II SA/Po 222/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Drzazga Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Łaskarzewska (spr.) Sędzia WSA Tomasz Świstak Protokolant st.sekr.sąd. Mariola Kaczmarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 maja 2010r. sprawy ze skargi K. A. na decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w P. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odsetek od uposażenia; I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wojskowego Komendanta Uzupełnień w G. z dnia [...] r. nr [...] w części dotyczącej rozstrzygnięcia o odsetkach od uposażenia, II. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/ T.Świstak /-/ B.Drzazga /-/ A.Łaskarzewska K. A. zwrócił się do Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego o wydanie decyzji administracyjnej dotyczącej wypłaty należnych mu odsetek i potrąceń w związku z przywróceniem go zawodowej służby wojskowej. Decyzją z dnia [...]2008 r., nr [...] Wojskowy Komendant Uzupełnień w G. działając na podstawie art. 104 § 1 oraz art. 61 § 1 ustawy z dnia 14.06.1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r., nr 98, poz. 1071 ze zmianami - dalej jako: kpa), art. 104 ust. 1 ustawy z dnia 11.09.2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 2003 r., nr 179, poz. 1750 ze zm. - dalej jako: ustawa o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych) oraz art. 14 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 21.11.1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (tekst jednolity: Dz. U. z 2004 r., nr 241, poz. 2416 ze zm.) odmówił K. A. przyznania świadczenia pieniężnego w postaci odsetek od wypłaconego uposażenia oraz świadczenia potrąconego przy wypłacie tego uposażenia, jako świadczenia nienależnego. W uzasadnieniu wskazano m. in., że dnia [...]2003 r. Dowódca Wojsk Lądowych w oparciu o rozkaz [...] z dnia [...]2002 r. w sprawie zmian organizacyjnych i dyslokacyjnych w wojskowych komendach uzupełnień zlikwidował między innymi stanowisko służbowe strony. W związku z tym żołnierzowi zaproponowano inne stanowisko służbowe, ale on odmówił jego przyjęcia. Zważywszy na to Dowódca Pomorskiego Okręgu Wojskowego wydał decyzję o wypowiedzeniu stronie zawodowej służby wojskowej a w konsekwencji rozkaz zwalniający go z zawodowej służby wojskowej i przenoszący do rezerwy. Decyzją z dnia [...]2006 r. nr [...] Dowódca Wojsk Lądowych stwierdził nieważność ww. decyzji o zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej. Strona stawiła się do miejsca pełnienia służby wojskowej i została przyjęta na ewidencję i zaopatrzenie, ale bez wyznaczenia na stanowisko, bowiem stanowisko nie istniało od dnia [...]2003 r. Dla celów ewidencyjno-finansowych od dnia zwolnienia do dnia przywrócenia do zawodowej służby wojskowej przyznano stronie zwaloryzowane należności wynikające z tytułu pełnienia zawodowej służby wojskowej. Przy wypłacie tych należności potrącono stronie nienależne świadczenia z tytułu odprawy, ekwiwalentu za urlop. Po otrzymaniu tych świadczeń strona wystąpiła z wnioskiem o odsetki i zwrot potrąconych świadczeń. W związku z powyższym Departament Kadr Ministerstwa Obrony Narodowej przesłał do terenowych organów administracji wojskowej pismo Nr [...] z dnia [...]2007 r. w sprawie postępowania i uprawnień żołnierzy, którym stwierdzono nieważność decyzji o zwolnieniu ich ze służby wojskowej. W dokumencie tym zobowiązano organy wojskowe do wypłaty uposażenia za okres, w którym żołnierze faktycznie pozostawali poza służbą, z zaznaczeniem, że mają to być należności zwaloryzowane zgodnie z przepisami. W kwestii odsetek ustalono, że art. 75 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, który stanowi, że tylko w razie zwłoki w wypłacie uposażenia żołnierzowi zawodowemu przysługują odsetki ustawowe od dnia, w którym uposażenie stało się wymagalne. Instytucja zwłoki (art. 476 ustawy z dnia 23.04.1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 1964 r., nr 16, poz. 93 ze zm.) - w odróżnieniu od opóźnienia (art. 481 Kodeksu cywilnego) warunkowana jest winą. W tym przypadku nie sposób przypisać tej winy organowi zobowiązanemu do wypłaty uposażenia. Chociaż decyzja Dowódcy Wojsk Lądowych o nieważności decyzji Dowódcy POW wywiera skutki ex tunc, to wydana została w określonym czasie, a realizacja wynikających stąd świadczeń została spełniona bez zwłoki (wypłata zwaloryzowanych świadczeń). Jest poza dyskusją, że w spornym okresie strona nie pełniła służby wojskowej, ale w tym czasie jednak otrzymywała od resortu Obrony Narodowej należności pieniężne związane ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej: dwunastomiesięczne uposażenie, emeryturę wojskową i odprawę wojskową. W spornym okresie strona otrzymywała emeryturę. A więc ten sam reprezentant Skarbu Państwa, od którego strona domaga się odsetek, regularnie, co miesiąc wypłacał stronie pieniądze, które po unieważnieniu decyzji o zwolnieniu okazały się być świadczeniem nienależnym. Po przywróceniu do służby Strona odmówiła zwrotu świadczenia emerytalnego i innych nienależnych świadczeń, stąd roszczenia o odsetki nie mają żadnego uzasadnienia. Dopiero w chwili, kiedy decyzja o stwierdzeniu nieważności decyzji o zwolnieniu ze służby wojskowej stała się wykonalna, roszczenia o odsetki można naliczać od tego właśnie momentu, ale nie wstecz, lecz po tej dacie. W odwołaniu od powyższej decyzji K. A. podniósł, iż zgodnie z art. 75 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, w razie zwłoki w wypłacie uposażenia i innych należności, o których mowa w art. 73, żołnierzowi zawodowemu przysługują odsetki ustawowe od dnia, w którym uposażenie stało się wymagalne. W pozostałych przypadkach (nagroda pieniężna, dodatkowe uposażenie roczne) zastosowanie ma art. 481 § 1 Kodeksu cywilnego i art. 482 § 1 Kodeksu cywilnego. Ponadto Skarżący zwrócił uwagę, iż prawo do świadczeń określonych w art. 58 ust. 1 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. z 1997 r., nr 10, poz. 55 ze zm.) oraz art. 71 ust.1 i art. 185 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych nabył on zgodnie z art. 81 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych w pierwszym dniu roboczym miesiąca, za które ono przysługiwało, a prawo dodatkowego uposażenia rocznego w ostatnim dniu, upływa 3 miesiąca roku kalendarzowego następującego po roku za które ono przysługuje (§ 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 20 kwietnia 2004 r. w sprawie przyznania żołnierzom zawodowym dodatkowego uposażenia rocznego - Dz. nr 108, poz. 1146). Skarżący podniósł, iż wypłacenie świadczeń nastąpiło zatem już po terminie ich wymagalności. Ponadto skarżący wyjaśnił, iż zgodnie z art. 103 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych z uposażenia żołnierza zawodowego mogą być dokonywane potrącenia w granicach i na zasadach określonych w przepisach o wynagrodzeniu za pracę. Skarżący wskazał również, iż potrąceń dokonano bez żadnego tytułu wykonawczego i bez jego zgody. Skarżący wyjaśnił również, iż zgodnie z art. 75 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych roszczenia z tytułu prawa do uposażenia i innych należności, o których mowa w art. 73, ulegają przedawnieniu z upływem trzech lat od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne. Skarżący podniósł, iż potrącenia dokonano po upływie 3 letniego terminu przedawnienia. Decyzją z dnia [...]2008 r. nr [...] Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w P., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, art. 104 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych oraz art. 14 ust. 1 pkt 3 ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu powtórzono argumenty organu I instancji oraz wskazano, iż prawo żołnierza do uposażenia powstaje pod warunkiem faktycznego stawienia się w celu pełnienia służby i rzeczywistej realizacji tej służby. Uchylenie przez Sąd decyzji zwalniającej ze służby, nie uprawnia żołnierza do uposażenia za czas przypadający pomiędzy datą zwolnienia a datą rozpoczęcia ponownego pełnienia służby po wydaniu prawomocnego wyroku. Zdaniem organu w niniejszej sprawie nie miała miejsca kontynuacja pełnienia służby, gdyż żołnierz służby nie pełnił. Skutku polegającego na niepełnieniu służby nie uchyla z mocą wsteczną ani wyrok uwzględniający skargę na decyzję zwalniającą ze służby, ani decyzja o stwierdzeniu jej nieważności. Stąd w ocenie organu stronę w spornym okresie należy traktować jako pozostającą w stosunku służbowym, ale nie jako pełniącą czynną służbę wojskową. Powołując się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 09.04.2001 r., (sygn. akt II SA 94/01, Lex nr 53775) organ wskazał, iż samo pozostawanie w stosunku służbowym nie jest wystarczające, aby domagać się za ten okres uposażenia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu K. A. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, zmianę zaskarżonej decyzji poprzez przyznanie, co do zasady należnego świadczenia pieniężnego w postaci odsetek od wypłaconego z opóźnieniem uposażenia oraz świadczenia potrąconego przy wypłacie tego uposażenia oraz zasądzenie od organu kosztów sądowych. W uzasadnieniu przytoczył argumenty zawarte w odwołaniu od decyzji organu I instancji. W odpowiedzi na skargę pełnomocnik organu administracji wniósł o jej oddalenie powtarzając argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. Sprawę rozpoznano w trybie uproszczonym (art. 119 pkt 2 ppsa). Wyrokiem z dnia 04.06.2009 r. sygn. IV SA/Po 41/09 (k.18) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Jednak wskutek złożonej skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 22.02.2010 r. sygn. I OSK 1125/09 (k.61) uchylił wyrok WSA w Poznaniu w części dotyczącej rozstrzygnięcia o odsetkach od uposażenia i w tym zakresie przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu wyroku NSA wyjaśnił, że skoro w rozpoznawanej sprawie wymagalność uposażenia wypłaconego skarżącemu żołnierzowi za okres od rozwiązania stosunku służbowego do stwierdzenia nieważności tej czynności prawnej jest skutkiem decyzji stwierdzającej nieważność tej czynności, to przed wydaniem rozstrzygnięcia w tej sprawie konieczne jest uprzednie dokonanie ustalenia dokładnej daty wymagalności roszczenia i następnie rozstrzygnięcie, czy organ dopuścił się zwłoki w wypłacie uposażenia. Jednocześnie w wyroku tym wywiedziono, że Sąd I instancji błędnie odczytał przepis art.. 75 ust.3 w związku z art. 81 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Brak jest podstaw do przyjęcia, że zostały spełnione przesłanki prawa do odsetek o których mowa w art. 75 ust.3 cyt. ustawy za każdy miesiąc okresu, w którym skarżący nie miał statusu przeniesionego do rezerwy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie w pierwszej kolejności należy wskazać, że w myśl art. 1 § 2 ustawy z dnia 25.07.2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd dokonuje kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Kontrola ta sprowadza się do badania, czy zaskarżony akt nie narusza przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania administracyjnego. Wzruszenie aktu administracyjnego może nastąpić w razie, gdy kontrola wykaże, że zaskarżony akt narusza przepisy prawa materialnego lub postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy (art. 3 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm. – dalej ppsa). Działając przy tym w myśl art. 134 § 1 ppsa Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany jej zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to konieczność dokonania przez sąd oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony. W niniejszej sprawie podkreślenia wymaga również fakt, iż zaskarżona decyzja wydana została w sprawie, w której orzekał już Naczelny Sąd Administracyjny i wyrokiem z dnia 22.02.2010 r. sygn. I OSK 1125/09 uchylił wyrok Sądu I instancji. Zgodnie z art. 190 ppsa, sąd któremu, skutkiem uchylenia wyroku, sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawną dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Rozpoznając niniejszą sprawę, Wojewódzki Sąd Administracyjny związany jest, zatem wykładnią prawa zawartą w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22.02.2010 r., sygn. I OSK 1125/09. Na gruncie niniejszej sprawy nie stwierdzono, bowiem istnienia takich okoliczności, które wyłączałyby stosowanie się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wskazanego wyroku NSA. W niniejszej sprawie z zawartego w powołanym art. 190 ppsa unormowania wyprowadzić należy wniosek, iż kwestią zasadniczą dla oceny legalności zaskarżonej decyzji pozostaje dokonanie ustalenie dokładnej daty wymagalności roszczenia i następnie rozstrzygnięcie, czy organ dopuścił się zwłoki w wypłacie uposażenia. Stosownie do treści art. 54 § 2 ppsa organ, do którego skarga została skierowana, zobowiązany jest przekazać Sądowi kompletne akta sprawy. Podstawą orzeczenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego jest cały materiał faktyczny i dowodowy sprawy zgromadzony przez organy administracji w postępowaniu w obu instancjach, zakończonym zaskarżonym aktem. Stosownie do art. 133 § 1 ppsa Sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Zatem Sąd administracyjny orzeka na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego przez organy administracji publicznej w toku całego postępowania toczącego się przed wymienionymi organami. Sąd bierze pod uwagę fakty powszechnie znane (art. 106 § 4 ppsa), a także dowody uzupełniające z dokumentów (art. 106 § 3 ppsa), jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości a jednocześnie nie powoduje nadmiernego przedłużenia w sprawie. Co do zasady więc nie prowadzi się postępowania dowodowego przed sądem administracyjnym. Sąd ten, bowiem kontrolę legalności opiera na materiale dowodowym zgromadzonym w postępowaniu administracyjnym. Dopuszczalne jest jedynie przeprowadzenie dowodu uzupełniającego tj. takiego, który nie był przedstawiony i oceniony w postępowaniu administracyjnym zakończonym decyzją. Jeżeli natomiast zachodzi potrzeba dokonania ustaleń, które mają służyć merytorycznemu rozstrzygnięciu, sąd powinien uchylić zaskarżoną decyzję i wskazać organowi zakres postępowania dowodowego, które organ ten powinien uzupełnić (por. wyrok NSA z 07.02.2001 r., sygn. V SA 671/00). Przytoczone powyżej okoliczności przesądziły o konieczności uwzględnienia złożonej skargi. W niniejszej sprawie organ nadesłał akta daleko niekompletne i pozbawione szeregu istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy dokumentów. W aktach sprawy brak, bowiem dokumentacji dotyczącej zgłoszenia się przez skarżącego do służby, a także co szczególnie istotne w świetle wyroku NSA, dokumentacji potwierdzającej sposób naliczenia i dokonania wypłaty uposażenia, dokumentacji dotyczącej ponownego zgłoszenia się skarżącego do służby. Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że wymagalność uposażenia wypłaconego skarżącemu żołnierzowi za okres rozwiązania stosunku służbowego do stwierdzenia nieważności tej czynności prawnej jest skutkiem decyzji stwierdzającej nieważność tej czynności. Tymczasem, przekazane Sądowi akta w ogóle nie zawierają wspomnianej decyzji w przedmiocie stwierdzenia nieważności, ani dokumentacji potwierdzającej jej wprowadzenie do obrotu prawnego. Do przekazanych akt sprawy nie załączono też w zasadzie żadnego z dokumentów, o których wspominają organy obu instancji w uzasadnieniach swoich decyzji. Stwierdzone braki dotyczą zasadniczej z punktu widzenia rozpoznawanej sprawy części dokumentacji. Stwierdzone uchybienie stanowi naruszenie prawa do rzetelnej procedury, które ze względu na jego istotne znaczenie w procesie urzeczywistniania praw i wolności obywatelskich, mieści się w treści zasady państwa prawnego (art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 2.4.1997 r.- Dz.U. 78/97/483, sprost. 28.01.319; wyrok NSA z 19.X.1993 r.- sygn. V SA 250/93, ONSA 2/94/84). Naruszenie tych przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa). Warunkiem wydania rozstrzygnięcia w sprawie jest ustalenie, że wszystkie okoliczności faktyczne i prawne zostały wyjaśnione. Aby to było możliwe, Sąd musi dysponować kompletem akt sprawy, które powinien przesłać organ, którego decyzji dotyczy skarga. Sąd w dacie orzekania nie dysponował kompletnymi aktami sprawy. W świetle zebranego w sprawie materiału, potwierdzenia nie znajduje argumentacja organu, nawet co do faktu wypłaty uposażenia. Tymczasem, w myśl art. 134 § 1 ppsa Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany jej zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to konieczność dokonania przez sąd oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony. Dokonanie stosownych ustaleń jest możliwe wyłącznie w oparciu o akta administracyjne sprawy obrazujące dotychczasowy przebieg postępowania w danej sprawie, czego wyrazem jest m.in. prowadzenie akt administracyjnych sprawy w oryginale, gromadzenie w sprawie, wezwań i skierowań dotyczących sprawy oraz potwierdzeń odbioru rozstrzygnięć przez strony postępowania, a także wszystkich dokumentów potwierdzających w myśl zasady pisemności (art. 14 kpa) podejmowane w toku postępowania czynności. Materiał dowodowy, który stanowi podstawę ustaleń faktycznych i wydanego rozstrzygnięcia musi znajdować się w aktach sprawy administracyjnej. Dokonanie oceny prawidłowości ustaleń w niniejszej sprawie, z uwzględnieniem wytycznych: zawartych w wyroku z dnia 22.02.2010 r. sygn. I OSK 1125/09 oraz przepisach Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (art. 106) jest niemożliwe w świetle poważnej wadliwości przedłożonych akt administracyjnych. Mając powyższe na względzie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) ppsa orzeczono jak w pkt I wyroku. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy konieczne stanie się uporządkowanie i uzupełnienie akt administracyjnych w ten sposób, aby przedstawiały one rzeczywisty przebieg postępowania w przedmiotowej sprawie. Argumentacja przytoczona na poparcie rozstrzygnięcia wydanego w sprawie musi znajdować potwierdzenie w zebranym w aktach administracyjnych sprawy materiale, w szczególności muszą to być dokumenty wymieniane w uzasadnieniu niniejszego wyroku tj. rozkaz Dowódcy Wojsk Lądowych z [...]2002 r. nr [...], decyzja Dowódcy Wojsk Lądowych z [...]2006 r. nr [...] stwierdzająca nieważność decyzji o zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej wraz ze zwrotnymi potwierdzeniami doręczenia tej decyzji, decyzja Dowódcy POW o zwolnieniu skarżącego z zawodowej służby wojskowej, dokumentacja dotycząca ponownego zgłoszenia się przez skarżącego do służby, oraz dokumentująca sposób naliczenia i termin dokonania na rzecz skarżącego wypłaty uposażenia. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy będą miały na względzie wytyczne zawarte w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, wydanym w sprawie o sygn. I OSK 1125/09, w tym zawarte w nim stwierdzenie, iż brak jest podstaw uzasadniających przyjęcie, że zostały spełnione prawa do odsetek, o których mowa w art. 75ust.3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, za każdy miesiąc okresu, w którym skarżący nie miał statusu przeniesionego do rezerwy. Mając powyższe na względzie ustalenia wymagać będzie dokładna data wymagalności roszczenia, następnie koniecznym będzie rozstrzygniecie czy organ dopuścił się zwłoki w wypłacie uposażenia. Przy czym organ musi mieć na względzie, iż wymagalność uposażenia jest skutkiem decyzji stwierdzającej nieważność wypowiedzenia stosunku zawodowej służby wojskowej. O wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji orzeczono w pkt. II wyroku w oparciu o art. 152 ppsa /-/ T. Świstak /-/ B. Drzazga /-/ A. Łaskarzewska