II SA/Po 259/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu -Katarzyna Witkowicz-Grochowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 maja 2012 r. wniosków o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi H. K. i J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2012 r. Nr [...] w przedmiocie warunków zabudowy postanawia odmówić przyznania prawa pomocy /-/ K. Witkowicz-Grochowska Skarżący H.K. i J.K. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie warunków zabudowy. Po wezwaniu do uiszczenia solidarnie wpisu od skargi, skarżący wnieśli o całkowite zwolnienie od kosztów sądowych oraz przyznanie pomocy prawnej. Załączyli wnioski o prawo pomocy na urzędowych formularzach PPF. We wnioskach podali, że wspólnie prowadzą swoje gospodarstwo domowe. Utrzymują się z renty skarżącej w wysokości 700 zł oraz emerytury pomostowej skarżącego w wysokości 700 zł. miesięcznie. Oświadczyli, że posiadają nieruchomość o powierzchni 350 m² zabudowaną domem mieszkalnym. Nadto skarżąca podała, że choruje, nie może podjąć żadnej pracy, na leki wydaje około 400 zł miesięcznie. Z uwagi na fakt, że wniosek o prawo pomocy na urzędowym formularzu był niepełny, co do sytuacji finansowej i majątkowej skarżący zostali wezwani do osobistego uzupełnienia wniosku o prawo pomocy, co do sytuacji finansowej i rodzinnej, w oparciu o przepis art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 - dalej p.p.s.a.). Wezwania prawidłowo doręczone pozostały bez jakiejkolwiek odpowiedzi. W dniu 11 maja 2012r. skarżąca uiściła kwotę 500 zł. tytułem wpisu sądowego od skargi (k. 48 akt sąd.). W pierwszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z treścią art. 243 §1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Oznacza to, że swoim zakresem obejmuje obowiązek poniesienia kosztów postępowania jakie wystąpią w przyszłości, po dniu wniesienia wniosku o prawo pomocy. Nadmienić należy, że zwolnienie od kosztów sądowych oznacza zwolnienie od obowiązku zarówno wnoszenia opłat sądowych, jak i ponoszenia wydatków – art. 241 p.p.s.a. Z przepisu tego wynika, że zwolnienie od kosztów sądowych dotyczy jedynie tych opłat i wydatków, których uiszczenie jest aktualne na dzień złożenia wniosku o prawo pomocy (patrz. H. Knysiak-Molczyk w: T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz", Warszawa 2005, str. 627). Oznacza to, że skarżący, którzy uiścili koszty sądowe nie mają interesu prawnego w domaganiu się wydania orzeczenia o zwolnieniu od uiszczonych opłat. Z chwilą uiszczenia kosztów sądowych wygasa obowiązek ich ponoszenia. Miejsce wskazanego obowiązku zajmuje prawo żądania zwrotu kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw (art. 200 p.p.s.a.). Zatem, mając na uwadze, że wniosek skarżących o zwolnienie od kosztów sądowych dotyczy uiszczonego wpisu od skargi, należało odmówić przyznania prawa pomocy w tym zakresie. Co do dalszego zakresu wniosku o prawo pomocy wskazać należy, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Ciężar wykazania zasadności wniosku spoczywa, zatem na osobie ubiegającej się o prawo pomocy. Owe wykazanie polegać, więc będzie w rzeczywistości na przedstawieniu w sposób przekonujący, że wnioskodawcy nie dysponują środkami, które mogliby przeznaczyć na uiszczenie kosztów sądowych, chociażby w części. Należy zauważyć, że regulacja zawarta w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., stosownie do której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Dlatego podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim osobom, które nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem chociażby w części. A zatem przytoczone we wniosku okoliczności powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanej regulacji. Tak więc, to na wnioskodawcach spoczywa ciężar wykazania, że znajdują się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa. Wnioskodawcy winni, więc wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym, jest obiektywnie niemożliwe. W świetle powyższego, oświadczenie majątkowe skarżących zawarte w treści formularzy o prawo pomocy nie sprostało obowiązkowi wskazanemu w treści przepisu art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o prawo pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach wnioskodawcy. Wnioskodawcy zaniechali udzielenia odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosków o prawo pomocy oraz przedłożenia dokumentacji źródłowej przedstawiającej ich rzeczywistą sytuację finansową. Skarżący, pomimo zobowiązania nie przedłożyli kopii zeznań podatkowych lub innych dokumentów źródłowych potwierdzających łączną wysokość dochodów, jakie uzyskują. Pomimo wezwania nie przedłożyli wyciągów z rachunku bankowego, które przedstawiają wprost skalę środków jakimi wnioskodawcy rzeczywiście rozporządzają. Nadto nie ustosunkowali się do wezwania dotyczącego wysokości ponoszonych kosztów bieżącego utrzymania oraz posiadanych samochodów, co również stanowi okoliczność pozwalającą na ustalenie wysokości środków, jakimi realnie dysponują. Tym bardziej, że jak skarżąca podała na same leki wydaje około 400 zł miesięcznie przy łącznym dochodzie rodziny 1.400 zł. miesięcznie. Zauważyć należy, że bez żadnego wyjaśnienia uiścili wpis od skargi w wysokości 500 zł. W takim stanie rzeczy niemożliwe okazało się dokonanie ustaleń faktycznych, co do aktualnej sytuacji finansowej i majątkowej wnioskodawców, pozwalających określić, czy ich łączne dochody nie wystarczają na pokrycie pozostałych kosztów sądowych w sprawie oraz wynagrodzenia pełnomocnika w wyboru. Uniemożliwili, zatem ustalenie, czy po uiszczeniu koniecznych kosztów utrzymania pozostają jeszcze wolne środki, które mogliby przeznaczyć na poniesienie pozostałych kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Należy w tym miejscu podkreślić, iż brak współpracy strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy skutkować musi odmową przyznania prawa pomocy. Uniemożliwia, bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji materialnej wnioskujących. Wobec powyższego niemożliwe okazało się ustalenie jaki jest rzeczywisty stan majątkowy skarżących, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. post. NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06; post. NSA z dnia 27 października 2011 r., sygn. akt I GZ 170/11 www.cebois.nsa.gov.pl). W tym stanie rzeczy, oddalić należało wniosek o zwolnienie od pozostałych kosztów sądowych oraz o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu. Na podstawie art. 258 § 1 i 2 pkt 7 p.p.s.a w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a należało oddalić wniosek o prawo pomocy w całości, jak orzeczono w postanowieniu. /-/ K. Witkowicz-Grochowska