II SA/Po 2661/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Bożena Popowska ( spr ) Sędziowie sędzia NSA Ewa Makosz-Frymus sędzia WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska Protokolant referent-stażysta Małgorzata Błoszyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 listopada 2005 r. sprawy ze skargi K. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2003 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w P. Filii – N. M. z [...] maja 2003 r. nr [...]. /-/ E.Kręcichwost-Durchowska /-/ B.Popowska /-/ E.Makosz-Frymus JF Dnia 30 października 2002 r. K. P. zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w P. Filia N. M. z wnioskiem o przyznanie pomocy pieniężnej m.in. na opłacenie zaległego rachunku za energię elektryczną i gaz w kwocie 108,81 zł oraz o dopłatę do czynszu od miesiąca września do grudnia 2002 r. w kwocie 183,08 zł. Kierownik MOPR w P. Filia Nowe Miasto decyzją (k. 49 akt administracyjnych) z dnia [...] grudnia 2002 r. nr [...] odmówił skarżącej przyznania wnioskowanej pomocy. W przewidzianym ustawą terminie skarżąca złożyła odwołanie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] marca 2003 r. nr [...] (k. 67 akt administracyjnych) uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Kierownik MOPR w P. Filia N. M. decyzją [...] maja 2003 r. nr [...] (k. 77 akt administracyjnych) po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawie art. 4 ust. 1, art. 1 ust. 1, art. 2 ust. 3 oraz art. 32 ust. 1 i 2 w zw. z art. 43 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414 ze zm. – dalej ups) odmówił przyznania K. P. pomocy materialnej w postaci zasiłku celowego na opłatę zadłużenia za czynsz za miesiąc wrzesień 2002 r. w wys. 183,08 zł oraz zaległości za energię elektryczną i gaz w wysokości 108, 82 zł. Uzasadniając organ wskazał, że jednym z elementów składających się na pojęcie niezbędnej potrzeby bytowej jest jej "aktualność". Podkreślono, że za niezbędna potrzebę bytową uzasadniającą udzielenie pomocy nie można uznać spłaty zadłużenia należności ciążących na osobie lub rodzinie ubiegającej się o pomoc. Skarżącej zarzucono, iż we wrześniu 2002 r. nie zwróciła się do MOPR z wnioskiem o przyznanie pomocy na opłacenie ciążących na niej zobowiązań finansowych. W przewidzianym ustawa terminie skarżąca wniosła odwołanie wskazując na swoją trudną sytuację materialną i życiową oraz zarzucając organowi pierwszej instancji dowolność w stosowaniu prawa i lakoniczne uzasadnienie wydanej decyzji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] października 2003 r. nr [...]utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. Uzasadniając organ odwoławczy podniósł, iż zasiłek celowy jest przyznawany w ramach uznania administracyjnego, co oznacza, że spełnienie przesłanek wymaganych do jego przyznania nie oznacza automatycznego przyznania wnioskowanej pomocy. Organ drugiej instancji podzielił pogląd wyrażony w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, iż spłata zadłużenia nie stanowi niezbędnej potrzeby bytowej, a skarżąca miała możliwość wcześniejszego zgłoszenia potrzeby w postaci opłacenia rachunków za gaz, energię elektryczna i czynsz. W opinii organu powstałe zadłużenie stanowiło efekt zaniedbań skarżącej. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodka Zamiejscowego w Poznaniu skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie wnioskowanej pomocy oraz zwolnienie od kosztów sądowych. Do akt sprawy załączono pismo skarżącej (k. 100 akt sądowych) z dnia 23 listopada 2005 r. w którym K. P. podnosi i wykazuje, iż innym członkom Spółdzielni Mieszkaniowej "O. M." pomoc we wnioskowanym przez nią zakresie została przyznana, pomimo, że wnioski o udzielenie takiej pomocy osoby te złożyły w późniejszym terminie, a ich żądaniem objęto spłaty zadłużeń w o wiele wyższych kwotach. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadną. Zgodnie z postanowieniami art. 97 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) - sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Jedynie w przypadku wpisu i innych kosztów sądowych mają zastosowanie w takich sprawach przepisy poprzednio obowiązujące a mianowicie odpowiednie postanowienia ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 z późn. zm.). Sądy administracyjne sprawują kontrolę legalności decyzji uznaniowych, sprowadzającą się do kontroli zgodności tych decyzji z przepisami kompetencyjnymi i proceduralnymi. Przyznanie zasiłku celowego oparte jest na uznaniu administracyjnym - co wynika z treści art. 32 ustawy o pomocy społecznej – oznacza to, że ocena występowania przesłanek, od których zależy przyznanie pomocy w postaci zasiłku celowego należy do organów pomocy społecznej. Kontrola sądowo-administracyjna tego rodzaju decyzji jest ograniczona i sprowadza się zasadniczo do badania, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem. W szczególności kontroli podlega to, czy podjęto wszelkie czynności w celu ustalenia w sposób wnikliwy stanu faktycznego sprawy, czy jego ocena jest wszechstronna, a dokonana na jej podstawie klasyfikacja przesłanek ustawowych nie wykracza poza granice uznania administracyjnego. Organ pomocy społecznej działa w ramach uznania administracyjnego i przy uwzględnieniu posiadanych możliwości finansowych. Od woli organu zależy zatem, czy pomoc społeczna w tej formie zostanie przyznana i w jakiej wysokości. Decyzja odmowna lub nie uwzględniająca w całości wniosku strony powinna zostać szczegółowo uzasadniona. Bezspornym w sprawie jest, że K. P. odmówiono przyznania pomocy materialnej w postaci zasiłku celowego na opłatę zadłużenia za czynsz za miesiąc wrzesień 2002 r. w wys. 183,08 zł oraz zaległości za energię elektryczną i gaz w wysokości 108, 82 zł, uzasadniając, iż spłata zadłużenia nie stanowi niezbędnej potrzeby bytowej. Skarżąca odwołała się od takiego stanowiska organów obu instancji wskazując na to, iż orzekając przekroczyły one granice uznania administracyjnego. W ocenie Sądu w rozpatrywanej sprawie została naruszona konstytucyjna zasada równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (ustawa z 02. 04. 1997r. Dz.U.97/78/483, sprost.Dz.U.01/28/319). Jak wynika z załączonych do skargi dokumentów, zarzut K. P. odnośnie arbitralnego przyznawania wnioskowanej pomocy przez ośrodek pomocy społecznej należy uznać za zasadny. Wyrażona w art. 32 ust. 1 zd. 2 Konstytucji zasada równości odnosi się do równości traktowania w sferze obowiązujących regulacji prawnych. Oznacza to "nakaz podejmowania przez organy stosujące prawo decyzji indywidualnych bez względu na jednostkowe cechy adresata, nieistotne z punktu widzenia hipotezy danej normy. W tej płaszczyźnie rozważań nie ma znaczenia materialna treść stosowanych unormowań, a chodzi jedynie o sposób ich stosowania. Zakaz arbitralności znalazł już szerokie rozwinięcie w doktrynie i orzecznictwie administracyjnym, jednym z jego szczególnie istotnych elementów jest uznanie związania władz publicznych własnymi rozstrzygnięciami" (Konstytucja Rzeczpospolitej Polskiej. Komentarz III pod red. L. Garlickiego, Wydawnictwo Sejmowe, Warszawa 2003, rozdział II, k. 8-10.). Jeżeli więc skarżąca odpowiadała wszystkim cechom hipotezy normy, która miała być wobec niej zastosowana, to sposób jej zastosowania winien był być taki sam, jak wobec innych podmiotów, które tym cechom odpowiadały, o ile inne przepisy prawne dodatkowo nie wprowadzały zróżnicowania, które rzutowałyby na odmienność sytuacji prawnej poszczególnych adresatów normy. Na marginesie można dodać, że stanowisko wyrażone w wyrokach (wyrok NSA z 18 lutego 1998 r., sygn. I SA 1174/97, wyrok NSA z 15 października 1996 r., sygn. SA/Kr 2772/95), na których treść powoływały się organy, mogło budzić pewne kontrowersje, co potwierdzałby fakt, iż w następnych latach nie znajdowało ono aprobaty w orzecznictwie sądowym. Wobec tego faktu i czasu, który upłynął od daty wydania tych orzeczeń, chybione wydaje się powoływanie na nie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej, tym bardziej, że w orzecznictwie wyrażane było również odmienne stanowisko. Chodzi o to, że zakres działania pomocy społecznej z punktu widzenia zaspokajania potrzeb jest otwarty. Nie jest zatem ograniczony przedmiotowo i dlatego też każdorazowo należy uwzględniać wszelkie okoliczności dotyczące osoby danego wnioskodawcy. Podkreślenia wymaga, iż organ nie uwzględnił (...) faktu, że zaspokojenie wierzyciela (uiszczenie zaległych opłat za prąd, gaz i czynsz) uszczupli budżet skarżącego, a tym samym pozbawi go w tym zakresie środków do życia (wyrok NSA z 21 lutego 2003 r., sygn. I SA 2037/02). Z powyższych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) należało orzec, jak w sentencji wyroku. Zgodnie z art. 149 ustawy z dnia 15 kwietnia 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz. 593 ze zm.) z dniem wejścia w życie ustawy wygasają decyzje wydane na podstawie ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414, z późn. zm)., dlatego Sąd nie orzekł w trybie art. 152 upsa. Rozpatrując ponownie wniosek skarżącego o przyznanie zasiłku celowego, organ I instancji przeprowadzi postępowanie stosownie do dyrektyw kodeksu postępowania administracyjnego, kierując się wskazaniami wynikającymi z treści niniejszego wyroku. /-/E. Kręcichwost-Durchowska /-/ B.Popowska /-/E. Makosz-Frymus