II SA/Po 232/23

Dnia 20 lipca 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędziowie Sędzia WSA Danuta Rzyminiak - Owczarczak Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska – Tylewicz (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 lipca 2023 roku sprawy ze skargi H. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 1 marca 2023 r., nr [...] w przedmiocie specjalistycznych usług opiekuńczych oddala skargę. Syg. akt II SA/Po 232/23 UZASADNIENIE Skarżący pismem z dnia 22 grudnia 2022 r. wystąpił z wnioskiem o pomoc w formie specjalistycznych usług opiekuńczych od stycznia 2023 r. do grudnia 2023 r. w wymiarze 4 godzin dziennie przez 5 dni w tygodniu w dni robocze od poniedziałku do piątku. Decyzją z dnia 2 stycznia 2023 r. nr [...] usł.sp., Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej [...], działając z upoważnienia Wójta Gminy K., na podstawie art. 2, art. 3, art. 7, art. 8, art. 14, art. 17 ust. 1 pkt 10, art. 18 ust. l pkt. 3, art. 36 ust. 2 lit. m, art. 50, art. 96, art. 102, art. 104, art. 106, art. 109 u.p.s. art. 104, 108, art. 155 k.p.a., Rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 22 września 2005 r w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych (Dz. U. Nr 189 poz. 1598 ze zmianami ), Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2021 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej ( Dz. U. z 2021 r. poz. 1296 ), art. 2 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej ( Dz. U. z 2022.0.2142 ze zm.), Zarządzenia Nr [...] Wójta Gminy K. z dnia 09 września 2019 r. w sprawie udzielenia Kierownikowi Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej [...] upoważnienia do wydawania decyzji administracyjnych w indywidualnych sprawach z zakresu pomocy społecznej należących do właściwości gminy, przyznał Skarżącemu świadczenie niepieniężne z pomocy społecznej w formie specjalistycznych usług opiekuńczych przez 5 dni w tygodniu od poniedziałku do piątku w dni robocze w ilości 2 godz. dziennie od dnia uprawomocnienia się decyzji do dnia 2023/12/31 przy odpłatności 90 % pełnego kosztu usług specjalistycznych i koszcie za 1 godzinę usługi [...] zł ( słownie: [...] ). Usługi opiekuńcze będą świadczone przez Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej [...]. Formy specjalistycznych usług obejmują pomoc: motywowanie do aktywności i leczenia, asystowanie w codziennych czynnościach życiowych, korzystanie z usług różnych instytucji, pomoc w radzeniu sobie w sytuacjach kryzysowych, wsparcie w procesach leczenia - pomoc w organizacji drobnych napraw, pomoc w dostępie do świadczeń zdrowotnych. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał w oparciu o Rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dnia 22 września 2005 r. w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych, że kryterium dochodowe rodziny składającej się ze Skarżącego wynosi [...] zł, a dochód Skarżącego, wynoszący [...] zł, zawiera się w przedziale od 310 % do 330 % kryterium dochodowego, co powoduje odpłatność za specjalistyczne usługi opiekuńcze w wysokości 90 % pełnego kosztu. Z uwagi na dotychczasowe bardzo wysokie koszty odpłatności za specjalistyczne usługi opiekuńcze oraz zaległości występujące w tej kwestii Skarżący otrzymał propozycję objęcia pomocą w formie opiekunki domowej. Strona nie wyraziła na taką formę pomocy zgody. Z uwagi na powyższe po wnikliwej analizie całokształtu sytuacji Strony jej możliwości finansowych zasadnym jest objęcie pomocą w formie specjalistycznych usług opiekuńczych w wymiarze 2 godzin dziennie. Na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie ustalono, że Skarżący (69 lat) prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Pobiera świadczenie emerytalne wraz z przysługującymi dodatkami w miesięcznej wysokości [...] zł i otrzymuje tytułem zabezpieczenia alimentów od siostry kwotę w wysokości [...] zł miesięcznie. Dochód strony wynosi zatem [...] zł. Strona jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym na stałe z powodu upośledzenia narządu ruchu (po amputacji kończyn dolnych). Z uwagi na stan zdrowia Strona objęta jest leczeniem w Poradni Zdrowia Psychicznego [...]. Odwołanie od ww. decyzji w zakreślonym ustawowo terminie wniósł Skarżący, powołując się na swoją trudną sytuację życiową. Skarżący powołał się również na art. 32 Konstytucji mówiący o równouprawnieniu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej jako SKO), decyzją z dnia 01 marca 2023 r. nr [...], na podstawie art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2018 r., poz.570) i § 1 pkt 15 lit.b rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2003 r. w sprawie obszarów właściwości miejscowej samorządowych kolegiów odwoławczych (Dz. U. Nr 198, poz.1925) w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm., dalej jako k.p.a.) oraz art.50 ust. 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7 w związku z art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 roku, poz. 901, dalej jako u.p.s.), po rozpatrzeniu odwołania Pana H. J. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. SKO uznało, iż organ I instancji podjął wszelkie niezbędne kroki w celu ustalenia dokładnego stanu faktycznego, jak również w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył materiał dowodowy. Na tej podstawie SKO przyjęło, że w rozpatrywanej sprawie faktycznie zachodzą przesłanki do przyznania Skarżącemu specjalistycznych usług opiekuńczych. Jednocześnie SKO uznało, że w sytuacji występującej w sprawie nie ma podstaw do przyjęcia, że organ wydając zaskarżoną decyzję naruszył obowiązujące przepisy, w szczególności że przekroczył granice przysługującego mu uznania. W ocenie zespołu orzekającego Kolegium należy zatem podzielić stanowisko organu I instancji zaprezentowane w zaskarżonej decyzji przyznającej Skarżącemu specjalistyczne usługi opiekuńcze przez 5 dni w tygodniu od poniedziałku do piątku w ilości 2 godz. dziennie od dnia uprawomocnienia się decyzji do dnia 31.12.2023 r. przy odpłatności 90% pełnego kosztu usług specjalistycznych i koszcie za 1 godzinę usługi [...] zł. Odnosząc się do zarzutów sformułowanych w odwołaniu SKO zauważyło, iż GOPS [...], wydając decyzję o przyznaniu pomocy w formie usług opiekuńczych, wziął pod uwagę wszystkie okoliczności występujące w danej sprawie. SKO podkreśliło również, że organ I instancji rozpatrując możliwość przyznania pomocy w formie specjalistycznych usług opiekuńczych musi mieć na względzie nie tylko interes osoby wnioskującej, lecz także interes innych osób będących w trudnej sytuacji, a także własne możliwości finansowe. SKO zauważyło, że wskazany we wniosku Strony z dnia 22 grudnia 2022 r. wymiar oczekiwanych specjalistycznych usług opiekuńczych zgodny jest z zaświadczeniem lekarskim, z którego wynika, że Skarżący wymaga specjalistycznych usług opiekuńczych w wymiarze 4 godzin dziennie przez 5 dni w tygodniu. SKO wskazało, że z uwagi na dotychczasowe bardzo wysokie koszty odpłatności za specjalistyczne usługi opiekuńcze oraz zaległości występujące w tej kwestii Skarżący otrzymał propozycję objęcia pomocą w formie opiekunki domowej. Strona nie wyraziła na taką formę pomocy zgody. Ponadto organ poinformował Stronę, że przystępuje do projektu "asystent osobisty osoby niepełnosprawnej" i czy byłby zainteresowany taką formą pomocy, która będzie realizowana dla osób niepełnosprawnych nieodpłatnie. Strona stwierdziła, że rozważy tę propozycję. Zaskarżoną decyzją organ przyznał Stronie specjalistyczne usługi opiekuńcze w wymiarze 2 godzin dziennie przez 5 dni w tygodniu. SKO podkreśliło, że w niniejszej sprawie nie chodzi o zwykłe usługi, ale o specjalistyczne usługi opiekuńcze, które świadczyć mogą jedynie osoby specjalnie do tego przygotowane. Ponadto organ II instancji zauważył, że Skarżący osobiście składa dokumenty w Samorządowym Kolegium Odwoławczym, poruszając się przy tym samodzielnie. SKO podkreśliło również, że pomoc społeczna - zgodnie z art. 2 ust. 1 i art. 3 u.p.s. - ma charakter jedynie subsydiarny, to jest uzupełniający; ma ona na celu wyłącznie umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. SKO uznało, że w niniejszej sprawie przyznana Stronie pomoc realizuje powyższą zasadę. SKO zwróciło również uwagę na fakt, że organ I instancji, decyzją z dnia 04 stycznia 2023 r. nr [...] usł. sp., umorzył w całości Skarżącemu odpłatność za specjalistyczne usługi opiekuńcze za okres od 01.01.2022 r. do 31.12.2022 r. w łącznej wysokości [...] zł. Konkluzją SKO było twierdzenie, że organ wydając zaskarżoną decyzję nie naruszył obowiązujących przepisów tj. przepisów postępowania art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 136k.p.a., ani art. 50 ustawy o pomocy społecznej - wniosek Strony został bowiem uwzględniony, natomiast zakres przyznanych świadczeń został określony adekwatnie do stanu zdrowia Strony, a wysokość odpłatności została ustalona adekwatnie do możliwości finansowych Strony. Na opisaną decyzję Skarżący w dniu 13 marca 2023 wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. Skarżący powołał się na trudne warunki życiowe oraz wysokie koszty pomocy specjalistycznej przekraczające jego zdolności finansowe. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie. Dnia 16 czerwca 2023 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wpłynęło pismo nadane przez Skarżącego. W piśmie tym Skarżący opisał ze szczegółami swoją trudną sytuację życiową. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 259) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów Sąd uznał skargę za niezasadną. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej do Sądu decyzji stanowią przepisy ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z Art. 8. 1. Prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91, przysługuje: 1) osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 461 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej", Aktualna kwota jest ustalana na podstawie art. 9 niniejszej ustawy. Art. 9. 1. Kryteria dochodowe podlegają weryfikacji co 3 lata, z uwzględnieniem wyniku badań progu interwencji socjalnej. Badania progu interwencji socjalnej dokonuje Instytut Pracy i Spraw Socjalnych. 2. Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, sposób ustalania progu interwencji socjalnej, zakres potrzeb niezbędnych do egzystencji, minimalny zakres wydatków, okres oraz źródło danych, z jakiego przyjmuje się wysokość cen towarów i usług, uwzględniając poziom wydatków gospodarstw domowych z I kwintyla rozkładu dochodów, których wydatki należy uwzględnić w badaniu progu interwencji socjalnej. Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2021 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. 2021 poz. 1296) Na podstawie art. 9 ust. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2020 r. poz. 1876 i 2369 oraz z 2021 r. poz. 794 i 803) zarządzono, co następuje: § 1. Ustala się następujące zweryfikowane kryteria dochodowe, kwoty świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej oraz kwotę dochodu z 1 ha przeliczeniowego: 1) kryteria dochodowe: a) dla osoby samotnie gospodarującej – w wysokości 776 zł, Art. 50 cytowanej już ustawy stanowi, że : 1. Osobie samotnej, która z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn wymaga pomocy innych osób, a jest jej pozbawiona, przysługuje pomoc w formie usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych. 2. Usługi opiekuńcze lub specjalistyczne usługi opiekuńcze mogą być przyznane również osobie, która wymaga pomocy innych osób, a rodzina, a także wspólnie niezamieszkujący małżonek, wstępni, zstępni nie mogą takiej pomocy zapewnić. 3. Usługi opiekuńcze obejmują pomoc w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych, opiekę higieniczną, zaleconą przez lekarza pielęgnację oraz, w miarę możliwości, zapewnienie kontaktów z otoczeniem. 4. Specjalistyczne usługi opiekuńcze są to usługi dostosowane do szczególnych potrzeb wynikających z rodzaju schorzenia lub niepełnosprawności, świadczone przez osoby ze specjalistycznym przygotowaniem zawodowym. 5. Ośrodek pomocy społecznej albo centrum usług społecznych, o którym mowa w ustawie z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych, przyznając usługi opiekuńcze, ustala ich zakres, okres i miejsce świadczenia. 6. Rada gminy określa, w drodze uchwały, szczegółowe warunki przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze, z wyłączeniem specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi, oraz szczegółowe warunki częściowego lub całkowitego zwolnienia od opłat, jak również tryb ich pobierania. 7. Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw zdrowia określi, w drodze rozporządzenia, rodzaje specjalistycznych usług opiekuńczych i kwalifikacje osób świadczących te usługi oraz warunki i tryb ustalania i pobierania opłat za specjalistyczne usługi opiekuńcze świadczone osobom z zaburzeniami psychicznymi, jak również warunki częściowego lub całkowitego zwolnienia z tych opłat, ze względu na szczególne potrzeby osób korzystających z usług, uwzględniając sytuację materialną tych osób. Z kolei Rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dnia 22 września 2005 r. w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych (Dz.U. 2005 nr 189 poz. 1598) w §4 pkt 3. określa przedziały dochodu uzyskiwanego przez osobę samotnie gospodarującą lub przypadającego na osobę w rodzinie określają następujące wskaźniki odpłatności: [...] Z akt sprawy wynika, że skarżący uzyskuje dochód w wysokości [...] zł, zatem prawidłowo organ ustalił odpłatność na poziomie 90% pełnego kosztu usługi. W ocenie Sądu organy wszechstronnie, wnikliwie i poprawnie zebrały materiał dowodowy i dokonały jego oceny, która doprowadziła do przekonania, że wniosek skarżącego może być zrealizowany tylko częściowo, to jest ustalono wymiar pomocy w ramach specjalistycznych usług opiekuńczych na dwie godziny dziennie, a nie na cztery, jak wnioskował Pan H. J.. Wyjaśnienia przy tym wymaga, że w przypadku decyzji uznaniowych kontrola sądowa ograniczona jest do zbadania, czy w toku podejmowania decyzji organ administracji nie przekroczył granic swobodnego uznania, a więc czy zgodnie z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. dokonał ustalenia stanu faktycznego, a przeprowadzona ocena tych ustaleń znajduje oparcie w materiale dowodowym i uzasadnieniu decyzji sporządzonym zgodnie z art. 107 k.p.a., a więc w sposób przekonywujący. Uznaniowy charakter rozstrzygnięcia wyłącza zasadniczo sądową kontrolę wydanej decyzji z punktu widzenia jej celowości czy słuszności, gdyż jest to domena zastrzeżona dla swobodnego uznania organu. Na uwagę w tym miejscu zasługują - wynikające z akt sprawy – ustalenia organu, że skarżący nie opłacał w należnej wysokości poprzednio realizowanych usług, w związku z czym powstała znaczna kwota zadłużenia, która ostatecznie umorzono. Ponadto , biorąc pod uwagę stan zdrowia skarżącego, jego sytuację życiową i dochody, zaproponowano mu zwykłe usługi opiekuńcze ( niżej płatne), oraz udział w programie wolontaryjnym, nieodpłatnym dla podopiecznych. Skarżący nie pozostaje więc bez pomocy, a jedynie organ ustalił jej zakres stosownie do konkretnych, ustalonych w sprawie okoliczności. Sąd w składzie orzekającym podziela pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 stycznia 2023 r. I OSK 352/22, że organy administracji w zakresie pomocy społecznej działają w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona i w tak wyznaczonych granicach muszą realizować zadania z zakresu pomocy społecznej. Organy pomocy społecznej są więc upoważnione do limitowania rozmiaru przyznawanych świadczeń z uwagi na ograniczone środki finansowe, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbę osób wymagających wsparcia. W ramach pomocy społecznej nie jest zatem możliwe zaspokojenie wszystkich, nawet uzasadnionych, potrzeb osób uprawnionych do przedmiotowych świadczeń. W takich sytuacjach odmowa ich przyznania osobie ubiegającej się o tego rodzaju świadczenia może być podyktowana wyłącznie brakiem dostatecznych środków na ich pokrycie i to nawet wówczas, gdy potencjalny beneficjent, z uwagi na swoją sytuację osobistą i majątkową, spełnia kryteria niezbędne do ich otrzymania. Tym bardziej więc na aprobatę zasługuje stanowisko organu, który zakres pomocy świadczonej skarżącemu dostosował do jego konkretnej sytuacji, przy uwzględnieniu wcześniejszego zadłużenia. Mając na uwadze przedstawiony stan sprawy Sąd uznał, że zaskarżona decyzja, podobnie jak i decyzja organu I instancji, zostały wydane zgodnie z obowiązującymi przepisami, w wyniku prawidłowo przeprowadzonego postępowania, przez co nie nastąpiło naruszenie granic przysługującego organom uznania administracyjnego, ani też nie doszło do naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. W powyższych okolicznościach, brak było podstaw do zakwestionowania zgodności z prawem zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, które zostały wydane na skutek wyczerpującego wyjaśnienia sprawy, na podstawie zgromadzonych dowodów, właściwej ich oceny oraz prawidłowych rozważań faktycznych i prawnych, zawartych w ich uzasadnieniu (art. 107 § 3 k.p.a.). Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny, nie stwierdzając naruszenia prawa przez organy, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę