II SA/Po 243/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Łaskarzewska Sędziowie Sędzia WSA Barbara Drzazga (spr.) Sędzia WSA Elwira Brychcy Protokolant St. sekretarz sąd. Joanna Wieczorkiewicz-Skoczek po rozpoznaniu w Poznaniu na rozprawie w dniu 21 października 2009r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [..] 2009r. Nr [..] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę /-/ E. Brychcy /-/ A. Łaskarzewska /-/ B. Drzazga Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lutego 2009r. Nr [...]Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu (dalej: SKO) w oparciu o przepisy art. 127 § 2 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 8 i art. 39, 41 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2008r. Nr 115, poz. 728 ze zm.) utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Poznania z dnia [...] listopada 2008r. Nr [...]odmawiającą K. K. przyznania zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup szprychy i opony. Uzasadniając zaskarżone rozstrzygnięcie SKO wskazało, co następuje: W dniu 30 października i 3 listopada 2008r. K. K. zwrócił się z wnioskiem do Prezydenta Miasta Poznania o udzielenie pomocy finansowej. Na tę okoliczność w dniu 10 listopada 2008r. przeprowadzono wywiad środowiskowy. Ustalono, że wnioskodawca mieszka w domku letniskowym na działce, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i nie posiada żadnego dochodu. Utrzymuje się z otrzymywanej regularnie pomocy finansowej w formie zasiłku okresowego w wysokości[...]zł. Prawo do świadczeń z pomocy społecznej przysługuje osobom i rodzinom, których dochód nie przekracza kryterium dochodowego, które zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej (dalej: u.p.s.) wynosi [...]zł. Tym samym K.K. kwalifikuje się do objęcia go pomocą społeczną. Jednakże w myśl art. 3 ust. 1, 3 i 4 u.p.s. celem pomocy społecznej jest zaspokajanie niezbędnych potrzeb życiowych osób i rodzin, a rodzaj, forma i rozmiar świadczeń powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, natomiast potrzeby osób i rodzin powinny być uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. SKO stwierdziło, że w ocenie organów obu instancji zakup szprychy i opony do roweru nie mieści się w pojęciu niezbędnej potrzeby życiowej. Zasiłek celowy jest świadczeniem fakultatywnym, a kierownik ośrodka pomocy społecznej rozpatrując kwestię jego przyznania kieruje się uznaniem administracyjnym. Nie oznacza to, że decyzja taka podejmowana jest w sposób dowolny, organ administracji publicznej związany jest przepisami ustawy o pomocy społecznej dotyczącymi zasad i celów przyznawania tejże pomocy oraz przepisami Kpa, w szczególności art. 7 i 77, które wprowadzają zasadę prawdy obiektywnej i zasadę uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Działanie organu w ramach uznania administracyjnego oznacza załatwienie sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywateli, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków. Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela. Organ zajmujący się bezpośrednio rozdziałem środków z tytułu pomocy społecznej jest najlepiej zorientowany w zakresie pomocy niezbędnej dla każdego uprawnionego z jednej strony, z drugiej w możliwościach finansowych pozwalających na zaspokojenie tych potrzeb. Kiedy bowiem środki przekazywane z budżetu nie wystarczają dla wszystkich potrzebujących, rzeczą właściwych organów jest wyważenie przyznawanej pomocy, a więc uwzględnienie sytuacji subiektywnej i obiektywnej (wyrok NSA 26.04.1999r., sygn. akt II SA/Ka 1316/97). Kolegium przyjmując jak wyżej kierowało się zapisami art. 3 ust. 1 oraz art. 2 ust. 1 u.p.s., które wskazują, iż pomoc społeczna ma za zadanie wspierać osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb oraz jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie tym osobom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych wtedy, gdy osoby te nie są w stanie ich pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. K. K. wniósł skargę na powyższą decyzję SKO, nie wskazał w niej jednak żadnych zarzutów. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skargę K.K. należało oddalić, albowiem zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji są zgodne z obowiązującymi w dacie ich wydania przepisami prawa materialnego oraz z przepisami regulującymi postępowanie administracyjne. W niniejszej sprawie przedmiotem jest świadczenie pomocy społecznej w postaci zasiłku celowego, który zgodnie z art. 39 ust. 1 u.p.s. może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. W szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (art. 39 ust. 2 u.p.s.). Zasiłek celowy przysługuje osobom spełniającym kryteria dochodowe określone w art. 8 ust. 1 u.p.s. Ustawodawca odstąpił od określenia wysokości kwoty zasiłku celowego. Rozstrzygnięcie w sprawie zasiłku celowego zapada w ramach uznania administracyjnego. Art. 39 ust. 1 u.p.s. upoważnia organ do przyznania tej formy pomocy w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby. Działanie organu w ramach uznania administracyjnego oznacza, jak wynika z art. 7 kpa, załatwienie sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków. Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale też nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela. Decyzja powinna zatem uwzględniać zasady ogólne określone w Kodeksie postępowania administracyjnego, a w zakresie meritum rozstrzygnięcia - zasady ustawy o pomocy społecznej. Pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 u.p.s.). Pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej Państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 u.ps.). Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3 u.p.s.). Mając na względzie okoliczności niniejszej sprawy, zakres i cel świadczeń, jakie skarżącemu już przyznano, należało rozważyć, czy potrzeby, o jakich zaspokojenie wystąpił, są potrzebami "niezbędnymi" (art. 39 ust. 1 u.p.s.). Sąd przyznaje rację organowi, iż w konkretnych okolicznościach sprawy zgłaszane przez skarżącego potrzeby były zbyt daleko idące, zważywszy na uzyskiwaną dotychczas pomoc społeczną. Zgodnie bowiem z intencją ustawodawcy, celem pomocy społecznej jest jedynie udzielenie wsparcia, a nie zastąpienie indywidualnych wysiłków w dążeniu do poprawy swej sytuacji bytowej. Taką też funkcję spełnia zasiłek celowy, o którym mowa w art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. Wykładnia przepisów art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. nie może w żadnym razie prowadzić do wniosku o dopuszczalności uczynienia z pomocy społecznej stałego źródła utrzymania. Interpretacja taka byłaby niedopuszczalna jako całkowicie sprzeczna z intencją ustawodawcy, a zwłaszcza z ustanowioną w art. 2 ust. 1 u.p.s. zasadą pomocniczości (subsydiarności). Jak już wskazano, decyzje w przedmiocie przyznania zasiłku celowego opierają się na uznaniu administracyjnym. Uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb. W szczególności, wobec danej osoby pewien zakres przyznanych już świadczeń organ może uznać za zaspokajający jej bieżące, niezbędne potrzeby życiowe. Stąd w przypadku wielokrotnego występowania o świadczenia organ może uwzględniać te, które w danej sytuacji są najistotniejsze. Zauważyć należy, że w momencie zgłoszenia wniosków o zasiłek celowy K. K. przysługiwał zasiłek okresowy w wysokości [...] zł. Pomimo to skarżący wystąpił o przyznanie pomocy na pokrycie kosztów zakupu szprychy i opony do roweru, pompy wodnej, przewodu, złączki i rury, lampki wtykowej, okapu kuchennego, zniczy, cementu, kolanka, rury i gniazdka. Pracownik socjalny organu I instancji w trakcie wywiadu środowiskowego ustalił, że wszystkie wymienione potrzeby, poza szprychą i oponą do roweru, zostały objęte wydaną już decyzją i w związku z tym wnioskodawca co do tych potrzeb odstąpił od żądania ich zaspokojenia. Z ustaleń Sądu wynika, że w tym zakresie Prezydent Miasta Poznania decyzją z dnia [...] listopada 2008r. Nr [...] umorzył postępowanie, stwierdzając, że potrzeby te zostały zaspokojone decyzjami z [...] i [...] października 2008r. (sprawa o sygn. akt II SA/Po 287/09). W takiej sytuacji zdaniem Sądu organ nie miał podstaw do uwzględnienia wniosku K. K. o sfinansowanie zakupu szprychy i opony do roweru, bowiem - jak słusznie przyjął - dotyczył on potrzeby niesłużącej bezpośrednio realizacji niezbędnych potrzeb bytowych wnioskodawcy. Przyznanie świadczenia w tym zakresie stałoby się w istocie jego źródłem utrzymania. Podkreślenia wymaga, że skarżący nie pracuje (co wynika z wywiadu środowiskowego), stąd rower, którego naprawę chciał sfinansować ze środków pomocy społecznej, nie jest jego środkiem transportu do pracy, ani nie jest też urządzeniem potrzebnym w pracy. Dodatkowo stwierdzić należy, że postępowanie w niniejszej sprawie zostało przeprowadzone prawidłowo. Zgodnie z art. 106 ust. 4 u.p.s. decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia, poprzedzono przeprowadzeniem wywiadu środowiskowego. Wywiad ten pozwolił zaś pracownikowi socjalnemu dokonać właściwej analizy i oceny sytuacji wnioskodawcy (§ 2 ust 1 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 19 kwietnia 2005r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego, Dz. U. Nr 77, poz. 672 ze zm.). Mając na względzie powyższe, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku. /-/ E.Brychcy /-/ A.Łaskarzewska /-/ B.Drzazga MK