II SA/Po 186/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Łaskarzewska Sędziowie Sędzia WSA Barbara Drzazga (spr.) Sędzia WSA Jakub Zieliński Protokolant St. sekretarz sąd. Monika Pancewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 04 kwietnia 2012 r. sprawy ze skargi A. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] 2011 r. Nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę Wnioskiem z dnia 1 sierpnia 2011 r. A. G. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie [...] o przyznanie zasiłku celowego na opłacenie czynszu za miesiąc lipiec 2011 r. w kwocie 496 zł, zaległości czynszowych na kwotę 370, 33 zł oraz na opłacenie rachunku za energię elektryczną. Wnioskodawca powołał się na ciężką sytuacje materialną, zdrowotną i niezdolność do pracy zarobkowej. Podał, iż utrzymuje się renty inwalidzkiej w wysokości 498, 72 zł miesięcznie. W wyniku przeprowadzonego postępowania, w tym sporządzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego, Kierownik Filii Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie [...] działająca z upoważnienia Prezydenta Miasta P. decyzją z dnia [...] 2011 r. Nr [...], wydaną na podstawie art. 2 ust. 1, art. 4, art. 8, art. 39, art. 41 pkt 1 i 2, art. 106 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.) oraz art. 104 kpa nie przyznała A. G. pomocy finansowej na opłacenie czynszu w miesiącu lipcu 2011 r. w kwocie 496 zł oraz zaległości czynszowych w kwocie 370,33 zł. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że na podstawie wywiadu środowiskowego ustalono, iż wnioskodawca zamieszkuje sam i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jego dochód w miesiącu poprzedzającym zwrócenie się o pomoc tj. w lipcu 2011 r. wyniósł 498,72 zł, a stanowiła go renta ZUS. Organ zaznaczył, że wnioskowa otrzymuje regularnie pomoc w formie zasiłków celowych na żywność – od stycznia do marca 2011 r. po 250 zł miesięcznie, a od kwietnia do września 2011 r. po 300 zł miesięcznie. Mając na względzie, że zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej (dalej: ups) kryterium dochodowe jednoosobowego gospodarstwa domowego wynosi 477 zł, dochód wnioskodawcy o 21,72 zł przekracza to kryterium. Z uwagi na wysokość dochodu brak jest zatem podstaw do przyznania zasiłku celowego. Organ rozważył też możliwość przyznania zasiłku celowego specjalnego, którą można przyznać osobom, których dochód przekracza kryterium dochodowe. Zaznaczono przy tym, ze decyzją z dnia 30 sierpnia 2011 r. przyznano A. G. tego rodzaju pomoc w kwocie 252,45 zł z przeznaczeniem na opłacenie rachunku za energię elektryczną w kwocie 152,45 zł oraz na zakup odkurzacza 100 zł. Rozważając możliwość przyznania zasiłku celowego specjalnego na opłacenie czynszu i zaległości czynszowych organ wskazał, w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku A. G. poniósł wydatki związane z eksploatacją mieszkania, tj. opłacił rachunek za gaz 79,15 zł wraz z opłatą porto 2,50 zł (wydatek miesięczny 40,73 zł) oraz zakupił leki. Oświadczył jednocześnie, że faktury za leki dołączy do odwołania. Za czynsz powinien płacić 496,49 zł miesięcznie, zaś rachunki za energię opłaca MOPR. Organ powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych stwierdził, że przepis art. 41 pkt 1 ups wskazuje, że zasiłek celowy specjalny nie jest przewidziany na pokrywanie pełnych comiesięcznych kosztów utrzymania osoby objętej pomocą, lecz ma charakter szczególnej pomocy doraźnej ukierunkowanej na konkretny CEL BYTOWY. Dalsze spełnienie oczekiwań wnioskodawcy co do wskazanych potrzeb byłoby zaś faktycznie przeniesieniem ciężaru utrzymania na organ pomocy społecznej. Ponadto, zdaniem organu, przyznawanie dalszej regularnej, pokrywającej w części koszty opłat czynszowych pomocy nie przyczyni się do poprawy sytuacji wnioskodawcy. Od listopada 2011 r. czynsz za zajmowane przez niego mieszkanie wzrośnie do kwoty 664,20 zł miesięcznie. Kwota ta całkowicie przekracza możliwości finansowe wnioskodawcy i jednocześnie nie daje możliwości utrzymania się jego w obecnym mieszkaniu, tym bardziej, że z powodu nadmetrażu nie ma on prawa do dodatku mieszkaniowego. Dodatkowo organ wskazał, że posiada ograniczone możliwości finansowe i tak je dzieli, by wystarczyło ich dla jak największej liczby oczekujących pomocy na zaspokojenie priorytetowych potrzeb. Co do pomocy na opłacenie zaległości czynszowych organ podał, że w 2011 r. wypłacono wnioskodawcy w formie zasiłków celowych specjalnych łącznie kwotę 2657,88 zł (pięć decyzji na kwoty 477 zł i jedna decyzja na kwotę 272,88 zł). Ponadto wnioskodawca otrzymał pomoc na opłacenie rachunków za energię w lutym i kwietniu po 477 zł, a w czerwcu na kwotę 204,12 zł. Biorąc to pod uwagę oraz dochód wnioskodawcy organ uznał, że A. G. był w stanie samodzielnie regulować różnicę między wysokością czynszu a otrzymywanymi zasiłkami na czynsz. Ponadto podkreślono, że w celu pomocy w sprawach mieszkaniowych i ewentualnego podjęcia współpracy z Biurem Zamiany Mieszkań skierowano do wnioskodawcy pracowników specjalnych Zespołu ds. Osób Wymagających Wsparcia Zdrowia Psychicznego. Mimo dwukrotnych prób nawiązania z wnioskodawcą kontaktu odmówił on współpracy. Tym samym nie wykorzystał możliwości poprawy swojej sytuacji i nie podjął prób przezwyciężenia swej trudnej sytuacji. A. G. wniósł odwołanie od powyższej decyzji, żądając jej uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia. Wskazał, że nigdy dotąd MOPR nie pomagał mu w zamianie mieszkania, pomimo, iż powtarzał kierowniczce Filii MOPR, że wystarczy mu "kąt" 25 m2. W związku z tym odwołujący podniósł, iż nie jest prawdą, by odmówił współpracy ze Specjalistycznym Zespołem. Pracownicy tego Zespołu przyszli do odwołującego, ale w innym celu, "żądając pod groźbą niedotrzymywania pomocy". A. G. wskazał, że jest do dyspozycji przez 24 godziny na dobę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją z dnia [...] 2011 r. Nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy stwierdził, że A. G. jest objęty stałą pomocą finansową ze strony P. MOPR. W pierwszym półroczu 2011 r. otrzymał zasiłki celowe specjalne w wysokości 657,88 zł na opłacenie czynszu oraz 681,12 zł na opłacenie rachunków za energię. Ponadto co miesiąc otrzymuje pomoc na zakup żywności w wys. 300 zł. Kolegium podkreśliło, że zasiłek celowy specjalny przyznaje się w ramach uznania administracyjnego. Organ ma obowiązek wziąć pod uwagę wskazania ustawodawcy co do udzielania pomocy osobom potrzebującym, pamiętając przy tym, ze rodzaj, forma i rozmiar pomocy powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, ale i o tym, że potrzeby osób korzystających z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Sam fakt spełnienia kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej świadczenia w wysokości odpowiadającej jej oczekiwaniom. Organ rozpoznający wniosek o przyznanie zasiłki celowego musi bowiem mieć na względzie nie tylko interes osoby wnioskującej, lecz także interes innych osób będących w trudnej sytuacji materialnej. Stąd w niniejszej sprawie odmowa przyznania pomocy była zasadna. A. G. wniósł skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P.. Skarżący przytoczył zarzuty zawarte w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Ponadto dołączył dowód, z którego wynika, że jego zaległości czynszowe na dzień 31 stycznia 2012 r. sięgają kwoty 3.106,40 zł. W odpowiedzi Kolegium wniosło o oddalenie skargi, podając, że organ pomocy społecznej nie może skarżącego traktować w sposób uprzywilejowany w odniesieniu do innych osób i rodzin wymagających również wsparcia z pomocy społecznej. Dodatkowo Kolegium zwróciło uwagę, iż skarżących pomimo dwukrotnych prób podjęcia przez pracowników Specjalistycznego Zespołu ds. Osób Wymagających Wsparcia Zdrowia Psychicznego odmówił współpracy, przez co nie skorzystał z możliwości poprawy swojej sytuacji. Na rozprawie przed Sądem w dniu 4 kwietnia 2012 r. skarżący A. G. podał, że podejmował próby zamiany mieszkania, ale było to niemożliwe. Właściciel tego budynku, czyli parafia [...] uniemożliwia to mu od 2004 r. Wyrażają zgodę na zamianę tylko wtedy, gdy będą mogli swobodnie negocjować umowę najmu z tymi osobami, które będą chciały wynająć mieszkanie skarżącego. Ponadto podkreśli, że ponosi duże wydatki na leki, miesięcznie ok. 200 zł, ma zaległości w niepłaceniu czynszu, grozi mu eksmisja i jest człowiekiem schorowanym – ma nadciśnienie tętnicze, chorobę wieńcową, zmiany zwyrodnieniowe stawów, astmę, alergię, a także uporczywe zaburzenia urojeniowe. Przedłożone na powyższe okoliczności zaświadczenia, Przewodniczący składu orzekającego po przejrzeniu zwrócił skarżącemu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Zgodnie z art. 3 § 1 i art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 - dalej p.p.s.a.) sądowa kontrola decyzji administracyjnej polega wyłącznie na ocenie jej legalności, tj. zgodności z przepisami prawa materialnego i procedury administracyjnej w danym postępowaniu. Materialnoprawną podstawą wydanych w sprawie decyzji jest ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175 poz. 1362 ze zm.- dalej ups). Przedmiotem sprawy jest odmowa przyznania zasiłku celowego, zasiłku celowego specjalnego i celowego pod warunkiem zwrotu na opłacenie bieżącego czynszu i pokrycie zaległości czynszowych. Zgodnie z art. 39 ust. 1 ups w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Przepis art. 39 ust. 2 ups stanowi zaś, że zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Co istotne w okolicznościach niniejszej sprawy przepis art. 8 ust. 1 ups zastrzega, że prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, 41, 53a, 78 i 91, przysługuje: 1) osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty kryterium dochodowego wynoszącej 477 zł, 2) osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 351 zł oraz 3) rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Oznacza to, że m.in. prawo do zasiłku celowego określone w art. 39 ups przysługuje osobom samotnie gospodarującym, których dochód nie przekracza kwoty 477 zł. Bezsporne jest, że skarżący był w chwili składania wniosku był osobą samotnie gospodarującą, której dochód w miesiącu poprzedzającym miesiąc złożenia wniosku, a wynoszący 498,72 zł, przekraczał kryterium dochodowe w kwocie 477 zł. W związku z powyższym w ocenie Sądu rację miały organy orzekające przyjmując, że skoro dochód skarżącego w lipcu 2011 r. wynosił 498,72 zł, a więc o 21,72 zł przekraczał kwotę kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej zobligowane były na podstawie art. 39 ust. 1 i 2 w zw. z art. 8 ust. 1 pkt 1 ups odmówić przyznania mu zasiłku celowego. W ocenie Sądu organy i i II instancji nie wykroczyły poza granice uznania administracyjnego orzekając o odmowie przyznania A. G. zasiłku celowego specjalnego i celowego pod warunkiem zwrotu na opłacenie bieżącego czynszu i pokrycie zaległości czynszowych. Zgodnie z art. 41 ups w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany: 1) specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi; 2) zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że szczególne przypadki muszą być wyraziste i odbiegające od sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy przy spełnianiu kryterium dochodowego z art. 8 ust. 1 u.p.s. (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 4 listopada 2009 r., IV SA/Po 470/09, Lex nr 589416). Szczególne przypadki, o jakich mowa w art. 41 u.p.s., muszą być tak wyraziste i odbiegające od sytuacji osób spełniających kryterium dochodowe, że uzasadniają przyznanie tej szczególnej pomocy, co w konsekwencji prowadzi do zrównania sytuacji osób osiągających dochody przekraczające przyjęty przez ustawodawcę próg dochodowy z sytuacją osób, które takich dochodów nie uzyskują (por. wyrok WSA w Gliwicach z dni 15 kwietnia 2008 r., IV SA/GL 155/07, Lex nr 509368). O tym zaś, czy mamy do czynienia ze "szczególnie uzasadnionym przypadkiem" każdorazowo rozstrzyga organ orzekający w sprawie, po rozważeniu wszystkich istotnych okoliczności, w oparciu o wszechstronnie zebrany materiał dowodowy (wyrok NSA z dnia 4 listopada 2008 r., I OSK 1910/07, Lex nr 569575). Podkreślić przy tym należy, iż kontrola decyzji uznaniowej dokonywana przez Sąd ogranicza się do zbadania zgodności z prawem tej decyzji. Kontrola ta ma ustalić, czy dopuszczalne było wydanie decyzji, czy organ przy wydawaniu decyzji nie przekroczył granic uznania i czy właściwie uzasadnił rozstrzygnięcie. Podejmując decyzję uznaniową organ administracji ma obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela, stosownie do art. 7 Kpa, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny, ani nie przekracza to możliwości finansowych organu administracji publicznej wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków pieniężnych. W ocenie Sądu organy orzekające w omawianej sprawie poddały ocenie wszystkie okoliczności, od których uzależnione jest udzielenie pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego. Nie można postawić im zarzutu naruszenia postępowania i dowolności orzekania (art. 7 kpa), jak i naruszenia art. 41 ups. Trudnej sytuacji materialnej skarżącego żaden z organów nie zanegował. Wiązała się ona jednak nie z brakiem dochodu po stronie skarżącego, lecz z istniejącym zadłużeniem za opłaty czynszowe i trudnością z bieżącym regulowaniem czynszu. Rację miały organy orzekające stwierdzając, że przyznawanie dalszej regularnej, pokrywającej w części koszty opłat czynszowych pomocy z pomocy społecznej nie przyczyni się do poprawy sytuacji skarżącego. Zaznaczono, że od listopada 2011 r. czynsz za zajmowane mieszkanie wzrośnie do kwoty 664,20 zł miesięcznie, kwota ta całkowicie przekracza możliwości finansowe skarżącego i jednocześnie uniemożliwia mu utrzymanie się w tym mieszkaniu, tym bardziej, iż z powodu nadmetrażu (mieszkanie o pow. 68 m2) skarżący nie ma prawa do dodatku mieszkaniowego. Organ I instancji wskazał w swej decyzji, że w 2011 r. łącznie przyznał skarżącemu na opłacenie czynszu w formie specjalnych zasiłków celowych kwotę 2657,88 zł (pięć decyzji ze stycznia, lutego, marca maja i sierpnia 2011 r. na kwoty po 477 zł i decyzja z czerwca 2011 r. na 272,88 zł). Ponadto w lutym i kwietniu 2011 r. przyznał skarżącemu pomoc na opłacenie rachunków za energię w kwotach po 477 zł, a w czerwcu na kwotę 204,12 zł. Dodatkowo z decyzji z [...] 2011 r. wynika, że od stycznia do marca 2011 r. skarżący otrzymywał regularnie co miesiąc zasiłek celowy na żywność w kwocie po 250 zł, za w okresie od kwietnia do września 2011 r. w kwocie po 300 zł. Stwierdzenie zatem przez organy, że dochód skarżącego oraz wysokość otrzymywanej pomocy w formie specjalnych zasiłków celowych oraz zasiłków celowych na żywność pozwalały A. G. na regulowanie różnicy między wysokością czynszu a otrzymywanymi zasiłkami na czynsz należy uznać za mieszczące się w granicach uznania administracyjnego. W ocenie Sądu posiadanie przez skarżącego w okresie, kiedy wystąpił z wnioskiem (sierpień 2011 r.) zadłużenia wobec właściciela zajmowanego lokalu nie stanowi szczególnie uzasadnionego przypadku uzasadniającego przyznanie specjalnego zasiłku celowego określonego w art. 41 pkt 1 ups. Trzeba zauważyć, że skarżący nie podejmuje działań w celu wykorzystania własnych możliwości poprzez zamianę mieszkania o pow. 68 m2 na mniejsze. Z całą pewnością wynajmowanie przez niego mieszkania tej wielkości jest niecelowe i z uwagi na ograniczone możliwości materialne skarżącego prowadzi do narastania po jego stronie zadłużenia związanego z brakiem możliwości wywiązania się na bieżąco z opłat czynszowych. Tym samym udzielenie pomocy na pokrycie zaległości czynszowych byłoby w gruncie rzeczy udzieleniem pomocy wierzycielowi skarżącego, a więc podmiotowi, do którego na pewno nie jest adresowana ustawa o pomocy społecznej (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 27 października 2010 r., IV SA/Po 374/10, dostępny na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przeprowadzka do mieszkania mniejszego i tańszego w utrzymaniu umożliwiłyby skarżącemu co najmniej ustanie zwiększania się zadłużenia, a perspektywicznie jego całkowitą spłatę (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 5 sierpnia 2009 r., II SA/Po 330/09, dostępny na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Kontrolując niniejszą sprawę Sąd nie stwierdził, aby zaskarżone rozstrzygnięcia naruszały przepisy obowiązującego prawa. W związku z tym Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.