II SA/Po 215/18

Dnia 16 października 2018 roku Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Robert Talaga po rozpoznaniu w dniu 16 października 2018 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku radcy prawnego o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w sprawie ze skargi J. C. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]roku, Nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia odmówić przyznania wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy /-/ R. Talaga Postanowieniem z dnia 12 kwietnia 2018 roku starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu zwolnił J.C. od kosztów sądowych i ustanowił dla niego radcę prawnego jako pełnomocnika z urzędu. Pismem z dnia 8 maja 2018 roku Wicedziekan Okręgowej Izby Radców Prawnych w P. wyznaczyła radcę prawnego B. T. jako pełnomocnika skarżącego z urzędu. Z akt sprawy wynika, że na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Poznaniu w dniu 29 sierpnia 2018 roku nie stawił się nikt. Wyrokiem z dnia 29 sierpnia 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylił zaskarżone postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kaliszu. Pismem z dnia 6 września 2018 roku pełnomocnik skarżącego radca prawny Bartosz Tomczuk wniósł o przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu i oświadczył, że nie zostały one pokryte w żadnej części. Zgodnie z art. 250 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 roku, poz. 1302 ze zm.), dalej jako "P.p.s.a.", wyznaczony adwokat lub radca prawny (...) otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach i opłatach za czynności adwokatów lub radców prawnych (...) w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. W tym względzie należy zaznaczyć, że szczegółowe zasady ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu reguluje rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2016 roku, poz. 1715), które obowiązuje od dnia 2 listopada 2016 roku. W orzecznictwie sądów administracyjnych, jak i w literaturze przedmiotu, z treści wskazanych przepisów wywodzi się, że przepisy te nie nakładają obowiązku uwzględnienia każdego wniosku o przyznanie wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy. Wniosek ten podlega ocenie pod kątem jakości usług świadczonych w ramach prawa pomocy i ich wpływu na sytuację procesową strony. Przyznanie takiego wynagrodzenia pełnomocnikowi ustanowionemu z urzędu na podstawie art. 244 P.p.s.a., oznacza obciążenie Skarbu Państwa ciężarem finansowym z nim związanym. Stąd też, sąd jako dysponent środków publicznych, odpowiada za zasadność i legalność ich wydatkowania (por. B. Dauter w: S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka-Medek, "Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych", Warszawa 2007, Wyd. LexisNexis, s. 316-317). Oznacza to uprawnienie i obowiązek sądu ustalenia, czy pomoc prawna rzeczywiście została udzielona. Tylko w takiej sytuacji dopuszczalne jest pozytywne orzeczenie w przedmiocie wniosku pełnomocnika z urzędu o przyznanie wynagrodzenia. Wobec powyższego pełnomocnikowi ustanowionemu w ramach przyznanego stronie prawa pomocy wynagrodzenie takie przysługuje jedynie w związku z faktycznym (rzeczywistym) udzieleniem pomocy prawnej (por. postanowienie NSA z dnia 22 dnia grudnia 2004 r., sygn. akt OZ 720/04, postanowienie NSA z dnia 18 października 2007 r., sygn. akt II FZ 515/07, postanowienie NSA z dnia 16 czerwca 2010 r., sygn. akt II FZ 143/10, postanowienie NSA z dnia 25 października 2011 r., sygn. akt I OZ 790/11, postanowienie NSA z dnia 13 kwietnia 2012 r., sygn. akt II OZ 214/12, por. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Pełnomocnik powinien dołożyć należytej staranności w realizacji nałożonych obowiązków, zapłata bowiem za nie pochodzi ze środków Skarbu Państwa [por. M. Knysiak-Sudyka, Komentarz do art. 250 P.p.s.a., publ. w Lexie]. W rozpatrywanej sprawie wniosek radcy prawnego o przyznanie wynagrodzenia za pomoc prawną świadczoną z urzędu nie zasługuje na uwzględnienie. Z akt sprawy nie wynika, aby pełnomocnik skarżącego podejmował jakiekolwiek czynności w sprawie. W postępowaniu przed sądem w pierwszej instancji powinny one znaleźć odzwierciedlenie w aktach sprawy, poprzez wyrażenie przez pełnomocnika stanowiska w sprawie oraz złożenie w imieniu strony niezbędnych wniosków procesowych. Ustanowiony z urzędu pełnomocnik może również udzielić efektywnej pomocy stronie reprezentując jej interesy podczas rozprawy prowadzonej przed sądem, która poprzedza wydanie rozstrzygnięcia. W rozpoznawanym przypadku pełnomocnik nie stawił się jednak na rozprawie. Tym samym przyjąć należy, że w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji pełnomocnik skarżącego w istocie nie podjął czynności, które stanowią faktyczne udzielenie stronie skarżącej pomocy prawnej. W szczególności pełnomocnik nie złożył w imieniu skarżącej żadnego pisma procesowego, jakiegokolwiek wniosku procesowego, pisma rozwijającego zarzuty skargi i jej uzasadnienie, ani nie uczestniczył w rozprawie przed wojewódzkim sądem administracyjnym. W konsekwencji brak jest podstaw do przyznania radcy prawnemu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, co skutkuje oddaleniem wniosku pełnomocnika, czyli odmową przyznania wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy. Mając powyższe na względzie na podstawie art. 250 § 1, art. 258 § 1 i 2 pkt 8 P.p.s.a. postanowiono, jak w sentencji. /-/ R. Talaga