II SA/Po 213/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Aleksandra Łaskarzewska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 8 stycznia 2009 r. wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi H. P.-O. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę postanawia oddalić wniosek. /-/A. Łaskarzewska Skarżąca H. P.-O. wniosła o częściowe zwolnienie jej od kosztów sądowych związanych z wniesieniem skargi kasacyjnej. Uzasadniając wniosek skarżąca podała, iż nie jest w stanie ponieść tych wydatków bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Następnie wskazała, że wprawdzie posiada środki pieniężne w kwocie [...] zł oraz przychód w wysokości [...] zł, jednakże środki te nie mogą być wydatkowane na potrzeby niniejszego postępowania, bowiem w związku ze złym stanem kamienicy przy ul. [...] (w [...]), której skarżąca jest współwłaścicielką, konieczne jest pilne i niezwłoczne przeprowadzenie kapitalnego remontu, a jego koszt szacowany jest na kwotę 180 000 zł. Skarżąca stwierdziła także, iż na remont ten przeznaczy wszystkie swoje oszczędności, bieżące dochody, a ponadto zobowiązana będzie do zaciągnięcia wysokiego kredytu bankowego. We wniosku o prawo pomocy złożonym na urzędowym formularzu PPF skarżąca podała, że samodzielnie prowadzi swoje gospodarstwo domowe. W części wniosku dotyczącej posiadanego majątku wskazała, iż ma dom jednorodzinny o powierzchni [...] m² oraz jest współwłaścicielką w 1/[...] kamienicy [...] położonej w [...] przy ul. [...]; ponownie podniosła, że kamienica ta utrzymywana jest na bieżąco z posiadanych środków i jej stan wymaga kapitalnego remontu, a koszt [...] szacowany jest na kwotę 180 000 zł, a ponadto oświadczyła, że prócz oszczędności w wysokości [...] zł posiada [...], którego wartość przekracza 3 000 euro. Skarżąca podała, że utrzymuje się z [...] w wysokości [...] zł brutto miesięcznie oraz z [...] w wysokości [...] zł brutto miesięcznie, co daje łączną kwotę [...] zł brutto miesięcznie. Do wniosku skarżąca dołączyła kserokopię kosztorysu ofertowego dotyczącego remontu [...] na ogólną wartość robót w wysokości 182 854,15 zł. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 4 grudnia 2008 r. odmówiono H. P.-O. przyznania prawa pomocy. Skarżąca nie zgodziła się z tym rozstrzygnięciem i działając poprzez pełnomocnika procesowego wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia domagając się zmiany tego postanowienia i przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie jej od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego w tej sprawie. Skarżąca zarzuciła orzeczeniu obrazę przepisów postępowania mającą istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez błędne przyjęcie, iż skarżąca może ponieść koszty wpisu sądowego w tej sprawie bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zdaniem skarżącej stanowisko Sądu, iż uiszczenie wpisu nie przekracza jej możliwości finansowych jest błędne i nie znajduje uzasadnienia w materiale dowodowym zebranym w sprawie, bowiem skarżąca musi przeznaczyć na koszt niezbędnego i pilnego remontu [...] całość bieżących przychodów i wszelkie oszczędności, dodatkowo zaś musi zaciągnąć zobowiązania w celu pokrycia kosztów remontu szacownego na kwotę 180 000 zł, która to okoliczność wynika wprost z dokumentów zebranych w sprawie i nie wymaga dalszego dowodzenia oraz składania dodatkowych dokumentów czy zaświadczeń. W ocenie skarżącej wymóg poniesienia dodatkowych kosztów postępowania powoduje, że skarżąca musi zaciągnąć dodatkowe długi, co przy znaczących wydatkach skutkuje uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla skarżącej, co uzasadnia przyznanie je prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wojewódzki Sad Administracyjny zważył co następuje. Zgodnie z dyspozycją art. 260 § 1 p.p.s.a. skuteczne wniesienie sprzeciwu od postanowienia wydanego przez referendarza sądowego powoduje, że postanowienie to traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zatem już samo wniesienie sprzeciwu, a nie jego zakres i treść, powoduje utratę mocy wiążącej postanowienia wydanego przez referendarza sądowego, a ustawa nie daje sądowi uprawnienia do merytorycznego rozpoznania zasadności sprzeciwu (por. J.P. Tarno [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis Warszawa 2006, str. 534; post. NSA: z dnia 28 września 2005 r., I OZ 942/05, dostępne w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl, oraz z dnia 23 grudnia 2004 r., FZ 375/04, ONSAiWSA 2005/6/119). Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. p.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w całkowitym zakresie następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowoadministracyjnego(§1pkt 1). Z kolei dla przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym konieczne jest wykazanie, iż osoba fizyczna nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (§ 1 pkt 2). Powołany przepis stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Okoliczności przytoczone we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak również przedstawione dokumenty, powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. Oznacza to, że w niniejszej sprawie na skarżącej spoczywał ciężar wykazania, iż jej sytuacja majątkowa i finansowa jest na tyle trudna, że skarżąca nie ma możliwości poniesienia kosztów sądowych. W tym miejscu należy podkreślić wyjątkowość instytucji prawa pomocy, która może być stosowana jedynie wobec osób rzeczywiście ubogich, a więc ze względu na okoliczności życiowe pozbawionych środków do życia bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko niezbędne potrzeby egzystencjalne. Instytucja przyznania prawa pomocy wprowadzona została do postępowania sądowoadministracyjnego celem umożliwienia obrony swoich praw przed sądem, a zatem zagwarantowania konstytucyjnego prawa do sądu, osobom o znikomych dochodach lub dochodów tych pozbawionym i znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej. Tymczasem skarżąca uzyskuje stałe łączne miesięczne wpływy w kwocie [...] zł brutto ([...] w wysokości [...] zł brutto miesięcznie oraz należności z tytułu [...] w wysokości [...] zł brutto miesięcznie). Z tych środków samodzielnie utrzymuje siebie prowadząc swoje gospodarstwo domowe. Dochodów skarżącej nie można uznać za minimalne, skoro wysokość uzyskiwanych środków materialnych pozwala jej na pokrycie wszystkich swoich wydatków oraz na poczynienie pewnych oszczędności, bowiem aktualnie - zgodnie z oświadczeniem wnioskodawczyni - ich wysokość stanowi kwotę [...] zł, a kamienica [...] jest na bieżąco utrzymywana w ramach posiadanych środków, wnioskodawczyni nie poddała przy tym, iżby miała jakieś zaległości płatnicze. Wobec powyższego, uprawniony jest wniosek, że skarżąca może uiścić koszty sądowe w niniejszej sprawie bez uszczerbku w wydatkach koniecznych dla jej utrzymania. Koszty sądowe mają charakter należności publiczno-prawnych i skarżąca zobowiązana jest do ich uiszczenia w pierwszej kolejności, zaraz po zaspokojeniu niezbędnych potrzeb egzystencjalnych. Osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna poczynić oszczędności we własnych bieżących wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny, bowiem koszty sądowe powinny być ponoszone na równi z innymi niezbędnymi wydatkami, a prawo pomocy powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe. Nie można przy tym zgodzić z poglądem wnioskodawczyni co do tego, że posiadane przez nią oszczędności oraz bieżące przychody nie mogą pokrywać kosztów sądowych, gdyż środki te zamierza przeznaczyć na remont kamienicy, albowiem posiadanie majątku nieruchomego rodzi po stronie właściciela obowiązki dotyczące utrzymania tego majątku w należytym stanie. Tego rodzaju wydatków nie można zaliczyć do niezbędnych i koniecznych kosztów bieżącego utrzymania strony ubiegającej się o prawo pomocy, zatem koszty remontu majątku nieruchomego nie mogą wyprzedzać konieczności uiszczenia przez stronę kosztów sądowych. Na marginesie również trzeba zauważyć, iż skarżąca obowiązana jest co do zasady do pokrycia części wydatków związanych z utrzymaniem nieruchomości objętej współwłasnością, proporcjonalnie do jej udziału w nieruchomości, zatem obciąża ją 1/[...] kosztu remontu. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, iż skarżąca nie wykazała, że uzyskiwana przez nią wysokość dochodów i ponoszone koszty jej bieżącego utrzymania uprawniają do skorzystania z dobrodziejstwa prawa pomocy chociażby w części. Informacje zawarte w przedłożonym w niniejszej sprawie oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątkowym i dochodach wnioskodawczyni nie uzasadniają twierdzenia, że konieczność uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie 250 zł - § 3 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 221, poz. 2193) spowoduje uszczerbek w jej koniecznych wydatkach i realnie ograniczy skarżącej prawo do sądu. W konsekwencji wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych – wpisu od skargi kasacyjnej podlega oddaleniu i dlatego na podstawie art. 260 w zw. z art. 246 § 1 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia. /-/A. Łaskarzewska