II SA/Po 29/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Drzazga (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Łaskarzewska Sędzia WSA Jakub Zieliński Protokolant st.sekr.sąd. Mariola Kaczmarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 maja 2010r. sprawy ze skargi F. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] 2009r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia dotyczącego przejęcia nieruchomości rolnej na własność Skarbu Państwa; I. Stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] 2009 r. nr [...], II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. na rzecz skarżącej kwotę 200,- (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów sądowych, III. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/ J.Zieliński /-/ B.Drzazga /-/ A.Łaskarzewska Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 29 marca 2007r. sygn. akt III SA/Po 1010/06 uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Pile z dnia [...] września 2006 r. Nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję tego organu z dnia [...] czerwca 2006 r. Nr [...] o odmowie stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Poznaniu z dnia [...] 1960 r. Nr [...], utrzymującej w mocy orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w C. z dnia [...] 1960 r. Nr [...] w przedmiocie przejęcia na własność Skarbu Państwa nieruchomości rolnej T. i L. W., położonej w [...], w powiecie [...], o pow. [...] ha, oznaczonej w KW [...] tom [...], wykaz [...]. Wskutek skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Pile, Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 16 października 2008 r. sygn. akt II OSK 1217/07 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w dniu 1 kwietnia wydał wyrok (sygn. akt III SA/Po 557/08), którym uchylił jedynie zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Pile z dnia [...] września 2006 r. Nr [...]. Po przekazaniu akt do ponownego rozpoznania w postępowaniu administracyjnym, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Pile decyzją z dnia [...] lipca 2009 r. Nr [...] odmówiło stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Poznaniu z dnia [...] 1960 r. Nr [...]. W uzasadnieniu decyzji organ w pierwszej kolejności przedstawił przebieg dotychczasowego postępowania. Następnie stwierdził, że zgodnie z art. 156 § 1 pkt 2 kpa organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Rażące naruszenie prawa zachodzi wtedy, gdy treść decyzji pozostaje w rażącej sprzeczności z przepisami prawa i gdy charakter tego naruszenia powoduje, że decyzja taka nie może być akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa. Cechą rażącego naruszenia prawa jest również to, że treść decyzji pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią zastosowanego w niej przepisu. Nie chodzi przy tym o błędy w wykładni prawa, ale o przekroczenia prawa w sposób jasny i niedwuznaczny. Po przeanalizowaniu sprawy Kolegium nie dopatrzyło się istnienia przesłanek stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium WRN w Poznaniu z dnia [...] 1960 r. W dacie wydania tego orzeczenia obowiązywał przepis art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży nieruchomości Państwowego Funduszu Ziemi oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego, który stanowił, że nieruchomości objęte we władanie Państwa i we władaniu tym pozostające w dniu 5 kwietnia 1958 r., przejmowane są na własność Państwa bez względu na ich obszar i bez odszkodowania. Zgodnie z przyjętą wykładnią tego przepisu warunkiem wystarczającym dla przejęcia nieruchomości był fakt objęcia nieruchomości we władanie Państwa przed 5 kwietnia 1958 r. i pozostawanie w tej dacie we władaniu Państwa. W niniejszej sprawie zdaniem organu bezsporne jest, że nieruchomość stanowiąca uprzednio własność L. i T. W. w dniu 5 kwietnia 1958 r. pozostawała we władaniu Państwa, gdyż nie została zwrócona po 15 czerwca 1946 r. prawowitym właścicielom. Ustalenia takiego dokonało Prezydium WRN w Poznaniu w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] 1960 r. Okoliczność tę potwierdzają zaświadczenie wydane przez Prezydium PRN w C. o przeznaczeniu nieruchomości na cele reformy rolnej oraz dokonany na jego podstawie wpis w księdze wieczystej. Ponadto Kolegium wskazało, że F. B. w istocie rzeczy nie kwestionuje faktu władania nieruchomością przez Państwo w dacie 5 kwietnia 1958 r. Z uwagi na powyższe organ stwierdził, że istniały przesłanki do przejęcia przez Państwo nieruchomości rolnej T. i L. W. położonej w [...], w powiecie [...], o pow. [...] ha. Stąd należało odmówić stwierdzenia nieważności orzeczenia o jej przejęciu przez Państwo. F. B. wniosła do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Pile wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy (zatytułowane: odwołanie). Podniosła, iż organy przeoczyły fakt, że Prezydium PRN w C. uzasadniając swoje orzeczenie o przejęciu nieruchomości dopuściło się potwierdzenia nieprawdy dotyczącego odstępstwa T. W. od narodowości polskiej. O nieprawdziwości powyższego przesądził Sąd Grodzki w C. w dniu [...] czerwca 1946 r. W ocenie odwołującej Kolegium również nie przedstawiło faktów na potwierdzenie zasadności przejęcia przedmiotowej nieruchomości, ograniczyło się bowiem jedynie do podania, że Prezydia PRN i WRN wydając swoje orzeczenia zbadały konieczne fakty. Nadto Kolegium pomija własne wcześniejsze ustalenia, z których wynika, że nieruchomość rodziców odwołującej nie była we władaniu Państwa przed 5 kwietnia 1958 r. i nie pozostawała we władaniu Państwa w tej dacie, gdyż po dokonaniu jej grabieży została rozparcelowana i nadana na własność innym osobom fizycznym. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Pile po rozpoznaniu wniosku F. B. o ponowne rozpatrzenie sprawy decyzją z dnia [...] października 2009 r. Nr [...] utrzymało w mocy własną decyzję z [...] lipca 2009 r. Uzasadniając decyzję organ stwierdził, że przejęcie na własność Państwa nieruchomości rolnej T. i L. W. nastąpiło w oparciu o obowiązujące wówczas przepisy, wobec których dziś nie ma podstaw by stwierdzić, że nastąpiło to z rażącym naruszeniem prawa. Art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży nieruchomości /.../ dopuszczał sytuację, gdy nieruchomości rolne i leśne, objęte we władanie Państwa do dnia wejścia w życie tej ustawy, przejmowane były na własność Państwa bez względu na ich obszar, jeżeli znajdowały się we władaniu Państwa lub zostały przekazane przez Państwo w użytkowanie innym osobom fizycznym lub prawnym. Z akt sprawy wynika, że w dniu 5 kwietnia 1958 r., a także wcześniej przedmiotowa nieruchomość rolna była we władaniu Państwa, co udokumentowane zostało w postępowaniu prowadzonym przez Prezydia PRN w C. i WRN w Poznaniu. Dlatego Kolegium uznało, że nie ma podstaw do stwierdzenia nieważności orzeczeń o przejęciu omawianej nieruchomości. F. B. zaskarżyła powyższą decyzję do Sądu. Skarżąca zarzuciła organowi, iż nie uczynił nic, by wyjaśnić sprawę. Jej zdaniem Kolegium ograniczyło się do powtórzenia nieprawdziwych argumentów zawartych w orzeczeniach Prezydiów Rad Narodowych. Nie zbadało dokumentów zawartych w aktach sprawy, ani nie dokonało oceny wyroku z dnia [...] czerwca 1946 r. nakazującego zwrot nieruchomości właścicielom, ani nie uwzględniono faktu nadania ziemi na własność innym osobom fizycznym. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Pile wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się uzasadniona, choć Sąd stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Kolegium z dnia [...] lipca 2009 r. z innych przyczyn niż wskazane w uzasadnieniu skargi. Wyjaśnić należy, iż dokonywana przez sąd administracyjny kontrola, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej p.p.s.a.) ogranicza się do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta polega więc na zbadaniu, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy też wskazać, iż na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a., w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Powyższe oznacza, iż Sąd kontrolując zaskarżoną decyzję nie jest związany zarzutami skargi i bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa. Oceniając powyższą sprawę, Sąd stwierdził, iż zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Pile oraz poprzedzająca ją decyzja Kolegium z dnia [...] lipca 2009r. nr [...] wydane zostały z naruszeniem przepisu art. 156 § 1 pkt 3 kpa, co prowadziło do stwierdzenia ich nieważności w oparciu o przepis art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z powołanym przepisem art. 156 § 1 pkt 3 kpa stwierdza się nieważność decyzji, która dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną. Zaznaczyć w tym miejscu należy, że decyzje administracyjne wydane przez samorządowe kolegium odwoławcze w I instancji korzystają z przymiotu ostateczności, bowiem nie przysługuje od nich odwołanie. Zgodnie zaś z art. 16 § 1 kpa decyzje, od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji, są ostateczne. Przypomnieć trzeba, że niniejsza sprawa była już przedmiotem postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym i przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Wskutek uchylenia przez Naczelny Sąd Administracyjny wyroku tutejszego Sądu z dnia 29 marca 2007 r. sygn. akt III SA/Po 1010/06, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, ponownie rozpoznając sprawę, wyrokiem z dnia 1 kwietnia 2009 r. sygn. akt III SA/Po 557/08 uwzględnił skargę F. B. i uchylił wydaną z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Pile z dnia [...] września 2006 r. Nr [...]. Tym samym punktem wyjścia organu przeprowadzającego ponownie postępowanie w sprawie, z uwzględnieniem wytycznych zawartych w wyroku Sądu z dnia 1 kwietnia 2009 r., winien być wniosek skarżącej o ponowne rozpatrzenie sprawy z dnia [...] lipca 2006r., wniesiony w dniu 31 lipca 2006 r. (k 229 akt adm.), a wydana w wyniku tego postępowania decyzja powinna odpowiadać warunkom zawartym w art. 138 k.p.a. Tymczasem po wspomnianym wyroku Sądu z dnia 1 kwietnia 2009 r., który uchylił wyłącznie zaskarżoną decyzję Kolegium z dnia [...] września 2006 r., organ ponownie wydał dwie decyzje - z dnia [...] lipca 2009 r. i zaskarżoną niniejszą skargą decyzję z dnia [...] października 2009 r. Zatem zważywszy, że decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Pile z dnia [...] czerwca 2006 r. korzysta z przymiotu ostateczności (zgodnie z art. 16 § 1 w zw. z art. 127 § 1 i 3 kpa), w ocenie Sądu, Kolegium wydając w dniu [...] lipca 2009 r. decyzję o odmowie stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium WRN w Poznaniu z dnia [...] 1960 r. rozstrzygnęło sprawę już poprzednio rozstrzygniętą inną decyzją ostateczną. Ziściła się zatem przesłanka określona w art. 156 § 1 pkt 3 kpa. Mając na uwadze, że przepis art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. nakazuje Sądowi stwierdzić nieważność decyzji, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 kpa, a przepis art. 135 p.p.s.a. pozwala sądowi zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów wydanych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, Sąd w oparciu o powołane przepisy stwierdził nieważność zarówno zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji Kolegium z dnia [...] lipca 2009 r. Sąd za konieczne uznał, by wskazać organowi, że na mocy przepisu art. 153 p.p.s.a. organ związany jest oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w orzeczeniach sądów obu instancji wydanych w niniejszej sprawie. Oznacza to, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Pile związane jest nie tylko wskazaniami niniejszego wyroku, ale też oceną prawną zawartą w wyroku tutejszego Sądu z dnia 1 kwietnia 2009 r. sygn. akt III SA/Po 557/08 oraz oceną prawną i wskazaniami Naczelnego Sądu Administracyjnego zawartymi w wyroku z dnia 16 października 2008 r. sygn. akt II OSK 1217/07. W wyroku tym zaś sąd II instancji zważył: Rozpoznając podanie o stwierdzenie nieważności orzeczeń (decyzji) Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Poznaniu z [...] 1960 r. oraz Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w C. z 14 [...] 1960 r., wydanych na podstawie art. 9 ust. 1 ustawy z 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw, związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz. U. nr 17, poz. 71 ze zm.) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Pile nie było uprawnione do badania czy przesłanki zastosowania tego przepisu w istocie miały miejsce. Było ono natomiast zobowiązane do zbadania czy organy wydające te orzeczenia ustaliły, iż przesłanki te zachodziły. Przy czym przy tym badaniu należy uwzględnić, że nie jest wystarczające powołanie się na określony przepis prawa, w tym przypadku art. 9 ust. 1 ustawy z 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw, związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego, a nawet przytoczenie jego treści. Do zastosowania normy prawa administracyjnego nie jest bowiem wystarczające ustalenie jej obowiązującej treści, ale konieczne jest też wykazanie istnienia faktów, które zgodnie z hipotezą tej normy uzasadniają jej stosowanie. Wykazanie istnienia tych faktów winno polegać na powołaniu się na nie w uzasadnieniu decyzji. Jeżeli tego nie uczyniono, to może to świadczyć, że decyzję wydano bez żadnego postępowania wyjaśniającego istnienie prawnie istotnych faktów. Taka decyzja może być uznana za wydaną z rażącym naruszeniem prawa, gdyż wydano ją, mimo że brak było faktów to uzasadniających. Przy czym zastrzec należy, że nie zawsze niewskazanie prawnie istotnych faktów w uzasadnieniu decyzji administracyjnej uzasadnia przyjęcie, że została ona wydana bez żadnego postępowania wyjaśniającego. Taki wniosek będzie niezasadny, jeżeli z akt sprawy bądź z innych okoliczności istniejących w chwili podjęcia tej decyzji wynika, że jednak postępowanie takie przeprowadzono i tylko nie dano temu właściwego wyrazu w uzasadnieniu decyzji. W takiej sytuacji decyzja jest dotknięta wadą, ale nie polegającą na rażącym naruszeniu prawa, gdyż z okoliczności wynika, że były podstawy faktyczne do jej wydania. Samorządowe Kolegium Odwoławcze miało obowiązek wyjaśnić, czy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Poznaniu oraz Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w C. wydając decyzje na podstawie art. 9 ust. 1 ustawy z 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych /.../ te fakty ustaliły i wskazały w uzasadnieniu swoich decyzji, a jeżeli nie, to czy w aktach sprawy administracyjnej są jakiekolwiek dowody świadczące o tym, że postępowanie wyjaśniające jednak przeprowadzono i w jego wyniku ustalono, że zachodziły fakty uzasadniające według hipotezy normy prawnej wynikającej z art. 9 ust. 1 ustawy z 12 marca 1958 r., przejęcie nieruchomości na własność Państwa. Teza, iż art. 9 ust. 1 ustawy z 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych /.../ nie stanowi podstawy do przejęcie na własność Państwa gruntów, które zostały przekazane innym osobom na własność, nie jest trafna. Wydaje się oczywiste, że przepis ten, skoro mówi o przejęciu na własność Państwa nieruchomości będących we władaniu Państwa, to ma zastosowanie do nieruchomości, których Państwo nie jest właścicielem. Nie jest też uzasadniona wykładnia, że omawiany przepis nie stanowi podstawy do przejęcia na własność Państwa gruntów, które zostały nadane na własność w trybie przepisów o przeprowadzeniu reformy rolnej. Wystarczy wziąć pod uwagę treść następnych przepisów ustawy z 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych /.../, mianowicie art. 10 ust. 4, który byłby zbędny, gdyby art. 9 nie miał zastosowania do nieruchomości nadanych na podstawie przepisów o reformie rolnej, a także jej tytuł, który jasno określa, że chodzi o uporządkowanie niektórych spraw związanych z reformą rolną. Zatem art. 9 ust. 1 ustawy z 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych /.../ ma zastosowanie także do nieruchomości nadanych w wyniku reformy rolnej, które po tym nadaniu z powrotem przeszły we władanie Państwa albo mimo tego nadania spod władania Państwa nie wyszły i były w jego władaniu w dniu wejścia w życie tej ustawy. Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że przy wykładni powołanych przepisów ustawy z 1958 r. nie można zrównywać władania nieruchomością z prawem jej własności. Jest bowiem oczywiste, że nieruchomością może władać osoba, która nie jest jej właścicielem. Tym samym dopuszczalne jest rozumowanie, że skoro właścicielem części nieruchomości, o którą chodzi w sprawie, w dniu 5 kwietnia 1958 r. był A. S., to mogła ona być jednocześnie we władaniu Państwa. Mając na względzie powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w pkt I. sentencji wyroku. O kosztach sądowych orzeczono w oparciu o przepis art. 200 p.p.s.a., zaś o wykonalności zaskarżonej decyzji na podstawie art. 152 p.p.s.a. /-/ J. Zieliński /-/ B. Drzazga /-/ A. Łaskarzewska