II SA/Po 190/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu - Katarzyna Witkowicz-Grochowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 sierpnia 2013r. wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi S. D. na uchwałę Rady Miejskiej z dnia [...] lutego 2013r. Nr [...] w przedmiocie wygaśnięcia mandatu radnego postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. /-/ K. Witkowicz-Grochowska Skarżący S. D. wniósł o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata w niniejszej sprawie, gdyż nie jest w stanie opłacać reprezentującego go radcy prawnego, któremu jednocześnie wypowiedział pełnomocnictwo (k. 128, 135 akt sąd.). Powtórzyć należy, że skarżący zwolniony jest od obowiązku uiszczenia koszów sądowych niniejszego postępowania z ustawy. We wniosku o prawo pomocy podał, że działka rolna obciążona jest hipoteką na rzecz banku w związku z udzieleniem kredytu w wysokości [...]zł, łączne zadłużenie z tego tytułu wynosi obecnie [...] zł. Wnioskodawca oświadczył, że wydatki na utrzymanie domu (opłaty z wodę, gaz, energię elektryczną, wywóz śmieci, telefony, Internet) wynoszą łącznie [...] zł miesięcznie. Nadto pokrywa koszty ubezpieczenia, podatków i składek w łącznej wysokości [...] zł oraz koszty zakupu opału w wysokości [...] zł miesięcznie. Oświadczył, że ponosi koszty akademika syna oraz dojazdów do domu w łącznej wysokości [...] zł miesięcznie. Dodatkowo uiszcza czynsz dzierżawny, oraz koszty środków produkcji rolnej, zakupu koniecznych usług oraz paliwa. Skarżący oświadczył, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną oraz 34 letnim synem. W części dotyczącej posiadanego majątku podał, że ma dom o powierzchni 186 m², nieruchomość rolną o powierzchni 2,2 ha, sprzęt rolniczy oraz samochód o łącznej wartości [...] zł. Nie posiada żadnych oszczędności, syn nie ma własnego majątku. Następnie skarżący oświadczył, że z gospodarstwa rolnego uzyskuje dochód w wysokości [...] zł i dietę radnego –[...] zł miesięcznie. Żona ze stosunku pracy uzyskuje dochód w wysokości [...] zł miesięcznie. Syn nie uzyskuje żadnych dochodów i jest na utrzymaniu rodziców. Z uwagi na fakt, że wniosek o prawo pomocy na urzędowym formularzu był niepełny, co do sytuacji finansowej, zwrócono się, w oparciu o przepis art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 2012, poz. 270 - dalej "p.p.s.a.") o uzupełnienie wniosku o prawo pomocy poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. W odpowiedzi skarżący podał, że nie jest członkiem Zarządu GS od 21 grudnia 2012r. i nie otrzymuje z tego tytułu wynagrodzenia. Pobiera dietę radnego, jako zwrot utraconego zarobku w kwocie [...] zł, prowadzi gospodarstwo rolne zajmujące się produkcją polową. Dopłat za 2013r. jeszcze nie otrzymał. Wyszczególnił koszty prowadzenia gospodarstwa na kwotę [...] zł, wśród których znajduje się czynsz dzierżawny w wysokości [...] zł. Nadto oświadczył, że nie prowadzi działalności gospodarczej, nie ma innych źródeł przychodu. Wskazał, że ma ciągnik z 1990r., drobny sprzęt rolniczy o wartości [...] zł oraz samochód KIA z 2006r. o wartości około [...] zł. Przedłożył: - zaświadczenie z banku BGŻ Oddział Operacyjny w G., z którego wynika, że saldo na rachunku wynosi minus [...] zł, obroty za okres od 1 sierpnia 2012r. do 31 lipca 2013r. wyniosły [...] zł. Brak jest zajęć egzekucyjnych, a współpraca z klientem układa się dobrze. - oświadczenie żony skarżącego, że nie wyraża zgody na partycypowanie w kosztach związanych ze sprawą męża oraz stwierdzenie, że wnioskodawca prowadzi gospodarstwo w oparciu o umowę dzierżawy, której ona nie jest stroną. - faktury za nabycie środków produkcji. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania rodziny (art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a.). Ciężar wykazania zasadności wniosku spoczywa, zatem na osobie ubiegającej się o prawo pomocy. Owe wykazanie polegać, więc będzie w rzeczywistości na przedstawieniu w sposób przekonujący, że wnioskodawca nie dysponuje środkami, które mógłby przeznaczyć na poniesienie wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. Należy zauważyć, że regulacja zawarta w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., stosownie do której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Dlatego podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim osobom, które nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem. A zatem przytoczone we wniosku okoliczności powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanej regulacji. Tak więc, to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa. Wnioskodawca winni, więc wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym, jest obiektywnie niemożliwe. W świetle powyższego, oświadczenie majątkowe skarżącego oraz jego uzupełnienie nie sprostało obowiązkowi przedstawienia dokładnych danych o stanie majątkowym i dochodach wnioskodawcy oraz osób z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Skarżący oświadczył w formularzu, że jest właścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni 2,2 ha, pomimo wezwania, w uzupełnieniu wniosku podał, że płaci czynsz dzierżawny w wysokości [...] zł, także jego żona oświadczyła, że wnioskodawca prowadzi gospodarstwo rolne w oparciu o umowę dzierżawy. Okoliczności te nie zostały przez skarżącego wyjaśnione i nie wiadomo, w oparciu o jakie gospodarstwo rolne wnioskodawca prowadzi działalność rolniczą. Okoliczność ta jest natomiast o tyle istotna, że wielkość gospodarstwa wskazuje na możliwości płatnicze wnioskodawcy. Nadto z zaświadczenia banku o wysokości przychodu wynika, że jest on znaczny, bo wynosił [...] zł w ostaniem roku. Zauważyć także należy, że działalność rolnicza wnioskodawcy przynosi dochód, a nie stratę. Wnioskodawca oświadczył, że uzyskuje dochody z gospodarstwa rolnego w wysokości [...] zł miesięcznie. Dla oceny możliwości płatniczych skarżącego w niniejszej sprawie drugorzędne znaczenie na wysokie ujemne saldo na rachunku bankowym. Z oświadczenia skarżącego wynika, że korzysta z kredytu obrotowego na prowadzenie działalności w wysokości [...] zł. Oznacza to, że ma możliwości finansowe by taki kredyt obsługiwać, co zostało ocenione i zweryfikowane przez profesjonalną instytucję finansową. Z wysokości salda na rachunku wynika, że skarżący nie skorzystał jeszcze ze wszystkich środków jakimi dysponuje. Bank potwierdził, że współpraca układa się dobrze i skarżący nie ma żadnych zaległości w płatnościach, nie ma bowiem zajęć egzekucyjnych. Przyjąć, zatem można, że terminowo wywiązuje się ze swoich wszystkich zobowiązań. Pomimo wezwania skarżący nie przedłożył wyciągów z rachunku bankowego, które przedstawiają wprost skalę środków jakimi wnioskodawca rzeczywiście rozporządza. Skarżący, pomimo zobowiązania nie przedłożyli kopii zeznań podatkowych lub innych dokumentów źródłowych potwierdzających łączną wysokość dochodów, jakie uzyskuje jego żona. W tym miejscu wskazać należy, że rozpoznając wniosek o prawo pomocy uwzględnić należy wszystkie dochody i koszty utrzymania wnioskodawcy oraz pozostałych osób, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, a do takich osób należy żona skarżącego. Nieistotne jest, zatem że nie jest ona stroną umowy dzierżawy gospodarstwa rolnego. Znaczenie dla rozpoznania wniosku ma okoliczność pozostawania we wspólności majątkowej małżeńskiej, wspólne zamieszkiwanie małżonków oraz łącząca ich więź gospodarcza (wspólnie korzystają ze wszystkich dochodów i ponoszą koszty utrzymania domu, rodziny i syna). W tych okolicznościach kwestię ponoszenia kosztów postępowania sądowego należy każdorazowo rozpatrywać w aspekcie możliwości finansowych obu małżonków. Nie sposób tym samym podzielić stanowiska wnioskodawcy, jak i jego żony, że dla rozpatrzenia wniosku o prawo pomocy wystarczające są informacje dotyczące wyłącznie sytuacji materialnej skarżącego. W przestawionych okolicznościach dopiero analiza łącznych dochodów skarżącego i jego żony oraz operacji na ich rachunkach bankowych pozwoliłaby ustalić i ocenić rzeczywiste możliwości finansowe osoby występującej o prawo pomocy. W takim stanie rzeczy niemożliwe okazało się dokonanie ustaleń faktycznych, co do aktualnej sytuacji finansowej i majątkowej wnioskodawcy, pozwalających określić, czy łączne dochody rodziny nie wystarczają na pokrycie wynagrodzenia pełnomocnika w wyboru. Skarżący uniemożliwił ustalenie, czy po uiszczeniu koniecznych kosztów utrzymania rodziny pozostają jeszcze wolne środki, które mógłby przeznaczyć na poniesienie kosztów profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. Należy w tym miejscu podkreślić, iż brak pełnej współpracy strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy skutkować musi odmową przyznania prawa pomocy. Uniemożliwia, bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji materialnej wnioskującego. Wobec powyższego niemożliwe okazało się ustalenie jaki jest rzeczywisty stan majątkowy skarżącego, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. post. NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06; post. NSA z dnia 27 października 2011r., sygn. akt I GZ 170/11 www.cebois.nsa.gov.pl). Na podstawie art. 258 §1 i 2 pkt 7 w zw. z art. 246 §1 pkt 2 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, jak w postanowieniu. /-/ K. Witkowicz-Grochowska