II SA/Po 198/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Sędziowie: Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Asesor WSA Paweł Daniel (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 6 czerwca 2024 r. w sprawie ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 5 grudnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] (dalej również jako: "Kolegium" albo "organ II instancji") decyzją z dnia 05 grudnia 2023 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Gminy i Miasta K., nr [...], z dnia 13 września 2023 r. w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego K. K. (dalej również jako: "wnioskodawczyni" albo "skarżąca") w związku ze sprawowaniem opieki nad ojcem – M. G.. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia podniesiono, że organ I instancji odmówił przyznania wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad ojcem. Jako przyczyną odmowy wskazano niemożność ustalenia daty powstania niepełnosprawności oraz fakt, że osoba wymagająca pomocy pozostaje w związku małżeńskim z osobą, która nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła K. K. reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika. Rozpoznając wniesione odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] przytoczyło w pierwszej kolejności przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2023 poz. 390 ze zm., dalej również jako: "ustawa" albo "u.ś.r."), a następnie wskazało, że w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13 (publ. OTK-A 2014/9/104 i Dz. U. z 2014 r. poz. 1443), brak określenia daty powstania niepełnosprawności w okresie dzieciństwa nie stanowił przeszkody dla rozważania zasadności przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W dalszej kolejności Kolegium podniosło, że z ustalonego stanu faktycznego wynika, że wnioskodawczyni zajmuje się schorowanym ojcem. Jednakże w ocenie Kolegium analiza art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych wyklucza możliwość przyznania wnioskowanej pomocy w sytuacji, w której osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, nawet jeżeli została orzeczona separacja. Dodatkowo Kolegium zwróciło uwagę, że wnioskodawczyni oświadczyła, że zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym, ale jest w dalszym ciągu ubezpieczona w KRUS, co poddaje w wątpliwość prawidłowość jej oświadczenia. Skargę na powyższą decyzję wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu K. K. reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika podnoszą zarzutu naruszenia: 1. art. 7, art. 8, art. 77 oraz art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego poprzez błędne nieustalenie, iż w niniejszej sprawie pomiędzy małżonkami zaistniała separacja, w tym nastąpił zupełny rozkład pożycia, małżonkowie nie mieszkają razem i nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego, co skutkowało bezzasadnym odmówieniem skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oraz wadliwe przyjęcie, iż podleganie przez skarżącą ubezpieczeniu w KRUS determinuje, iż prowadzi ona gospodarstwo rolne, podczas gdy ubezpieczenie w KRUS nie jest równoznaczne z prowadzeniem przez skarżącą gospodarstw rolnego; 2. art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. przez wadliwe utrzymanie w mocy decyzji organu i instancji, podczas gdy spełnione były wszystkie przesłanki dla pozytywnej rozpatrzenia przedmiotowego odwołania, co skutkowało bezpodstawnym brakiem zastosowaniem art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a.; 3. art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy poprzez ich wadliwą wykładnię i uznanie, iż świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje na rzecz osoby zobowiązanej do alimentacji niepełnosprawnego w związku ze sprawowaniem nad nim opieki w przypadku, gdy niepełnosprawny pozostaje w związki małżeńskim z osobą nieposiadającą orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas gdy rzeczony przepis należy interpretować w ten sposób, że umożliwia on uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej do alimentacji niepełnosprawnego w związku ze sprawowaniem nad nią opieki, nawet jeśli niepełnosprawny pozostaje w związku małżeńskim, gdy współmałżonek-nie może tej opieki sprawować z przyczyn obiektywnych niezależnych od niego i od jego woli, a nie jest on w stanie uczynić zadość obowiązkom alimentacyjnym. Wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Uzasadniając skargę pełnomocnik odwołał się do orzeczeń sadów administracyjnych wskazujących na wadliwość stanowiska organów administracji publicznej. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje stanowisko i wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a."), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Na wstępnie należy zwrócić uwagę, że niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na wniosek pełnomocnika skarżącej. Z akta administracyjnych sprawy wynika, że ojciec skarżącej pozostaje w separacji ze swoją żoną, a więc nie został orzeczony rozwód. Jest to o tyle istotne, że zgodnie z uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2022 r., I OPS 2/22, ONSAiWSA 2023, nr 1, poz. 2. warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.). Oznacza to zarazem, że faktyczna niemożliwość sprawowania opieki przez małżonka nie eliminuje przesłanki negatywnej o której mowa w ww. przepisie i okoliczność ta nie ma znaczenia w sprawie. W efekcie brak podstaw aby organ wydający decyzje miał podejmować jakiekolwiek ustalenia faktyczne w zakresie możliwości sprawowania opieki przez małżonka będącego w separacji. Ogólna moc wiążąca uchwał konkretnych i abstrakcyjnych nie pozwala na samodzielne rozstrzygnięcie przez jakikolwiek skład sądu administracyjnego sprawy w sposób sprzeczny ze stanowiskiem zawartym w uchwale i przyjęcie wykładni prawa odmiennej od tej, która została przyjęta przez skład poszerzony Naczelnego Sądu Administracyjnego. W myśl bowiem art. 269 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a., jeżeli jakikolwiek skład sądu administracyjnego rozpoznający sprawę nie podziela stanowiska zajętego w uchwale składu siedmiu sędziów, całej Izby albo w uchwale pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawia powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela pogląd zaprezentowany w uchwale z 14 listopada 2022 r. i nie widzi podstaw do inicjowania procedury o której mowa w art. 269 § 1 p.p.s.a. Należy przy tym podkreślić, że art. 614 k.r.o. określa skutki orzeczenia separacji. Stanowi on mianowicie, że orzeczenie separacji ma skutki takie jak rozwiązanie małżeństwa przez rozwód, chyba że ustawa stanowi inaczej (§ 1). Małżonek pozostający w separacji nie może zawrzeć małżeństwa (§ 2). Jeżeli wymagają tego względy słuszności, małżonkowie pozostający w separacji obowiązani są do wzajemnej pomocy (§ 3). Do obowiązku dostarczania środków utrzymania przez jednego z małżonków pozostających w separacji drugiemu stosuje się odpowiednio przepisy art. 60, z wyjątkiem § 3 (§ 4). Przepisu art. 59 nie stosuje się (§ 5). Natomiast zgodnie z art. 130 k.r.o. obowiązek jednego małżonka do dostarczania środków utrzymania drugiemu małżonkowi po rozwiązaniu lub unieważnieniu małżeństwa albo po orzeczeniu separacji wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka. W świetle przywołanych wyżej uregulowań art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1a, art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. odczytywanych w powiązaniu z przywołanymi wyżej unormowaniami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, skład orzekający Sądu w sprawie niniejszej stoi na stanowisku, że fakt orzeczonej separacji nie wpływa na obowiązek alimentacyjny męża względem jego żony. Przede wszystkim należy mieć na uwadze, że separowani małżonkowie w dalszym ciągu pozostają w związku małżeńskim, co jest okolicznością niesporną na gruncie rozpatrywanej sprawy. Dopóki więc osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, obowiązek alimentacyjny w pierwszej kolejności będzie obciążał małżonka, a nie zstępnych osoby wymagającej opieki. Innymi słowy, jeśli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a współmałżonek nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym, to właśnie on jest w pierwszej kolejności legitymowany do ubiegania się oświadczenie pielęgnacyjne. Sytuacja taka wyklucza ubieganie się o to świadczenie innych, zobowiązanych do alimentacji względem osoby niepełnosprawnej. Mając powyższe na względzie uznać należało, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, a skarga, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi podlegała oddaleniu. Równocześnie Sąd wskazuje, że brak spełnienia przesłanki, o jakiej mowa w art. art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a powodował, że brak było podstaw do rozważania wpływu pozostawania przez skarżącą osobą ubezpieczoną w KRUS na wynik sprawy.