II SA/Po 287/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędzia WSA Elwira Brychcy (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 lipca 2011 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] 2010 roku Nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego i zasiłku celowego oddala skargę Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej działający z upoważnienia Prezydenta Miasta P. decyzją z dnia [...] 2010r., na podstawie art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 3 i 4, art. 8, art. 11 ust. 2, art.12, art. 38, art. 39, art. 106 ust.4 ustawy z dnia 12 marca 2004r o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2009r. Nr 175 poz. 1362 ze zm.) odmówił przyznania M. K. pomocy finansowej w formie zasiłku okresowego na okres od września 2010r. do lutego 2011r. (z przeznaczeniem na podstawowe wydatki w tym środki czystości) oraz zasiłków celowych na zakup żywności od października do lutego, odzieży (kurtki, spodni, koszuli, skarpet, bielizny), obuwia, jednej tony opału, leków na receptę na kwotę 179,77 zł. oraz bez recepty na kwotę 50 zł, opłacenia rachunku za gaz w kwocie 41,19zł, rachunków za energię w kwocie 49,43zł i 31,85zł, czynszu za miesiące sierpień, wrzesień, październik i listopad w wysokości po 215,61 zł za miesiąc. W uzasadnieniu decyzji organ argumentował, że w oparciu sporządzoną w dniu 8 listopada 2010r. aktualizację wywiadu środowiskowego ustalono, że wnioskodawca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna od 6 września 2010r. bez prawa do pobierania zasiłku. W oparciu o przedstawione zaświadczenie lekarskie ustalono, że wnioskodawca jest niezdolny do pracy do lutego 2011r. i wymaga stosowania leków. Nadto ustalono, że wnioskodawca nie posiada żadnego źródła dochodu. Korzysta z dodatku mieszkaniowego w kwocie 203,55 zł. miesięcznie przyznanego na okres od 1 października 2010 do 31 marca 2011r. O fakcie przyznania dodatku mieszkaniowego, który w świetle ustawy o pomocy społecznej jest dochodem, nie poinformował pracownika socjalnego. Ponieważ do rozpatrzenia wniosku bierze się pod uwagę dochód z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku, a więc w tym przypadku z września 2010 dodatek mieszkaniowy nie został wliczony do dochodu. Na okoliczność złożonego wniosku o pomoc ustalono, że wnioskodawca ostatnio pracował dorywczo, bez umowy, trzy lata temu i było to ostatnie źródło dochodu. W latach 1988-1993 pracował za granicą i z dochodu uzyskanego wówczas, w dniu [...] 2010r. zakupił mieszkanie (udziały w kamienicy), w którym obecnie mieszka, za kwotę 75.000 zł. Ponadto posiada wykształcenie wyższe o kierunku zarządzanie, nigdy nie był nigdzie zatrudniony. Nadto w skardze do dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w P. z dnia [...] 2010r. wskazał, że pracował za granicą w okresie od marca 2008r. do czerwca 2010r.i zaoszczędzone środki z tego okresu przeznaczył na zakup udziałów w kamiennicy za kwotę 75.000zł. Podczas wywiadu przeprowadzonego w dniu [...] listopada 2010r. odmówił złożenia wyjaśnień w powyższej kwestii. Ponadto ustalono, iż w okresie, kiedy jak twierdził pracował za granicą, korzystał z pomocy finansowej Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w P. Filia S., deklarując, iż nie posiada żadnego dochodu i majątku, w tym oszczędności. Następnie organ wskazał w jakich okresach wnioskodawca korzystał z pomocy społecznej i w jakim zakresie. W toku prowadzonego postępowania organ stwierdził, że zmiana istotnych informacji dotyczących sytuacji majątkowej wnioskodawcy świadczy o manipulowaniu informacjami w tym zakresie. Natomiast zakup mieszkania świadczy, że posiadał w ostatnim czasie znaczne środki finansowe. Zaistniała więc istotna dysproporcja miedzy deklarowanym dochodem, a wydatkiem, który poniósł na zakup mieszkania. W konsekwencji przyjęto, że ośrodek nie jest w stanie ustalić źródła utrzymania oraz sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Na podstawie przepisu art. 12 ustawy o pomocy społecznej w przypadku stwierdzonych przez pracownika socjalnego dysproporcji miedzy udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową osoby lub rodziny, wskazującą, że osoba ta lub rodzina jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe, w szczególności w przypadku posiadania znacznych zasobów finansowych, wartościowych przedmiotów majątkowych lub nieruchomości, odmówiono przyznania świadczenia. Nadto wskazano, że wnioskodawca zwracając się o przyznanie pomocy finansowej na zaspokojenie podstawowych potrzeb w postaci zakup żywności, odzieży, obuwia, opłacenia rachunku za gaz, energię, czynszu, zakupu opału i leków oraz dodatkowo przyznania pomocy w formie zasiłku okresowego na okres 6 miesięcy (od września 2010r. do lutego 2011r) faktycznie przerzuca ciężar swojego utrzymania na ośrodek pomocy społecznej, a nie jak wskazuje ustawa domaga się zapewnienia niezbędnych potrzeb dla przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych. Nadto organ podniósł, że winien uwzględnić sytuację ubiegającego się o przyznanie świadczenia, jego zaangażowanie w zakresie współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Tymczasem wnioskodawca nigdy nie był zatrudniony i podejmował tylko prace dorywcze, przy posiadanym wykształceniu wyższym w zakresie zarządzania. Może to świadczyć, że działał celowo i nie podejmował żadnych działań w kierunku poprawy swojej sytuacji życiowej. Świadczy o tym również fakt, iż nie był zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy do 5 września 2010r. Posiadany wiek 42 lata oraz wykształcenie, daje przy tym duże możliwości na podjecie zatrudnienia. Mając na uwadze trudną sytuację życiową, decyzja z dnia [...] 2010r. wydano wnioskodawcy skierowanie do uczestnictwa w zajęciach Centrum Integracji Społecznej Stowarzyszenie Szkoła "[...]" oraz decyzją z dnia [...] 2010r. przyznano zasiłek celowy z przeznaczeniem na pokrycie kosztów dojazdu na zajęcia CIS w kwocie 91 zł. Od dnia sporządzenia powyższej decyzji nie zgłosił się do Centrum Integracji Społecznej w celu podjęcia zajęć. Wobec powyższego zgodnie z art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub wykonywania prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Ponadto w kwestii ubiegania się o pomoc finansową z przeznaczeniem na opłacenie czynszu należy zaznaczyć, że to dodatek mieszkaniowy stanowi ustawową formę pomocy w pokryciu kosztów utrzymania mieszkania pod warunkiem spełnienia przesłanek wynikających z ustawy z dnia 21 czerwca 2001r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz.U. Nr 71, poz. 734, ze zm.). Wnioskodawcy został przyznany dodatek mieszkaniowy na okres od października 2010r. do marca 2011r. w kwocie 203,55 zł miesięcznie. W związku z powyższym wsparcie organów pomocy społecznej w kwestii utrzymania mieszkania winno mieć raczej charakter wyjątkowy i nie może prowadzić do dublowania przekazywania środków pomocowych na ten sam cel przez różne organy. Organ nadmienił, że kupując mieszkanie wnioskodawca powinien mieć świadomość, że na nim będzie ciążył obowiązek pokrycia kosztów utrzymania twego mieszkania. Analogicznie ma się kwestia opłat za energię i gaz. Podpisując umowę z odpowiednimi dostawcami mediów zobowiązał się do regulowania opłat za ich pobór. Z informacji uzyskanych z A. SA wynika, iż rachunki za pobór energii elektrycznej, o których zapłacenie wnioskuje zostały już uregulowane przez wnioskodawcę. Koszty poboru energii elektrycznej zostały już poniesione, bez konieczności udzielenia wsparcia na ten cel ze strony ośrodka pomocy społecznej, oznacza to, iż wykorzystał dostępne mu środki finansowe. Ponadto uregulowanie przez wnioskodawcę rachunków za energię, przy deklarowaniu braku jakiegokolwiek dochodu potwierdza okoliczność świadczącą o dysproporcji między deklarowanym dochodem, a ponoszonymi wydatkami. Odwołanie od powyższej decyzji złożył M. K. kwestionując zaskarżone rozstrzygnięcie. Odwołujący się kwestionował zaliczenie dodatku mieszkaniowego do jego dochodu. Podnosił, że z faktu, iż kupił mieszkanie nie można wywodzić, że nie przysługuje mu pomoc socjalna. Podkreślał, że jest osobą bezrobotną, mającą problemy ze zdrowiem. Nadto argumentował, że był kilka razy w CIS Stowarzyszeniu Szkoła "[...]", ale zrezygnował z zajęć, gdyż uznał, że uczestnictwo w nich bardziej przyda się innym osobom bez wykształcenia i z nałogami. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją z dnia [...] 2010r. utrzymało zaskarżoną decyzję organu I instancji w mocy. W ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławcze organ pierwszej instancji nie uzasadnił należycie odmowy przyznania zasiłku celowego na podstawie art. 12 ustawy o pomocy społecznej. Przepis ten zwraca uwagę na subsydiarną funkcję pomocy społecznej. Starając się o przyznanie wsparcia, należy złożyć stosowne oświadczenia i zaświadczenia dokumentujące stan dochodów (zob. art. 8). Zamożność nie może być powodem pozostawienia strony bez pomocy i opieki, zwłaszcza wobec unormowania zasad odpłatnego udzielania pomocy i zwrotu świadczeń. Kolegium wskazało, że zastosowanie przepisu art. 12 ustawy o pomocy społecznej w każdym przypadku musi być poprzedzone dokładnymi ustaleniami i wnikliwą oceną tych ustaleń. Tymczasem uzasadnienie decyzji I instancji nie zawiera argumentacji pozwalającej stwierdzić, że zachodzą przesłanki wymienione w art. 12 ustawy. Ustalony stan faktyczny wskazuje, że skarżący nie posiada znacznych zasobów finansowych - jeśli nawet miał jakiekolwiek oszczędności to zostały one spożytkowane na zakup mieszkania. Organ nie wskazał czy skarżący posiada inne wartościowe przedmioty majątkowe. Wskazać należy, że zakupione mieszkanie stanowi jego miejsce zamieszkania, do którego ma prawo i jest jedynym wartościowym składnikiem majątku. Niezależnie od powyższego organ I instancji powołał się na podstawę odmowy przyznania świadczenia w oparciu o przepis art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Podniesione w uzasadnieniu decyzji przez organ I instancji okoliczności dotyczące nieuzasadnionego braku uczestnictwa w zajęciach Centrum Integracji Społecznej Stowarzyszenie Szkoła "[...]", na które organ pierwszej instancji przyznał pomoc w zakresie pokrycia kosztów dojazdu, uzasadniają odmowę przyznania pomocy. Zdaniem Kolegium Odwoławczego uzasadnienie rezygnacji ze szkoleń służących rozwiązaniu trudnej sytuacji życiowej strony, jakie wskazał odwołujący się, jest niedopuszczalne. Strona ubiegająca się o pomoc w wyniku trudności w przezwyciężeniu trudnej sytuacji osobistej, nie ma prawa (w kontekście powołanego wyżej przepisu) selektywnego wyboru, jaką pomocy przyjmuje od organu, a jaka pomoc jest jej niepotrzebna. Prawo nakłada na nią bowiem obowiązek współdziałania z organem w rozwiązaniu trudnej sytuacji życiowej. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu od powyższej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego wniósł M. K.. W uzasadnieniu skarżący wskazał, że organy administracji przekroczyły ustawowe terminy przewidziane dla rozpoznania sprawy. Zaskarżona decyzja jest nieprawidłowa i winna być uchylona, a sprawa przekazana do ponownego rozpatrzenia. W dalszej części skargi karzący wskazał jakiego rodzaju pomocy żąda argumentując, że nie ma środków do życia i ciężko choruje. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. powołując się na argumentację zawartą w decyzji organu II instancji wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga okazał się niezasadna. Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.) pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości, a zgodnie z uregulowaniem w art. 3 ust. 3 ustawy - rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Przyczyną odmowy organu I instancji przyznania pomocy społecznej, jak i utrzymania tej decyzji w mocy przez organ II instancji było stanowisko obu organów, zgodnie z którym skarżący nie współdziałał z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Wypełniona została w ten sposób norma art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych lub prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd zgodnie z którym za brak współpracy, o jakiej mowa w przepisie art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, uznać należy odmowę podjęcia szkolenia w Centrum Integracji Społecznej (por. wyr. NSA z dnia 29 stycznia 2008r., sygn. akt I OSK 516/07, Lex 470173). Kontrolując stan faktyczny ustalony przez organy administracji publicznej Sąd stwierdził, że skarżący został skierowany do Centrum Integracji Społecznej "[...]" oraz uzyskał zasiłek celowy na ten zakup biletu na dojazd do tego Centrum (k. 9 akt adm.). W odwołaniu potwierdził, że wprawdzie stawił się w Centrum, ale nie wziął udziału z zajęciach, gdyż jego zdaniem uczestnictwo w nich bardziej przyda się innym osobom bez wykształcenia i z nałogami. Skarżący jest osobą w wieku 42 lat, dotychczas nie pracującą na stałe, zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku dopiero od 6 września 2010r. Nadto posiada wykształcenie wyższe i nigdy nie podjął stałej pracy. Jest niespornym, że Centrum Integracji Społecznej pozwala osobom bezrobotnym na podjęcie zatrudnienia socjalnego, prowadzi szkolenie osób w konkretnych kierunkach, prowadzi zajęcia pozwalające osobom pozostającym bez pracy zdobyć umiejętności pozwalające na usamodzielnienie się. Działalność Centrum zmierza do tego, by osoby bezrobotne znalazły pracę i podjęły działania uniezależniające je od pomocy społecznej. Skarżący nie biorąc udziału w takich zajęciach odmówił współdziałania, co uzasadniało zastosowanie art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Oceniając zasadność odmowy przyznania świadczeń na podstawie przywołanego artykułu przez organy administracji publicznej, Sąd miał na uwadze zarówno materiał zgromadzony w sprawie, jak i postawę roszczeniową skarżącego, który domagał się pokrycia ze środków pomocy społecznej wszystkich swoich kosztów utrzymania (mediów, ubioru, butów i leków) i uznał odmowę przyznania świadczeń jako uzasadnioną. Skoro w zasadach ogólnych ustawy o pomocy społecznej ustawodawca uzależnia udzielenie pomocy od tego czy osoba o taką pomoc się zwraca nie jest w stanie przezwyciężyć trudnej sytuacji życiowej wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości, to ocenie Sądu podlega nie tylko prawidłowość przeprowadzonego postępowania administracyjnego, ale również i postawa skarżącego w tym postępowaniu. Słusznie przyjęły organy administracji, że niedopuszczalna jest odmowa uczestnictwa w zajęciach Centrum z powodu subiektywnego uznania przez skarżącego, że zajęcia są dla osób bez wykształcenia, podczas gdy on posiada wykształcenie wyższe oraz dla osób z nałogami, do których skarżący się nie zalicza. Tymczasem ze wstępnych informacji znajdujących się na stronie internetowej Centrum Integracji Społecznej w Poznaniu Stowarzyszenie Szkoła "[...]" wynika, że Centrum jest nowatorskim programem reintegracji społecznej i zawodowej. Realizuje szeroko rozumianą edukację i aktywizację zawodową. Oprócz warsztatów zawodowych Centrum oferuje edukacje ogólną, np. w zakresie metod aktywnego poszukiwania pracy, czy możliwość skorzystania z różnego rodzaju poradnictwa, a wszystko po to, by przezwyciężyć trudności samodzielnego funkcjonowania w społeczeństwie. Podkreślić należy, że ustawa o pomocy nie tylko zobowiązuje Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej do określonych, przewidzianych ustawą świadczeń, ale także przewiduje obowiązki dla osoby korzystającej z pomocy społecznej zmierzające do podjęcia co najmniej próby przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej. Postawa roszczeniowa osoby w wieku aktywności zawodowej, nie obciążonej innymi obowiązkami niż zapewnienie sobie godnej egzystencji, z wykształceniem wyższym mogła być - bez nadużycia prawa - potraktowana przez organy administracji publicznej zajmujące się pomocą społeczną, jako brak współdziałania w rozumieniu przepisu art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Nadmienić należy, że wprawdzie skarżący aktualnie uskarża się na dolegliwości zdrowotne, korzystał ze zwolnienia lekarskiego, to jednak powstały one później, po wydaniu skierowania do podjęcia zajęć w Centrum. W ocenie Sądu podniesione w skardze w tym zakresie okoliczności nie mają wpływu na prawidłowość zaskarżonych decyzji. Mając na uwadze stan niniejszej sprawy, organy administracji słusznie przyjęły, że zaistniały negatywne przesłanki uzasadniające odmowę przyznania skarżącemu świadczeń z pomocy społecznej. Skutkiem powyższego skargę należało oddalić. Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak w wyroku.