II SA/Po 283/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Paluszyńska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 sierpnia 2016 r. sprzeciwu E. G. i R. G. na postanowienie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 23 czerwca 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi E. G. i R. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego postanawia zaskarżone postanowienie utrzymać w mocy. /-/I/. Paluszyńska Skarżący E. G. i R. G. (dalej również "wnioskodawcy" lub "skarżący"), w związku z wniesieniem skargi decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu bliżej opisaną w rubrum niniejszego postanowienia, po wezwaniu ich do uiszczenia wpisu od skargi, skierowali do tutejszego Sądu wspólny wniosek o przyznanie im prawa pomocy w częściowym zakresie – poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Wniosek ten następnie – w związku z uzupełnieniem braków wniosku – terminowo złożyli na urzędowym formularzu PPF. Ze złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy, a także z twierdzeń podanych w sprzeciwie z dnia 19 lipca 2016 r. wynika, co następuje. skarżący utrzymują się jedynie ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego w wysokości [...] zł oraz [...] zł, plus dodatek pielęgnacyjny [...] zł – łącznie 3 686,11 zł netto miesięcznie; - posiadają dom o powierzchni 200 m² o wartości [...] zł; - posiadają samochód osobowy marki [...]. Wnioskodawcy wyszczególnili stałe wydatki miesięczne na łączną kwotę 2 637 zł, na które składają się: raty [...] kredytów, odpowiednio w miesięcznych kwotach: [...] zł; opłata za gaz w wysokości 486,54 zł; trzy abonamenty telefoniczne – odpowiednio w kwotach: 70,02 zł, 85,47 zł i 58,14 zł; opłaty za telewizję kablową – w kwocie 39,97 zł i za Internet w kwocie 35 zł, opłata za ochronę nieruchomości ([...]) w kwocie 64,14 zł; składki na [...] w kwotach po 50,60 zł i 48,70 zł; opłata za opróżnianie szamba – w kwocie 199,80 zł, opłata za energię – w kwocie 195,42 zł, podatek od nieruchomości – w kwocie 31,10 zł, opłata za wywóz śmieci – w kwocie 22 zł, oplata za wodę – w kwocie 56 zł, składka ubezpieczenia samochodu [...] – w kwocie 199,30 zł, składka ubezpieczenia domu [...] – w kwocie 47,90 zł, koszt leków – w kwocie 150 zł i koszt paliwa [do samochodu] w kwocie 200 zł.[...] Nadto skarżący podali, że nie posiadają innych nieruchomości, oszczędności, czy wartościowych ruchomości. Wraz z wnioskiem skarżący przedłożyli wyciąg z rachunku bankowego R. G. za kwiecień 2016 r., na który wpływają: środki z tytułu emerytur obojga skarżących, a także dodatek pielęgnacyjny oraz na który wpłynęła wpłata zewnętrzna w kwocie 365 zł, a także z którego dokonywane są wypłaty związane ze stałymi zobowiązaniami z tytułu spłaty rat kredytowych, opłat za media i ubezpieczenia. Saldo początkowe rachunku wyniosło 97,07 zł, zaś końcowe 37,68 zł. Nadto skarżący przedłożyli dowody wpłaty należności za niektóre zobowiązania (opłaty za telefon, wodę, prąd, wywóz nieczystości, podatek od nieruchomości). Postanowieniem z dnia 23 czerwca 2016 r. sygn. akt II SA/Po 283/16 referendarz sądowa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu odmówiła wnioskodawcom przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu stwierdziła, że ciężar wykazania występowania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie składającej w tym przedmiocie wniosek, a to z kolei oznacza, że to strona powinna poczynić wszelkie kroki mające na celu uzasadnienie i uprawdopodobnienie okoliczności, na które się powołuje, zaś uznanie, czy nastąpiło to w sposób dostateczny zostaje ocenione w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy. W jej ocenie wnioskodawcy nie wykazali, że nie są w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznych kosztach bieżącego utrzymania siebie i rodziny w rozumieniu art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718] – dalej: P.p.s.a.). Zdaniem referendarz, z kwoty stałych świadczeń z ubezpieczenia społecznego w łącznej wysokości 3 680 zł netto miesięcznie, wnioskodawcy są w stanie pokryć wszystkie swoje stałe miesięczne zobowiązania w łącznej wysokości około 2 630 zł i pozostaje im jeszcze kwota 1 000 zł miesięcznie na pokrycie dalszych kosztów bieżącego utrzymania (żywność, środki chemiczne, odzież i obuwie), tym bardziej że skarżący wszystkie swoje zobowiązania regulują i nie mają żadnych zaległości płatniczych. Referendarz uznała, że wśród tych zobowiązań znajdują się również takie, których nie można zaliczyć do koniecznych wydatków bieżącego utrzymania, jak opłaty za trzy telefony, dwa ubezpieczenia na życie, dobrowolne ubezpieczenie AC samochodu oraz opłaty za ochronę nieruchomości. Zdaniem referendarz dla uzyskania prawo pomocy przysługuje jedynie w sytuacji, gdy stronie po uiszczeniu niezbędnych kosztów bieżącego utrzymania nie pozostają już żadne wolne środki. Niewystarczające jest bowiem powoływanie się na wysokie koszty ponoszonych zobowiązań, gdyż to nie uzasadnia skorzystania z prawa pomocy. W ocenie referendarz, skoro skarżących stać na dodatkowe dobrowolne opłaty, to nie ma podstaw do zwolnienia ich od obowiązku zapłaty kosztów sądowych w niniejszej sprawie, koszty sądowe mają bowiem charakter należności publicznoprawnych, powinny być zatem uiszczane w pierwszej kolejności, zaraz po pokryciu niezbędnych kosztów bieżącego utrzymania skarżących. Referendarz uznała, że w niniejszej sprawie skarżący nie wykazali, że nie mogą poczynić oszczędności, celem pokrycia kosztów sądowych w niniejszej sprawie, tym bardziej że będą one rozłożone w czasie. Skarżący wnieśli w terminie sprzeciw na postanowienie z dnia 23 czerwca 2016 r., domagając się jego uwzględnienia. W uzasadnieniu przedstawili polemikę z twierdzeniem referendarz, że niektóre z przedstawionych przez nich kosztów nie są kosztami koniecznymi dla ich bieżącego utrzymania. W tym zakresie argumentowali, że opłacanie dobrowolnego ubezpieczenia na życie nie jest niczym nadzwyczajnym, a stanowi zabezpieczenie na wypadek śmierci, którego nie oferuje ZUS, skoro pozostają na emeryturze. W odniesieniu do opłacania trzech telefonów podnieśli, że dwa telefony komórkowe są im niezbędne do kontaktów – a to ze względu na ich dolegliwości, zaś telefon stacjonarny był i jest im niezbędny m.in. do otrzymywania faksów ważnych dla nich dokumentów (dotyczących tragicznych zdarzeń rodzinnych). Co do kosztów ochrony domu wyjaśnili, że wiąże się on z warunkiem korzystania z kredytu hipotecznego i obowiązkiem ubezpieczenia nieruchomości, jak również podyktowany jest względami przezorności z uwagi na zdarzenia, które miały miejsce w trakcie budowy domu i później. Na uzasadnienie ponoszenia kosztów AC pojazdu podnieśli, że nie stać ich na pokrywanie kosztów ewentualnych uszkodzeń pojazdu przez nieznanych sprawców bądź kradzieży samochodu. Ponadto argumentowali, że nabyli dom i samochód ze środków uzyskanych tytułem zadośćuczynienia w związku z tragicznym zdarzeniu rodzinnym. Dalej przedstawili okoliczności sprawy, które ze względu na swoją wagę miały przemawiać za zasadnością rozpatrzenia ich skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Sprzeciw jest niezasadny, a zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Słusznie referendarz wywiodła, że z konstrukcji powołanego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, należytego udowodnienia oraz udokumentowania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy w zakresie objętym wnioskiem. Sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy właśnie na podstawie informacji przekazanych przez stronę, zatem to ona sama powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd co do zasadności przyznania jej prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Odnosząc powyższe rozważania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że referendarz prawidłowo uznała, iż skarżący nie wykazali, że nie posiadają dostatecznych środków na poniesienie kosztów sądowych związanych z wniesieniem skargi. Ponadto Sąd stwierdza, że również we wniesionym sprzeciwie okoliczność ta nie została wykazana, pomimo że Sąd nie kwestionuje zasadności ponoszenia przez skarżących określonych kosztów związanych z utrzymaniem ich majątku w należytym stanie (zabezpieczeniu przed różnymi zdarzeniami). Istotne jest bowiem to, że sytuacja majątkowa i finansowa skarżących jest na tyle dobra, że pozwala na pokrycie wszystkich niezbędnych kosztów bieżącego utrzymania rodziny. W tym miejscu Sąd wyjaśnia, że wszystkie wskazane przez skarżących koszty, w tym związane z użytkowaniem samochodu (ubezpieczenie AC) czy ochroną nieruchomości, są kosztami uzasadnionymi z punktu widzenia prawidłowego zarządzania ich zasobami, jednakże mimo że są uzasadnionymi koszty utrzymania rodziny, to nie są kosztami niezbędnymi, tj. takimi, których opłacenie miałoby pierwszeństwo przed kosztami sądowymi. Skarżący osiągają stały comiesięczny dochód w wysokości ok. 3 700 zł i zarazem nie wykazali, by mieli jakiekolwiek zaległości z tytułu ponoszenia kosztów bieżącego utrzymania lub kosztów związanych z utrzymaniem innych składników majątkowych. Warto dodać, że w samym miesiącu kwietniu 2016 r. skarżący spieniężali jedną ze swoich rzeczy ruchomych za kwotę przekraczającą wysokość aktualnie wymaganej od nich opłaty sądowej, co wynika z zestawienia transakcji na rachunku bankowym. Trafnie też referendarz zwróciła uwagę na to, że obowiązek poniesienia kosztów sądowych będzie w niniejszej sprawie rozłożony w czasie, aktualnie zaś dotyczy opłaty w wysokości 300 zł tytułem wpisu do skargi. Na koniec trzeba podkreślić, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą finansowania podmiotu z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada środków na opłacenie kosztów jej udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonujący. Ponadto wnioskodawca powinien wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich, pomimo że podjął wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z dnia 4 grudnia 2014 r. sygn. akt II OZ 1052/12, odstępne w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Skarżący warunku tego niewątpliwie nie spełnili. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 260 § 1-3 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia. /-/ Izabela Paluszyńska