawnego. Wymaga on jedynie jego zgody oraz zgody skarżącego, którą w tym przypadku udziela sąd opiekuńczy z uwagi na niezdolność skarżącego do decydowania o sobie. Błędne było działanie Samorządowego Kolegium Odwoławczego, które sprowadziło się do żądania przedłożenia przez opiekuna prawnego skarżącego orzeczenia sądu rodzinnego, w którym to jemu zezwoli się na umieszczenie skarżącego w domu pomocy społecznej. Żaden przepis Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, czy też ustawy o ochronie zdrowia psychicznego nie wymaga każdorazowego przedkładania zgody sądowej przez opiekuna prawnego, ilekroć się on zmieni. Nie ma zatem podstaw do tego, aby żądać nowego orzeczenia wydanego dla opiekuna prawnego skarżącego. Przepis art. 38 ust. 2 u.o.z.p. stanowi o obowiązku uzyskania zgody pochodzącej od skarżącego, jednakże gdy nie jest to możliwe z uwagi na upośledzenie umysłowe, taką zgodę wydaje sąd opiekuńczy. Orzeczenie to jest bezterminowe. Nie można wywodzić z ww. przepisu obowiązku każdorazowego przedkładania nowej zgody przez nowego opiekuna. Mając powyższe na uwadze, Sąd doszedł do przekonania o zasadności skargi. Doszło bowiem do naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię przepisu art. 38 ust. 2 u.o.z.p. Kierując się zasadą szybkości ponownego postępowania administracyjnego, jakie należy przeprowadzić, Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję, o czym orzeczono w sentencji wyroku. Uchylenie decyzji organu I instancji wydłużyłoby tylko postępowanie, co w okolicznościach niniejszej sprawy byłoby niewskazane. Ponownie rozpoznając sprawę, organ II instancji będzie się kierować wiążącą oceną prawną i wskazaniami, co do dalszego postępowania wyrażonymi przez Sąd w uzasadnieniu niniejszego wyroku. Przede wszystkim Samorządowe Kolegium Odwoławcze uzna, że opiekun prawny skarżącego nie ma obowiązku przedkładania orzeczenia sądu opiekuńczego, które zezwala jemu osobiście na umieszczenie skarżącego w domu pomocy społecznej, bowiem wydano już raz wiążące orzeczenie w tej sprawie.