II SA/Po 205/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Drzazga Sędziowie Sędzia WSA Jakub Zieliński (spr.) Sędzia WSA Tomasz Świstak Protokolant St. sekretarz sądowy Mariola Kaczmarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 04 sierpnia 2011 r. sprawy ze skargi D. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] 2011 r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia należności i odsetek do zwrotu z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego; I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. przyznaje adwokatowi K. R. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, udzielonej skarżącemu z urzędu, kwotę 295,20 zł (w tym 55,20 zł tytułem podatku od towarów i usług) , III. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Decyzją z dnia [...] 2010 r. nr [...] Wójt Gminy W., działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego oraz art. 2 pkt 10, art. 12 ust. 1 i ust. 2, art. 27 ust 1-3 i ust. 7 pkt 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r., nr 1 poz. 7 ze zm. ), ustalił D. F. jako dłużnikowi alimentacyjnemu, należność do zwrotu w kwocie 3600,- zł wraz z ustawowymi odsetkami, z tytułu otrzymanych przez E. F. świadczeń alimentacyjnych na rzecz W.F., M.F. oraz B. F., w kwocie po 200,- zł miesięcznie, wypłaconych w okresie od 1 kwietnia 2010 r. do 30 września 2010 r. Organ ustalił także, iż wysokość odsetek ustawowych w dniu wydania decyzji wynosiła 221,39 zł. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, iż decyzją z dnia [...] 2010 r. przyznano świadczenia alimentacyjne na rzecz W.F., M. F. oraz B.F. w łącznej kwocie 600 zł miesięcznie, na okres od 1 kwietnia 2010 r. do 30 września 2010 r. W okresie tym wypłacono kwotę 3600 zł. D. F. został powiadomiony o ww. decyzji z 18 kwietnia 2010 r. Dalej organ wyjaśnił, iż zgodnie z treścią art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami, które są naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Jednocześnie organ wskazał daty dokonania poszczególnych wypłat, a także zaznaczył, iż komornik sądowy przy Sądzie Rejonowym w W. nie przekazał żadnej kwoty z tytułu alimentów wyegzekwowanych od dłużnika alimentacyjnego. D. F. złożył do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. pismo z dnia 10 stycznia 2011 r. zatytułowane: "wniosek odwoławczy o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości." W uzasadnieniu pisma D. F. podniósł, iż nie jest w stanie płacić zasądzonych na rzecz jego dzieci alimentów, pomimo podjętej przez niego w zakładzie karnym pracy. Dalsze "naliczanie" świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami doprowadzi go do niewypłacalności. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L., decyzją z dnia [...] 2011 r. nr [...] postanowiło utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję Wójta Gminy W.. W uzasadnieniu Kolegium wyjaśniło, iż z treści art. 27 ust 1 i 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wynika ustawowy obowiązek dłużnika alimentacyjnego do zwrotu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, jak i obowiązek organu do wydania odpowiedniej decyzji w tym przedmiocie. W ocenie Kolegium kwota do której zwrotu zobowiązany jest D. F. został wyliczona prawidłowo. Ponadto organ I instancji podał dokładne daty wypłaty przyznanych świadczeń. Organ odwoławczy zwrócił ponadto uwagę, iż zgodnie z treścią art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należność z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, łącznie z odsetkami w całości lub części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Jednakże kwestia umorzenia powstałego zobowiązania może być przedmiotem odrębnego postępowania administracyjnego, którego wszczęcie jest możliwe na wniosek dłużnika. Jednoczesne złożenie odwołania od decyzji o zwrocie należności połączone z wnioskiem o umorzenie należności zobowiązanego jest działaniem nieprawidłowym. Kolegium zaznaczyło również, iż Wójt Gminy W. wszczął już odrębne postępowanie w sprawie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Skargę na powyższą decyzję D. F. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu podnosząc, iż nie zarzuca zaskarżonej decyzji nieprawidłowości w wyliczeniu i wskazaniu należnej kwoty z funduszu alimentacyjnego, zarzuca natomiast nieprawidłowe rozpatrzenie jego wniosku, o którym mowa w art. 30 ust 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W ocenie skarżącego organ I instancji niezbyt wnikliwie rozpoznał jego sytuację dochodową i rodzinną pod kątem ustalenia czy zachodzą przesłanki do umorzenia całkowitego lub częściowego jego należności alimentacyjnych lub odroczenia terminu ich płatności. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. wniosło o oddalenie skargi podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko, a także wyjaśniając, iż w pierwszej kolejności winna zostać wydana ostateczna decyzja orzekająca obowiązek zwrotu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych a dopiero później winno toczyć się postępowanie w przedmiocie umorzenia tych zaległości na wniosek strony. Obecny na rozprawie w dniu 4 sierpnia 2011 r. ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącego – adw. K. R. podtrzymał skargę a ponadto wniósł o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, które nie zostały opłacone nawet w części. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga zasługiwała na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone m.in. w art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - zwanej dalej p.p.s.a. (Dz. U nr 153, poz. 1270, ze zm.) sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem obowiązującym w dacie wydania zaskarżonego aktu. Stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1-3 p.p.s.a Sąd administracyjny, uwzględniając skargę, uchyla decyzję w całości albo części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Należy również zaznaczyć, iż rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi (art. 134 p.p.s.a.). W ocenie Sądu orzekającego w niniejszej sprawie, zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. została wydana z naruszeniem norm procedury administracyjnej, w stopniu określonym w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Wskazać bowiem należy, iż z treści pisma D. F. z dnia 10 stycznia 2011 r. jakkolwiek zatytułowanego "wniosek odwoławczy" i skierowanego do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L., nie wynika jednoznacznie, iż pismo to stanowiło odwołanie skarżącego od decyzji Wójta Gminy W. z dnia 29 grudnia 2010 r. w przedmiocie ustalenia należności i odsetek do zwrotu z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Treść tego pisma sugeruje, iż stanowi ono w rzeczywistości wniosek o umorzenie należności ustalonych ww. decyzją Wójta Gminy W. z dnia 29 grudnia 2010 r. Do takiej konkluzji prowadzą również zarzuty zawarte w skardze, w której skarżący zaznaczył, iż nie kwestionuje sposobu ustalenia obciążających go należności z tytułu wypłaconych z funduszu alimentacyjnego świadczeń, ale domaga się rzetelnego rozpatrzenie jego wniosku o umorzenie tych należności. W tym miejscu podkreślenia wymaga, iż zasadą postępowania administracyjnego, wyrażoną m.in. w art. 63, 65, 128, 140 k.p.a. jest jego odformalizowanie, tak aby sprawa mogła być rozpoznana zgodnie z intencją i interesem strony bez zbędnego formalizmu. Nie można jednak przyjąć, że jeżeli żądanie jest zredagowane niezręcznie i mało zrozumiale, to organ administracji publicznej jest uprawniony do sprecyzowania treści żądania. Jest to niedopuszczalne, chociażby dlatego, że mogłoby to doprowadzić do niedopuszczalnej zmiany żądania, wbrew intencji osoby wnoszącej podanie. (por. wyrok NSA z dnia 4 kwietnia 2002 r., I SA 2188/00 opubl. w LEX nr 81741; wyrok NSA z dnia 26 września 2006 r. sygn. akt I OSK 1296/05 opubl. w LEX nr 321213 oraz wyrok WSA w Warszawie z dnia 5 listopada 2004 r., IV SA 4339/03, opubl. w LEX nr 164511). Jeżeli zatem treść pisma nie przesądza, w sposób jednoznaczny, intencji autora to organ powinien zwrócić się do strony o zajęcie jednoznacznego stanowiska, mając na względzie postanowienia art. 7 - 9 k.p.a. W rozpoznawanej sprawie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. w sposób dowolny uznało, iż pismo D. F. z dnia 10 stycznia 2011r. stanowi jednocześnie odwołanie od decyzji Wójta Gminy W. z dnia [...] 2010 r. oraz wniosek o umorzenie należności z tytułu wypłaconych z funduszu alimentacyjnego świadczeń i rozpoznało pismo jako odwołanie bez wyjaśnienia jaka była rzeczywista intencja autora tego pisma. W ocenie Sądu rozstrzygnięcie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. uznać należy za co najmniej przedwczesne, skoro z treści pisma skarżącego z dnia 10 stycznia 2011 r. nie wynikał - w sposób nie budzący wątpliwości - jego rzeczywisty charakter, co znalazło także potwierdzenie w treści skargi. Rozpoznając ponownie sprawę organ II instancji winien zwrócić się do D. F. o sprecyzowanie jego pisma z dnia 10 stycznia 2011 r. pouczając go także o sposobie rozpatrywania wniosków o umorzenie należności z tytułu wypłaconych z funduszu alimentacyjnego świadczeń (art. 30 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów) i w zależności od treści odpowiedzi nadać odpowiedni bieg ww. pismu. Biorąc pod uwagę powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w punkcie I wyroku orzeczono o uchyleniu zaskarżonej decyzji. O wynagrodzeniu pełnomocnika, wyznaczonego dla strony skarżącej z urzędu, Sąd orzekł na podstawie art. 250 p.p.s.a. i § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c oraz § 2 ust. 1, 2 i 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.). Ponadto na podstawie art. 152 p.p.s.a. Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.