II SA/Po 211/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu - Katarzyna Witkowicz-Grochowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 5 maja 2014r. wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi M. H. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] grudnia 2013r. Nr [...] w przedmiocie odstąpienia od nałożenia obowiązku wykonania określonych robót budowlanych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. /-/ K. Witkowicz-Grochowska Skarżąca M. H. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniosła o zwolnienie jej od kosztów postępowania sądowego. W formularzu PPF o prawo pomocy wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych w całości oraz o ustanowienie adwokata. Argumentowała, że nie jest w stanie ponieść tych kosztów bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego siebie i rodziny. Oświadczyła, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem, na ich utrzymaniu pozostaje syn, który od dłuższego czasu jest bezrobotny. Skarżąca podała, że z powodu choroby przeszła na rentę, musi znajdować się pod opieką lekarza, co zwiąże się z dojazdami do Wrocławia na odpłatne wizyty. Koszty te i wydatki na leki stanowią dodatkowe obciążenie. Utrzymują się z renty skarżącej w wysokości [...] zł oraz wynagrodzenia za pracę jej męża w wysokości [...] zł. Nadto podała, że posiada dom o powierzchni [...] m² oraz jest właścicielem spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu o powierzchni [...] m², w którym mieszka jej córka. W tym zakresie podała, że mieszkanie obciążone jest kredytem w wysokości [...] zł, skarżąca jest współkredytobiorcą, nie ponosi z tego tytułu żadnych korzyści finansowych. Mąż skarżącej jest współwłaścicielem samochodu osobowego marki Opel Asta z 1998r. Oświadczyła, że nie dysponuje oszczędnościami, ani innymi wartościowymi przedmiotami. Z uwagi na fakt, że wniosek skarżącej o prawo pomocy na urzędowym formularzu był niepełny, co do sytuacji finansowej i rodzinnej, zwrócono się, w oparciu o przepis art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r., poz. 270, ze zm., dalej "p.p.s.a."), o uzupełnianie wniosku o prawo pomocy poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. Zobowiązano przede wszystkim do podania wszystkich źródeł miesięcznych dochodów stałych, jak i dorywczych, jakie uzyskuje skarżąca wraz z mężem i synem, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe oraz do poparcia tych twierdzeń odpowiednimi dokumentami (decyzje ZUS, PIT za 2012r. i 2013r). Wezwano także do podania, czy syn zarejestrowany jest w urzędzie pracy, czy pobiera zasiłek dla bezrobotnych. Następnie wezwano skarżącą do przedłożenia wyciągów z rachunków bankowych za okres ostatnich 6 miesięcy wraz z informacją o zaciągniętych kredytach i pożyczkach oraz o zajęciach komorniczych. Wyciągi z tych rachunków przedstawiają, bowiem wprost skalę środków jakimi wnioskodawczyni realnie dysponuje. Zobowiązano skarżącą do podania czy ona, mąż lub syn prowadzą działalność gospodarczą, jeżeli tak to z jakim wynikiem finansowym oraz do opisania posiadanych, dzierżawionych i wynajmowanych nieruchomości, wraz z podaniem jakie przynoszą dochody i jakich kosztów wymaga ich utrzymanie. Wezwano także skarżącą do podania jakie posiada i użytkuje samochody oraz do przedstawienia szczegółowego spisu koniecznych kosztów bieżącego utrzymania rodziny, gdyż wysokość ponoszonych kosztów z tego tytułu wskazuje także na wielkość środków, jakimi skarżąca rzeczywiście rozporządza. Skarżąca wskazała bowiem, że choruje i ponosi znaczne koszty dojazdów i odpłatnego leczenia. Powyższe wezwanie, skarżąca odebrała osobiście 12 marca 2014r., do dnia dzisiejszego pozostało bez odpowiedzi. Przepis art. 246 §1 p.p.s.a. wskazuje przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej (a taką osobą w niniejszej sprawie jest skarżąca). W zakresie całkowitym następuje ono, gdy osoba fizyczna wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a). Podzielić należy stanowisko ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych, że instytucja prawa pomocy powinna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z 21 grudnia 2006r., sygn. akt II FS 741/06). Należy, więc podkreślić, że ciężar wykazania występowania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie składającej w tym przedmiocie wniosek. To z kolei oznacza, że wnioskodawczyni powinna poczynić wszelkie kroki mające na celu uzasadnienie i uprawdopodobnienie okoliczności, na które się powołuje, zaś uznanie, czy nastąpiło to w sposób dostateczny zostaje ocenione w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy. Dlatego instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim osobom, które nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem. A zatem przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawczynią dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanej regulacji. Wnioskodawczyni powinna, więc wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym chociażby w części, jest obiektywnie niemożliwe. Konieczne jest również wskazanie, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej, rodzinnej i finansowej wnioskodawczyni. W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, na podstawie art. 255 p.p.s.a. można wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, stanu rodzinnego i dochodów. Wspólne, bowiem zamieszkanie z innymi osobami uzasadnia ocenę, że skarżąca wraz z mężem i synem współtworzy wspólne gospodarstwo domowe. W konsekwencji dochody i obciążenia finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową skarżącej domagającej się skorzystania z dobrodziejstwa prawa pomocy. Wyjaśnienia wymagała zatem sytuacja finansowa i majątkowa syna skarżącej. Pomimo wezwania w trybie przepisu art. 255 p.p.s.a. skarżąca nie złożyła żadnych dodatkowych oświadczeń wiedzy, co do stanu rodzinnego, majątkowego i finansowego, a także nie przedłożyła pomocnych w tym zakresie dokumentów źródłowych, które umożliwiłyby ocenę, czy sytuacja finansowa skarżącej uzasadnia przyznanie prawa pomocy, chociażby w części. Zauważyć bowiem należy, że koszty sądowe stanowią należności publiczno-prawne i powinny być zapłacone w pierwszej kolejności, zaraz po uiszczeniu koniecznych wydatków koniecznego utrzymania skarżącej i rodziny. Wniosek skarżącej w okolicznościach niniejszej sprawy nie odzwierciedlał pełnej i rzeczywistej sytuacji rodzinnej, finansowej i majątkowej wnioskodawczyni. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. post. NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06; post. NSA z dnia 27 października 2011r., sygn. akt I GZ 170/11, www.cebois.nsa.gov.pl). W takim stanie rzeczy niemożliwe okazało się poczynienie pełnych ustaleń faktycznych w rozpatrywanym zakresie, uzasadniających stwierdzenie, że sytuacja rodzinna i finansowa wnioskodawczyni nie pozwala na pokrycie kosztów postępowania, co musiało skutkować odmową przyznania prawa pomocy. Na podstawie art. 258 §1 i 2 pkt 7 w zw. z art. 246 §1 pkt 1 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, jak w postanowieniu. /-/ K. Witkowicz-Grochowska