II SA/Po 2053/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Kosewska Sędziowie WSA Beata Sokołowska ( spr.) WSA Maria Kwiecińska Protokolant: ref. staż. Marek Nowak po rozpoznaniu w dniu 10 stycznia 2006r. sprawy ze skargi S.S. na decyzję Wojewody z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wymeldowania I. uchyla zaskarżoną decyzję i ją poprzedzająca decyzję Wójta Gminy K. z dnia [...] nr [...]; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/ M. Kwiecińska /-/ M. Kosewska /-/ B. Sokołowska Decyzją z dnia [...] Nr [...] Wójt Gminy K., na podstawie art. 15 ust 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 roku o ewidencji ludności i dowodach osobistych ( tekst jednolity Dz.U. Nr 47 poz. 960 z 2001 roku), art. 104 kpa oraz orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 roku ( Dz.U. Nr 78 poz. 716), po rozpatrzeniu wniosku złożonego przez K.W. orzekł o odmowie wymeldowania S.S. z pobytu stałego w K. ul. O. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że S.S. został zameldowany w K. przy ul. O. w dniu [...] roku przez swoją siostrę G.W. Stałe zameldowanie umożliwiało wyżej wymienionemu skorzystanie ze zwolnienia warunkowego z Zakładu Karnego. G.W. zatrudniła brata w gospodarstwie rolnym, które w [...] 2002 roku przekazała synowi K.W., a sama przeszła na rentę. Dnia [...] roku w wyniku konfliktów w rodzinie nakazała S.S. opuszczenie mieszkania, wszystkie rzeczy brata wystawiła pod wiatę i utrudniła dostęp do lokalu. S. powiadomił o powyższym Policję, która interweniowała, ale mimo to nie został on wpuszczony do mieszkania i był zmuszony zamieszkać u znajomych. W tej sytuacji Wójt Gminy uznał, że nie zaszły przesłanki określone w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych przemawiające za wymeldowaniem S.S. z miejsca pobytu stałego. W oparciu o przeprowadzone postępowanie stwierdził bowiem, że S.S. nie opuścił przedmiotowego mieszkania dobrowolnie, lecz został z niego wyrzucony przez swą siostrę, a próby powrotu do niego okazały się bezskuteczne. Od powyższej decyzji wniósł odwołanie K.W. Odwołujący nie zgodził się z decyzją organu I instancji i podał, że S.S. nie łożył żadnych opłat, choć korzystał z mebli, pościeli i wyżywienia jego rodziców. Ze względu natomiast na złe zachowanie ( stan nietrzeźwy) i trudny charakter matka G.W. z miesięcznym wypowiedzeniem nakazała mu opuszczenie mieszkania. Po miesiącu S. zabrał swe rzeczy z budynku gospodarczego, które tam zostawił przed pójściem do Zakładu Karnego i zamieszkał u R.K., C.B. a obecnie S.S. Decyzją z dnia [...] roku nr [...] Wojewoda, na podstawie art. 138 § 1 pkt. 2 kpa i art. 15 ust 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 roku o ewidencji ludności i dowodach osobistych oraz zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 roku, uchylił zaskarżoną decyzję w całości. Uzasadniając swą decyzję organ odwoławczy podał, że S.S., na rozprawie administracyjnej w dniu [...] roku oświadczył, iż z lokalu przy ul. O. został wyrzucony przez swoją siostrę w [...] 2002 roku, na skutek konfliktów rodzinnych, co zgłosił Policji. Zamieszkuje u znajomych, bo do spornego mieszkania nie jest wpuszczany przez domowników. Organ II instancji zwrócił uwagę na wywiad meldunkowy, który potwierdził fakt niezamieszkiwania S.S. w spornym mieszkaniu. Podkreślił też, że po opuszczeniu lokalu nie podjął on czynności prawnych celem powrotu do tego lokalu. Zdaniem organu zgłoszenie skargi na Policji nie można uznać za środek prawny zmierzający do przezwyciężenia przeszkód w swobodnym korzystaniu z mieszkania przy ul. O. S.S. pismem z dnia [...] roku wniósł skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Skarżący podał, że w dniu [...] 2002 roku siostra oświadczyła, że ma opuścić mieszkanie dotychczas zajmowane oraz wystawiła wszystkie jego rzeczy pod wiatę. O zaistniałej sytuacji powiadomił dzielnicowego w K. i swojego kuratora. Powyższe nie przyniosło jednak rezultatu. Nie udało mu się powrócić do mieszkania a siostra stawała przeciw niemu z tym, co miała w ręce ( szczotka, siekiera). On natomiast nie chciał wejść w konflikt z prawem i użyć siły. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko i argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna, ale z innych przyczyn niż te, które wskazał S.S. Na wstępie należy wyjaśnić, że niniejsza sprawa podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie przepisów ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) i ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku- Przepisy wprowadzające ustawę- Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153, poz. 1271). Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, nie są natomiast uprawnione do merytorycznego rozstrzygania sprawy. Jednocześnie z przepisu art. 134 § 1 ostatnio cytowanej ustawy wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Materialną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 roku o ewidencji ludności i dowodach osobistych ( tekst jednolity Dz.U. Nr 47 poz. 960 z 2001 roku ze zm.). Zgodnie z treścią tego przepisu rozpatrywaną w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 roku ( sygn. akt K 20/01) orzekającym o niezgodności z Konstytucją art. 9 ust. 2 cytowanej ustawy wystarczającą podstawę do wymeldowania danej osoby stanowi faktyczne opuszczenie przez nią miejsca pobytu stałego. O takim opuszczeniu można natomiast mówić w przypadku trwałego zerwania więzi z dotychczasowym miejscem zamieszkania, co nie zachodzi w sytuacji niedobrowolnego wyprowadzenia się z lokalu połączonego jednak z podejmowaniem prawem przewidzianych środków zmierzających do umożliwienia powrotu do dotychczasowego miejsca zamieszkania ( m. in. wyrok NSA z dnia 15 lutego 2002 roku sygn. akt II SA/Po 1942/00, wyrok NSA z dnia 12 kwietnia 2001 roku, sygn. akt V SA 3078/00, LEX nr 78937, wyrok NSA z dnia 22 sierpnia 2000 roku, sygn. akt V SA 108/00, LEX nr 49954). Sąd w przedmiotowej sprawie nie dopatrzył się naruszenia przepisów prawa materialnego, albowiem bezspornym jest fakt opuszczenia przez S.S. w sierpniu 2002 roku miejsca pobytu stałego w K., ul. O., do którego już nie powrócił. O konieczności wyprowadzenia się z miejsca dotychczasowego zamieszkania i zachowaniu siostry, która uniemożliwiała mu powrót do tego lokalu skarżący poinformował jedynie Policję i swego kuratora. Nie podjął jednak innych prawnych działań, które umożliwiałoby mu ponowne zamieszkanie w spornym lokalu, w szczególności nie wniósł pozwu o przywrócenie naruszonego posiadania. W mieszkaniu przy ul. O. S.S. nie posiada swoich rzeczy i nie mieści się tam jego centrum życiowe. Niezależnie od oceny niniejszej sprawy pod kątem zastosowania prawa materialnego – ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych Sąd stwierdził w działaniu organów administracyjnych istotne naruszenie prawa o charakterze procesowym- tj. przepisu art. 10 § 1 kpa, zgodnie z którym organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Odstępstwo od tej zasady może mieć miejsce jedynie wtedy, gdy załatwienie danej sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożąca niepowetowaną szkodę materialną ( art. 10 § 2 kpa). W orzecznictwie i doktrynie panuje utrwalony pogląd, że prawo strony do zajęcia stanowiska wobec całości zebranych w sprawie dowodów i żądań koreluje z kategorycznym obowiązkiem leżącym po stronie organu prowadzącego postępowanie i polegającym na konieczności pouczenia strony o prawie zapoznania się z aktami i złożenia końcowego oświadczenia oraz na wstrzymaniu się od wydania decyzji do czasu ( określonego wyznaczonym stronie terminem) złożenia tego oświadczenia. Brak w aktach sprawy końcowego oświadczenia strony oraz dowodu pouczenia strony przez organ o przysługującym jej prawie stanowi zatem o naruszeniu obowiązku określonego w art. 10 § 1 kpa ( zob. m. inn. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Warszawa 2005r. s. 84-86, wyrok NSA z dnia 6 października 2000 roku, sygn. akt V SA 316/00 LEX nr 50116, wyrok NSA z dnia 10 grudnia 1997 roku, sygn. akt I SA Gd 409/96, Biuletyn Skarbowy 1998/2/16). Jednocześnie naruszenie zasady ogólnej czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym jest uznawane za kwalifikowaną wadę procesową - stanowiącą podstawę wznowienia postępowania ( art. 145 § 1 pkt. 4 kpa) i to niezależnie od tego, czy takie naruszenie norm prawa procesowego miało wpływ na treść decyzji, czy też takiego wpływu stwierdzić nie można. Ta okoliczność ma charakter formalny w tym sensie, że sam fakt braku udziału strony, choćby we fragmencie postępowania- bez jej wiedzy stanowi dostateczny powód wznowienia postępowania administracyjnego. Przepis art. 145 § 1 pkt. 4 kpa nie żąda bowiem stwierdzenia, że brak udziału strony spowodował szkodę dla stron, czy tez stwierdzenia, iż udział strony spowodowałby inne załatwienie sprawy ( zob. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2005r., s. 647 oraz m. in. wyrok NSA z dnia 26 stycznia 1999 roku, sygn. akt III SA/Po 979/98, LEX nr 39458. W rozpoznawanej sprawie Sąd stwierdził brak dowodów na okoliczność pouczenia S.S. a także K.W. o prawie do wypowiedzenia się w wyznaczonym terminie, co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Co prawda z rozprawy administracyjnej z dnia [...] roku wynika, że prowadzący rozprawę przedstawił stronom dotychczas zgromadzone w sprawie dokumenty, ale nie zawierały one protokołu z zeznań świadka C.B., a ponadto pismo kuratora zawodowego zostało sporządzone dopiero w dniu [...] 2003 roku ( po rozmowie telefonicznej z dnia [...] 2003 roku), a więc również strony nie zostały z nim zapoznane. W tym stanie rzeczy nie można więc mówić o dopełnieniu przez organ I instancji ustawowego obowiązku określonego w art. 10 § 1 kpa. Na powyższe naruszenie prawa procesowego nie zwrócił też uwagi organ odwoławczy i przed wydaniem decyzji z dnia [...] roku także nie umożliwił stronom wypowiedzenia się co do całości zebranych dowodów i żądań zawartych w aktach sprawy. Należy również wskazać, że organ II instancji podał, iż podstawę jego rozstrzygnięcia stanowi ( między innymi) art. 138 § 1 pkt 2 kpa. Zgodnie zaś z brzmieniem powołanego przepisu organ odwoławczy wydaje decyzję, w której uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy bądź uchylając tę decyzję- umarza postępowanie pierwszej instancji. Wojewoda w decyzji stanowiącej przedmiot skargi uchylił natomiast jedynie zaskarżoną decyzję, Wójta Gminy K., w całości i choć z uzasadnienia wynika wyraźnie stanowisko organu, a w szczególności, że jego zdaniem istnieją podstawy, w myśl art. 15 ust 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, do wymeldowania S.S., sentencja omawianej decyzji z dnia [...] roku ( nr [...]) nie zawiera orzeczenia co do istoty sprawy. Wobec powyższych rozważań należało więc uchylić decyzje obu instancji jako wydane z naruszeniem prawa stanowiącego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego określoną art. 145 § 1 pkt 4 kpa a także odnośnie organu II instancji wydaną z naruszeniem przepisów postępowania tj. art. 138 § 1 pkt 2 kpa. Dlatego Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 b) i c) oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm), orzekł jak w punkcie I i II sentencji wyroku. /-/ M. Kwiecińska /-/ M. Kosewska /-/ B. Sokołowska