II SA/Po 227/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu - Katarzyna Witkowicz-Grochowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 17 maja 2013r. wniosków o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi A. B. i J. B. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] stycznia 2013r. Nr [...] w przedmiocie nakazania przywrócenia poprzedniego sposobu użytkowania obiektu budowlanego postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. /-/ K. Witkowicz-Grochowska Skarżący A. B. i J. B. złożyli wnioski o prawo pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości. W uzasadnieniu wniosku argumentowali, że nie stać ich na pokrycie kosztów sądowych. Firma którą prowadzi skarżący w okresie trzech miesięcy 2013r. przynosiła stratę. Oświadczyli, że prowadzą wspólne gospodarstwo domowe razem z 31 letnią córką. Wnioskodawcy oświadczyli, że dochód uzyskuje tylko skarżąca z tytułu renty w wysokości [...] zł miesięcznie, natomiast skarżący i córka z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej nie uzyskują żadnych dochodów. W części wniosku dotyczącej posiadanego majątku podali, że posiadają dom o powierzchni 110 m² oraz nieruchomość rolną o powierzchni 0,2 ha Z uwagi na fakt, że wnioski skarżących o prawo pomocy na urzędowym formularzu były niepełne, co do sytuacji finansowej i rodzinnej, zwrócono się do skarżących, w oparciu o przepis art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r., poz. 270, dalej "p.p.s.a."), o ich uzupełnianie poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. Zobowiązano przede wszystkim do podania wszystkich źródeł miesięcznych dochodów stałych, jak i dorywczych, jakie uzyskują skarżący i pozostałe osoby, z którymi prowadzą wspólne gospodarstwo domowe oraz do poparcia tych twierdzeń odpowiednimi dokumentami (PIT za 2011r. i 2012r.). Nadto wezwano do podania wysokości aktualnie osiąganych przychodów i kosztów z prowadzonej działalności gospodarczej oraz przedłożenia deklaracji VAT i sprawozdania finansowego za ostatni rok obrotowy. Dokumenty te pozwalają bowiem na ocenę skali prowadzonej działalności, a w konsekwencji możliwości poniesienia kosztów sądowych niniejszego postępowania. Następnie wezwano do przedłożenia wyciągów z rachunków bankowych skarżących za okres ostatnich 6 miesięcy wraz z informacją o zaciągniętych kredytach i pożyczkach oraz o zajęciach komorniczych. Wyciągi z tych rachunków przedstawiają, bowiem wprost skalę środków jakimi wnioskodawcy realnie dysponują. Wezwano także skarżących do podania jakie posiadają samochody, ilu zatrudniają pracowników oraz do przedstawienia szczegółowego spisu koniecznych kosztów bieżącego utrzymania rodziny, gdyż wysokość ponoszonych kosztów z tego tytułu wskazuje także na wielkość środków, jakimi skarżący rzeczywiście rozporządzają. Powyższe wezwania zostały prawidłowo doręczone córce skarżących. W odpowiedzi z dnia 26 kwietnia 2013r. skarżący przedłożył jedynie wyciąg z bilansu prowadzonej spółki za okres od 1 stycznia 2013r. do 31 marca 2013r., z którego wynika przychód w wysokości [...] zł oraz koszty działalności w wysokości [...] zł, co daje stratę w wysokości [...] zł. Jednocześnie wyjaśnił, że nie było możliwości w terminie wyznaczonym przez sąd skompletowania wszystkich dokumentów wskazanych w wezwaniu z 17 kwietnia 2013r. Do dnia rozpoznania wniosków o prawo pomocy skarżący nie przedłożyli żadnych dodatkowych oświadczeń, ani dokumentów źródłowych. Przepis art. 246 §1 p.p.s.a. wskazuje przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej (a takimi osobami w niniejszej sprawie są oboje wnioskodawcy). W zakresie częściowym następuje ono, gdy osoba fizyczna wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania jej i rodziny (art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a). Podzielić należy stanowisko ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych, że instytucja prawa pomocy powinna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (por. postanowienie NSA z 21 grudnia 2006r., sygn. akt II FS 741/06). Należy, więc podkreślić, że ciężar wykazania występowania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie składającej w tym przedmiocie wniosek. To z kolei oznacza, że taki wnioskodawca powinien poczynić wszelkie kroki mające na celu uzasadnienie i uprawdopodobnienie okoliczności, na które się powołuje, zaś uznanie, czy nastąpiło to w sposób dostateczny zostaje ocenione w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy. Dlatego instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim osobom, które nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem. A zatem przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawców dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanej regulacji. Wnioskodawcy winni, więc wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym, jest obiektywnie niemożliwe. Konieczne jest również wskazanie, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej, rodzinnej i finansowej wnioskodawcy. W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, na podstawie art. 255 p.p.s.a. można wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, stanu rodzinnego i dochodów. W świetle powyższego, uznać należy, że oświadczenia majątkowe zawarte w treści formularzy o prawo pomocy nie sprostały obowiązkowi wskazanemu w treści przepisu art. 252 §1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Wnioski skarżących o prawo pomocy nie zawierały, bowiem pełnej informacji dotyczącej zdolności do poniesienia kosztów sądowych, chociażby w części. W odpowiedzi na wezwanie skarżący przedłożył jedynie wyciąg z bilansu prowadzonej spółki. Skarżący nie złożyli żadnych dodatkowych oświadczeń, co do stanu finansowego, a także nie przedłożyli żadnych dokumentów źródłowych, które umożliwiłyby ocenę, czy ich sytuacja finansowa uzasadnia przyznanie prawa pomocy chociażby w części. Zasłonili się krótkim terminem wyznaczonym na wykonanie zobowiązania. Zaznaczyć należy, że skarżący zobowiązani zostali do przedłożenia przede wszystkim oświadczeń wiedzy, a jako osoby prowadzące działalność gospodarczą dysponują potwierdzonymi za zgodność z oryginałem kopiami zeznań i deklaracji podatkowych oraz posiadają stały dostęp do rachunku bankowego. W istocie nie ma konieczności wystąpienia do urzędów o konkretne zaświadczenia. Zakreślony termin jest zatem powszechnie przyjętym okresem wystarczającym do złożenia, wymaganych zarządzeniem, oświadczeń. Nadto należy podkreślić, że skarżącym pozostawiono kolejnych 13 dni roboczych na dosłanie posiadanej dokumentacji źródłowej, która nie została dostarczona, zatem przyjąć należy, że niewykonanie wezwania nie wynikało z obiektywnych trudności. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że jedyną przesłanką do przyznania prawa pomocy nie może być strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Strata powstaje wskutek uzyskania nadwyżki kosztów nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych skarżących. Wykazanie w danym okresie podatkowym straty nie musi oznaczać utraty płynności finansowej prowadzonej działalności. O możliwościach płatniczych skarżących świadczy choćby fakt, że w dalszym ciągu kontynuują działalność gospodarczą, która przynosi przychód w okresie trzech miesięcy rzędu [...] zł. Nadto wysokość tego przychodu świadczy o prowadzeniu działalności w zaczym rozmiarze. Nie jest wiec tak, jak podnosi skarżący, że z uwagi na kryzys nie ma zamówień na pracę. Jak podnosi się w orzecznictwie, skoro działalność nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych, to należy partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08; www.cbois.nsa.gov.pl). Wobec powyższego opierając się o treść formularza wniosku o prawo pomocy oraz o wyciąg z bilansu przyjąć należy, że skarżący nie zrealizowali warunku wykazania, że nie są w stanie uiścić kosztów sądowych niniejszego postępowania, chociażby w części. Niemożliwe okazało się, bowiem poczynienie ustaleń faktycznych w rozpatrywanym zakresie, uzasadniających stwierdzenie, że sytuacja finansowa wnioskodawców nie pozwala na choćby częściowe pokrycie kosztów sądowych niniejszego postępowania. W tym stanie sprawy, musiało to skutkować odmową przyznania prawa pomocy. Na podstawie art. 258 §1 i 2 pkt 7 w zw. z art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono, jak w postanowieniu. /-/ K. Witkowicz-Grochowska