II SA/Po 279/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Barbara Kamieńska Sędziowie NSA Stanisław Małek (spr.) Asesor sąd. Karol Pawlicki Protokolant sekr.sąd. Dobrosława Sobczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 maja 2004r. sprawy ze skargi F.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2001r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji o d d a l a s k a r g ę /-/K. Pawlicki /-/B. Kamieńska /-/S. Małek Naczelnik Gminy M. decyzją z [...] marca 1987r. na podstawie art. 44 ust 1 ustawy z 26 marca 1982r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (Dz. U. Nr 11, poz. 79) postanowił przejąć na własność Państwa bez odszkodowania nieruchomość rolną wraz z zabudowaniami o powierzchni [...] ha składającą się z działek nr [...],[...] i [...] położoną we wsi L., będącą własnością P. i M. B. (księga wieczysta Nr [...] PBN w M.). W uzasadnieniu stwierdzono, iż właściciele nieruchomości od kilku lat nie żyją, a spadkobiercy nie interesują się gospodarstwem. W toku kontroli przeprowadzonej w roku 1985 i 1986 ujawniono, że grunty "odłogują". Wskazano także, iż spadkobiercy: S. M., G. B. i B. W. oświadczyły, iż rezygnują z praw do tej nieruchomości. Wniosek o stwierdzenie nieważności powyższej decyzji złożył F. B. jako spadkobierca M. i P. B. Decyzję w sprawie wydawał Wojewoda, Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 25 lutego 1999r. (IV SA 421/97) stwierdził, iż z poświadczonego skróconego odpisu księgi wieczystej Kw nr [...] wynika, że działki [...],[...] i [...] o powierzchni [...] ha są własnością F. B. Wymieniony wpisany został na podstawie postanowienia sądowego z dnia [...] maja i [...] października 1996r. Niewątpliwe jest więc, iż nieruchomość przejęta na rzecz Skarbu Państwa jest tą samą, o której mowa w odpisie księgi wieczystej Kw nr [...]. Rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych chroni w tej sytuacji osobę, która jest aktualnie wpisana do tej księgi wieczystej. Zweryfikować w związku z tym należy stanowisko co do nieodwracalności skutków prawnych jakie rzekomo decyzja Naczelnika miała wywołać. Nieruchomości nabyte bowiem przez małżonków H. nie są tymi, które należały niegdyś do małżonków B. Wskazano w uzasadnieniu wyroku, że ponownej oceny materiału dowodowego należy dokonać również z uwzględnieniem rozstrzygnięcia w sprawie I C 39/97 Sądu Okręgowego w Gorzowie. Wojewoda decyzją z dnia [...] grudnia 2000r. stwierdził, iż decyzja Naczelnika Gminy M. z [...] marca 1987r. wydana została z rażącym naruszeniem prawa, jednak z uwagi na nieodwracalne skutki nie można orzec jej nieważności. Ustalono, że wyrokiem Sądu Okręgowego w Gorzowie z 11 marca 1999r. (I C 39/97) jako właścicieli spornej nieruchomości wpisano W.H. oraz jego żonę B.K.. Księga wieczysta Nr [...] została zamknięta. Należało zatem przyjąć, iż małżeństwo H. nabyli od spadkobierców H. i E.L. nieruchomość, która przed przejęciem na rzecz Skarbu Państwa należała do M. i P. B. Małżeństwo H. korzysta więc z rękojmi wiary ksiąg wieczystych. Stąd też decyzja H. wywołała nieodwracalne skutki. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z [...] marca 2001r. uchylił powyższą decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez organ pierwszej instancji. Stwierdzono, iż organem właściwym do stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy M. z [...] marca 1987r. jest właściwe miejscowo Samorządowe Kolegium Odwoławcze (art. 157 § 1, art. 17 kpa w związku z art. 7 pkt 4 ustawy z 5 czerwca 1998r. o administracji rządowej w województwie (Dz. U. Nr 91, poz. 577 z zm.). Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] sierpnia 2001r. na podstawie art. 157 § 1 i 2 w związku z art. 17 pkt 1 i art. 158 § 2 kpa orzekło, iż decyzja Naczelnika Gminy M. Nr [...] z [...] marca 1987r. została wydana z naruszeniem prawa. Stwierdzono, iż stosownie do art. 44 ust. 1 i art. 45 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych (Dz. U. z 1982r. Nr 11, poz. 79) przejęciu na rzecz Państwa podlegały tylko odłogujące grunty rolne, jeżeli występowanie tych odłogów dotyczyło nieruchomości, których właściciele, ich dzieci lub rodzice nie mieszkali w miejscu położenia nieruchomości co najmniej od dwóch lat. Orzeczenie w sprawie powinno być poprzedzone opinią właściwych organizacji związkowych rolników. Decyzja Naczelnika Gminy wydana została z rażącym naruszeniem prawa, gdyż orzeczono o przejęciu na rzecz Państwa całej nieruchomości, łącznie z budynkami, bez zasięgnięcia wymaganych opinii organizacji związkowych. Ustalono, iż księga wieczysta założona dla nieruchomości o powierzchni [...] ha w miejscowości L. obejmująca działki nr [...],[...] ujawnia, iż jej właścicielami są małżonkowie H. W księdze wieczystej nr [...] jako właścicieli nieruchomości o powierzchni [...] ha wpisano na podstawie wyroku Sądu Okręgowego w Gorzowie z 11 marca 1999r. wymienionych małżonków. Starostwo Powiatowe w N. wyjaśniło, iż dawna działka [...] należąca do M. i P. B. jest obecnie działką [...] i stanowi własność małżonków H. Działka nr [...] jest obecnie działką nr [...] część i również stanowi własność małżonków H.. W skład dawnej działki [...] wchodzą obecnie działki nr [...] część i [...] część. Stanowią one własność I. i W.S. na podstawie umowy sprzedaży z [...] listopada 1995r. zawartej z Agencją Własności Rolnej Skarbu Państwa. Kolegium uznało, iż W. i B. H. nabyli od spadkobierców H. i E.L. nieruchomość, która przed przejęciem na rzecz Skarbu Państwa decyzją Naczelnika Gminy M. z [...] marca 1987r. należała do M. i P. B. Ujawnione prawo własności korzysta zgodnie z art. 5 ustawy o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 1982r. Nr 22, poz. 147 z zm.) z ochrony rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych. Decyzja Naczelnika Gminy wywołała więc nieodwracalne skutki prawne, co oznacza iż nie można stwierdzić jej nieważności a jedynie uznać iż wydana została z naruszeniem prawa (art. 158 § 2 kpa). F. B. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy. Podał, iż na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego z 31 maja i 29 października 1996r. był wpisany do księgi wieczystej Kw Nr [...]. Powołuje się także na ocenę prawną wyrażoną w uzasadnieniu wyroku NSA. Uważa, iż rozstrzygnięcie Sądu Okręgowego w Gorzowie z 11 marca 1999r. jest rażącym naruszeniem prawa. Samorządowe Kolegium Odwoławcze zaskarżoną decyzją utrzymało w mocy swoją własną decyzję. Kolegium podtrzymało argumentację decyzji z [...] sierpnia 2001r. Podkreślono, że w świetle orzecznictwa Sądu Najwyższego (OSNCP Nr 12 poz. 211 z 1992r.) decyzja Naczelnika Gminy wywołała nieodwracalne skutki prawne skoro sporna nieruchomość stała się przedmiotem obrotu cywilnoprawnego wywołując skutki, do których cofnięcia organ administracji publicznej nie jest umocowany. F. B. wniósł skargę, domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji. Skarżący zarzuca, iż Skarb Państwa w księdze wieczystej Nr [...] nigdy nie był ujawniony. Uważa, iż rozstrzygnięcie Sądu Okręgowego jest rażącym naruszeniem prawa, co uzasadnia jego zdaniem żądanie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika i zwrot nieruchomości. Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Zaskarżona bowiem decyzja nie narusza prawa. Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, iż decyzja Wójta Gminy M. z [...] marca 1987r. o przejęciu na własność Państwa bez odszkodowania nieruchomości rolnej wraz z zabudowaniami o powierzchni [...] ha (działki nr [...],[...] i [...]) położonej w miejscowości L. będącej własnością M. i P. B. wydana została z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 kpa). W rozpatrywanej sprawie przejęcie na własność Państwa dotyczyło bowiem nieruchomości rolnej wraz z zabudowaniami i nie zostało poprzedzone zasięgnięciem opinii właściwych organizacji związkowych rolników. Stosownie do przepisów art. 44 ust 1 i art. 45 ust. 1 ustawy z 26 marca 1982r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych obowiązujących do 31 grudnia 1991r. (Dz. U. z 1991r. Nr 114, poz. 494) przejęciu na własność Państwa podlegały jedynie grunty rolne, na których występowały odłogi po zasięgnięciu opinii o których mowa w art. 45 ust. 1. Zgodnie z przepisem art. 156 § 2 kpa nie stwierdza się nieważności decyzji gdy decyzja ta wywołała nieodwracalne skutki prawne. Nieodwracalność skutków prawnych oznacza w szczególności sytuację, w której poprzedni stan prawny nie może zostać przywrócony, gdyż przestał istnieć przedmiot, którego prawo dotyczyło lub też podmiot, któremu prawo przysługiwało utracił zdolność do zachowania tego prawa albo wygasła instytucja stanowiąca źródło prawa (wyrok NSA w sprawie I SA 1406/86). Negatywną przesłanką z art. 156 § 2 kpa jest również zbycie nieruchomości na rzecz osoby trzeciej, chronionej rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych (art. 5 ustawy o księgach wieczystych i hipotece Dz. U. z 1982r. Nr 22, poz. 147 z zm.), które stanowi przeszkodę do stwierdzenia nieważności decyzji (por. uchwała Składu Siedmiu Sędziów SN w sprawie III AZP 4/92 oraz wyrok SN w sprawie III ARN 46/94). Naczelnik Gminy M. wydał kwestionowaną decyzję o przejęciu na własność Państwa nieruchomości rolnej składającej się z działek numer [...],[...] i [...] położonych we wsi L. będących własnością P. i M. B. Nieruchomość ta, jak wynika z ustaleń dokonanych w sprawie IV SA 421/97, miała urządzoną księgę wieczystą Nr [...] założoną w Państwowym Biurze Notarialnym w M. Sąd Okręgowy w Gorzowie Wlkp. prawomocnym wyrokiem z dnia 11 marca 1999r. w sprawie I C 39/97 uzgodnił treść księgi wieczystej [...] z rzeczywistym stanem prawnym w ten sposób, iż w miejsce ujawnionego właściciela skarżącego F. B. wpisano W. i B. małżonków H. na prawach własności ustawowej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze trafnie zatem stwierdziło, iż decyzja Naczelnika Gminy M. wywołała nieodwracalne skutki prawne, co stanowi przeszkodę do stwierdzenia nieważności tej decyzji. Rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych chroni bowiem osoby, które są aktualnie wpisane jako właściciele do księgi wieczystej nr Kw [...], a tymi osobami są małżonkowie H. Wskazać należy, iż w zaistniałej sytuacji organy administracji nie są uprawnione do podjęcia działań w formie aktu administracyjnego, które pozwalałyby na przekazanie przedmiotowej nieruchomości na rzecz skarżącego (por. uchwała SN w sprawie III AZP 4/92 – OSNCP Nr 12, poz. 211). Mając zatem na uwadze zakres właściwości organów administracji publicznej oraz ich kompetencje, należało podzielić stanowisko Kolegium, iż decyzja Naczelnika Gminy wywołała nieodwracalne skutki prawne. Przedstawione przez skarżącego okoliczności związane z zabudową nieruchomości pozostają bez wpływu na niniejsze rozstrzygnięcie. Istota sprawy sprowadza się bowiem jedynie do oceny odwracalności lub nieodwracalności skutku prawnego decyzji. Naczelny Sąd Administracyjny, uchylając wyrokiem z 25 lutego 1999r. decyzję Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej oraz poprzedzającą decyzję organu pierwszej instancji wskazał na konieczność uwzględnienia w toku ponownego rozpatrzenia sprawy, rozstrzygnięcia w sprawie cywilnej sygn. akt I C 39/97 Sądu Okręgowego w Gorzowie Wlkp. Zarówno Samorządowe Kolegium Odwoławcze jak i Sąd są obowiązane przy rozpoznaniu niniejszej sprawy do uwzględnienia powyższych wskazań, a w szczególności do ujawnienia nowego stanu prawnego przedmiotowej nieruchomości (art. 153 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Stosownie do art. 3 § 1 powołanej ustawy sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej. Stąd też w tym postępowaniu nietrafne są wywody skargi odnoszące się do zasadności rozstrzygnięcia sądu powszechnego. Decyzja podlega uchyleniu, jeżeli nastąpi naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 c ustawy o postępowaniu). Sytuacja taka wbrew wywodom skargi nie zachodzi w niniejszej sprawie. Żaden przepis prawa nie wymagał przeprowadzenia rozprawy administracyjnej (art. 89 kpa), a skarżący w toku tego postępowania nie wskazał okoliczności, które miałyby uzasadniać wyznaczenie rozprawy, tym bardziej że rozstrzygnięcie oparte zostało na prawomocnym orzeczeniu sądu powszechnego. Mając na względzie, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie na podstawie art. 151 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002r. Nr 153, poz. 1270) orzeczono jak w sentencji wyroku. /-/K. Pawlicki /-/B. Kamieńska /-/S. Małek kk