II SA/Po 239/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu - Katarzyna Witkowicz-Grochowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 czerwca 2014 r. wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi A. B. na decyzję Rektora Politechniki z dnia [...] grudnia 2013 r. Nr [...] w przedmiocie stypendium socjalnego postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. /-/ K. Witkowicz-Grochowska Skarżąca A. B. wniosła o prawo pomocy w całości. We wniosku skarżąca podała, że jest studentką, dochód rodziny jest mały, w ostatnim miesiącu wyniósł [...] zł, co wynosi [...] zł. na członka rodziny. Podkreślała, że jest w trudnej sytuacji materialnej, nie posiada oszczędności, a jedynym majątkiem jest mieszkanie. Skarżąca wskazała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z rodzicami. Dochody uzyskuje jedynie matka z tytułu działalności gospodarczej w wysokości [...] zł oraz z pracy – [...] zł miesięcznie, co łącznie daje [...] zł. Rodzina posiada tylko mieszkanie o powierzchni [...] m². Z uwagi na fakt, że wniosek skarżącej o prawo pomocy na urzędowym formularzu był niepełny, co do sytuacji finansowej i rodzinnej, zwrócono się, w oparciu o przepis art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, ze zm., dalej "p.p.s.a."), o uzupełnianie wniosku o prawo pomocy poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. Z akt administracyjnych wynika bowiem, że w rodzinie mieszka jeszcze brat skarżącej W. Zobowiązano przede wszystkim do podania wszystkich źródeł dochodów stałych, jak i dorywczych, jakie uzyskuje skarżąca i pozostałe osoby, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe oraz do poparcia tych twierdzeń odpowiednimi dokumentami (decyzje ZUS, PIT za 2013 r.). Wezwano skarżącą do przedłożenia deklaracji VAT za okres ostatnich czterech miesięcy 2014r. oraz wyciągu z podatkowej księgi przychodów i rozchodów prowadzonej w związku z działalnością gospodarczą matki. Dane te wskazują bowiem na aktualną sytuację finansową prowadzonej działalności gospodarczej matki skarżącej i jej rzeczywiste możliwości płatnicze. Następnie wezwano skarżącą do przedłożenia wyciągów z rachunków bankowych jej oraz matki za okres ostatnich 6 miesięcy wraz z informacją o zaciągniętych kredytach i pożyczkach oraz o zajęciach komorniczych. Wyciągi z tych rachunków przedstawiają, bowiem wprost skalę środków jakimi rodzina realnie dysponuje. Zwrócono się także o informację, czy rodzina skarżącej korzysta z pomocy społecznej oraz czy jej ojciec jest zarejestrowany w urzędzie pracy i czy pobiera z tego tytułu świadczenia. Zobowiązano skarżącą do opisania posiadanych, dzierżawionych i wynajmowanych nieruchomości i podania jakie przynoszą dochody oraz jakich kosztów wymaga ich utrzymanie oraz jakie posiadają i użytkują samochody. Nadto wezwano do przedstawienia szczegółowego spisu koniecznych kosztów bieżącego utrzymania, gdyż wysokość ponoszonych kosztów z tego tytułu wskazuje także na wielkość środków, jakimi rodzina skarżącej rzeczywiście rozporządza. Powyższe wezwanie, prawidłowo doręczone skarżącej w dniu 20 maja 2014r., do dnia dzisiejszego pozostało bez odpowiedzi. Przepis art. 246 § 1 p.p.s.a. wskazuje przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej (a taką osobą w niniejszej sprawie jest skarżąca). W zakresie całkowitym następuje ono, gdy osoba fizyczna wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a). Podzielić należy stanowisko ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych, że instytucja prawa pomocy powinna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z 21 grudnia 2006 r., sygn. akt II FS 741/06). Należy, więc podkreślić, że ciężar wykazania występowania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie składającej w tym przedmiocie wniosek. To z kolei oznacza, że wnioskodawczyni powinna poczynić wszelkie kroki mające na celu uzasadnienie i uprawdopodobnienie okoliczności, na które się powołuje, zaś uznanie, czy nastąpiło to w sposób dostateczny zostaje ocenione w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy. Dlatego instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim osobom, które nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem. A zatem przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawczynie dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanej regulacji. Wnioskodawczyni winna, więc wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym, chociażby w części jest obiektywnie niemożliwe. Odnosząc powyższe uwagi do okoliczności niniejszej sprawy wskazać należy, że skarżąca podała, ze prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z rodzicami zatem dochody i obciążenia finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową skarżącej domagającej się skorzystania z dobrodziejstwa prawa pomocy. Ocenić zatem należy możliwości płatnicze skarżącej w kontekście wszystkich dochodów i wydatków jakie uzyskuje cała rodzina. Konieczne jest również wskazanie, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.), który ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej, rodzinnej i finansowej wnioskodawczyni i jej rodziny. W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, na podstawie art. 255 p.p.s.a. można wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, rodzinnego i dochodów. Wyjaśnienia w tym zakresie wymagało zwłaszcza ustalenie stanu rodziny, skoro z akt administracyjnych wynikało, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe jeszcze z bratem, a nie tylko z rodzicami, jak podała we wniosku o prawo pomocy. Szczegółowego wyjaśnienia wymagała także sytuacja finansowa rodziny w związku z prowadzoną przez matkę skarżącej działalnością gospodarczą. Istotne w tym zakresie było wskazanie realnych przychodów i kosztów prowadzenia tej działalności. Wezwano także skarżącą do podania pełnych kosztów utrzymania rodziny, wysokość wydatków w tym zakresie odzwierciedla bowiem rzeczywistą wysokość środków, jakimi rodzina de facto dysponuje, a to ma wpływ na ocenę możliwości płatniczych skarżącej w kontekście ubiegania się o prawo pomocy. Pomimo wezwania w trybie przepisu art. 255 p.p.s.a. skarżąca nie złożyła żadnych dodatkowych oświadczeń wiedzy, co do stanu rodzinnego, majątkowego i finansowego, a także nie przedłożyła pomocnych w tym zakresie dokumentów źródłowych, które umożliwiłyby ocenę, czy sytuacja finansowa rodziny skarżącej uzasadnia przyznanie prawa pomocy chociażby w części. Wniosek skarżącej w okolicznościach niniejszej sprawy nie odzwierciedlał bowiem pełnej i rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej rodziny wnioskodawczyni i realnych możliwości płatniczych. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. post. NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06; post. NSA z dnia 27 października 2011r., sygn. akt I GZ 170/11, www.cebois.nsa.gov.pl). W takim stanie rzeczy niemożliwe okazało się poczynienie ustaleń faktycznych w rozpatrywanym zakresie, uzasadniających stwierdzenie, że sytuacja finansowa wnioskodawczyni nie pozwala na pokrycie kosztów postępowania, co musiało skutkować odmową przyznania prawa pomocy. Na podstawie art. 258 § 1 i 2 pkt 7 i art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. orzeczono, jak w postanowieniu. /-/ K. Witkowicz-Grochowska