II SA/Po 196/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Barbara Drzazga po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 17 czerwca 2010 r. wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi R. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] grudnia 2009 r. Nr [...] w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia postanawia wniosek oddalić. /-/ Barbara Drzazga Pismem z dnia 19 lutego 2010 r. R. J. wniósł skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] grudnia 2009 r. w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia. W skardze domagał się również zwolnienia od opłaty sądowej od tego pisma. We wniosku złożonym na urzędowym formularzu skarżący określił, iż wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu stwierdził, że jest jedynym żywicielem rodziny, a dochód miesięczny brutto z gospodarstwa rolnego wynosi 1 [...] zł. Podał, że jego żona jest gospodynią domową i nie pracuje poza gospodarstwem; mają [...] dzieci w wieku od 1[...] do 2[...] lat, które w zależności od wieku uczą się w szkołach wyższych, średnich i podstawowych. Nadto wyjaśnił, że nie posiada żadnych wartościowych przedmiotów, akcji, obligacji, udziałów, ani żadnych wartościowych kosztowności. Wskazał, że miesięczny dochód w całości przeznacza na utrzymanie rodziny, podatki i opłaty, koszty związane z nauką dzieci oraz na bieżące utrzymanie (prąd, gaz, zakup odzieży i środków higienicznych oraz na wyżywienia). Wnioskodawca oświadczył, że posiada dom o powierzchni [...] m², mieszkanie o powierzchni [...] m² oraz nieruchomość rolną o powierzchni [...] ha. Skarżący został wezwany, w oparciu o przepis art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 513, poz. 1270 ze zm. - dalej p.p.s.a.), do osobistego uzupełniania wniosku poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. Przedmiotowe wezwanie prawidłowo doręczono wnioskodawcy (k. 20). Pismo to pozostało bez odpowiedzi. Postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 17 maja 2010 r. odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy. Od powyższego postanowienia skarżący wniósł w terminie sprzeciw (pismo zatytułowane "zażalenie"), w którym domagał się uchylenia postanowienia w całości i określenia wysokości opłaty sądowej od skargi. Rozstrzygnięcie uznał za niezgodne z prawem, gdyż Sąd odmówił przyznania prawa pomocy, lecz dotąd nie określił wysokości opłaty sądowej od skargi, co stanowi zagadnienie wstępne w postępowaniu o zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący podniósł, iż prawidłowo udzielił podstawowych informacji na urzędowym formularzu, mimo to Sąd uznał za niezbędne złożenie przez niego dodatkowych szczegółowych oświadczeń dokumentów, zamiast w pierwszej kolejności określić wysokość opłaty sądowej. Zdaniem skarżącego uprzednie określenie tej opłaty jest niezbędne, gdyż może się okazać, że będzie w stanie ją uiścić. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Zgodnie z dyspozycją art. 260 p.p.s.a. skuteczne wniesienie sprzeciwu od postanowienia wydanego przez referendarza sądowego powoduje, że postanowienie to traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zatem już samo wniesienie sprzeciwu, a nie jego zakres i treść, powoduje utratę mocy wiążącej postanowienia wydanego przez referendarza sądowego, zaś ustawa nie daje sądowi uprawnienia do merytorycznego rozpoznania zasadności sprzeciwu (por. J. P. Tarno [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2006, str. 534; post. NSA: z dnia 28 września 2005 r., I OZ 942/05, dostępne w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl, oraz z dnia 23 grudnia 2004 r., FZ 375/04, ONSAiWSA 2005/6/119). W konsekwencji należy merytorycznie rozpoznać cały (również uzupełniony sprzeciwem) wniosek o przyznanie prawa pomocy. Stosownie do dyspozycji art. 246 p.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w całkowitym zakresie następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (§ 1 pkt 1). Z kolei dla przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym konieczne jest wykazanie, iż osoba fizyczna nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (§ 1 pkt 2). Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy może być stosowana jedynie wobec takich osób, które rzeczywiście pozbawione są środków utrzymania, bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko niezbędne, podstawowe potrzeby egzystencjalne. Okoliczności przytoczone we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak również przedstawione dokumenty, powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. Z przedłożonego oświadczenia wnioskodawcy o stanie majątkowym, finansowym i dochodach (na urzędowym formularzu) wynika, że nie została przez niego należycie wyjaśniona jego aktualna sytuacja materialna i osobista. Dane te w istocie nie pozwalały na ocenę, czy zasoby materialne wnioskodawcy wystarczają tylko na zaspokojenie bieżących potrzeb koniecznego utrzymania siebie i rodziny, czy też dysponuje on zasobami w rozmiarze pozwalającym na pokrycie kosztów sądowych. Utrzymanie ośmioosobowej rodziny, w której [...] dzieci uczy się w szkołach powszechnych i wyższych, wyłącznie z miesięcznej kwoty 1[...] zł brutto jest co najmniej poważnie utrudnione. W takiej sytuacji należy spodziewać się, że rodzina wnioskodawcy, o ile nie czerpie dochodów z innych źródeł, to korzysta chociażby z jakichś form pomocy rodzinnej lub socjalnej (np. świadczenia rodzinne, stypendia socjalne, wparcie materialne ze strony krewnych). Podany przez wnioskodawcę dochód z gospodarstwa nie został też potwierdzony żadnymi dokumentami i w istocie nie wiadomo na jakiej podstawie został oszacowany w takiej wysokości przez skarżącego. Oświadczenie majątkowe wnioskodawcy zawarte w formularzu nie odpowiadało wymogom przepisu art. 252 §1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o prawo pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a także o stanie rodzinnym. Wniosek skarżącego nie zawierał pełnej informacji umożliwiającej ocenę jego zdolności do uiszczenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Dodać należy, iż skarżący podał, że dysponuje majątkiem nieruchomym (domem, mieszkaniem i nieruchomością rolną). Posiadanie takiego majątku, mogącego realnie stanowić źródło dodatkowego dochodu, wyłącza co do zasady możliwość przyznania prawa pomocy. Z tych też powodów wnioskodawca został wezwany o uzupełnienie danych zwartych w formularzu poprzez podanie szczegółowych informacji i udokumentowanie swojej sytuacji materialnej, a sposób uzupełnienia wniosku został wyczerpująco określony w przedmiotowym wezwaniu. Uzupełnienia takiego jednak nie uczynił w wyznaczonym terminie ani też w złożonym sprzeciwie. Samo tylko oświadczenie strony o trudnej sytuacji finansowej oraz co do tego, że wnioskodawca utrzymuje rodzinę, w tym sześcioro uczących się dzieci, jedynie z prowadzonego przez niego gospodarstwa rolnego przynoszącego miesięczny dochód brutto w kwocie 1[...] zł, nie stanowi wystarczającego wykazania, że strona nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w całości ani w części. Jak już wspomniano, to na wnioskodawcy ciąży obowiązek uzasadnienia podnoszonych twierdzeń konkretnymi okolicznościami, oświadczeniami, a także poparcie ich w miarę możliwości dokumentami źródłowymi. Reasumując powyższe stwierdzić należy, iż wnioskodawca nie uzupełnił wniosku o prawo pomocy w sposób pozwalający na ustalenie jak wygląda jego rzeczywista sytuacja majątkowa i finansowa. W oparciu o treść tego wniosku oraz sprzeciwu przyjąć należy, że wnioskodawca wbrew ciążącemu na nim obowiązkowi dowodowemu nie wykazał, iż nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych w całości, czy chociażby w części. W aktach sprawy brak materiału dowodowego, który uzasadniałby stanowisko, że wnioskodawca nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów sądowych bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Z tych też przyczyn wniosek o przyznanie prawa pomocy nie mógł zostać uwzględniony. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 260 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Zgodnie z § 1 ust.3 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16.12.2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 221, poz. 2139 ze zm.) wpis stały w sprawach skarg z zakresu ochrony środowiska i przyrody wynosi 200,-zł. /-/ Barbara Drzazga