II SA/Po 291/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędziowie Sędzia WSA Ireneusz Fornalik (spr.) Asesor WSA Jan Szuma Protokolant st.sekr.sąd. Mariola Kaczmarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 grudnia 2018 r. sprawy ze skargi A.H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] lutego 2018 r. Nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego; oddala skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] lutego 2018 r., [...] po rozpatrzeniu odwołania A.H., zwanej dalej Skarżącą, utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta [...] przez Kierownika Biura Świadczeń Rodzinnych Urzędu Miasta w [...] z dnia [...] września 2017 r. w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń z Funduszu Alimentacyjnego, zwanego dalej FA. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym. Decyzją z dnia [...] października 2014 r. Prezydent Miasta [...] przyznał Skarżącej świadczenie z Funduszu Alimentacyjnego na osobę uprawnioną – A.B. (córkę Skarżącej) – w kwocie 500,00 zł miesięcznie za okres od 1 października 2014 r. do 30 września 2015 r. R.B. (były małżonek Skarżącej, zobowiązany do alimentów), w piśmie z dnia [...] lipca 2017 r. wskazał, że Skarżąca nienależnie pobierała świadczenia alimentacyjne, bowiem na bieżąco reguluje należności alimentacyjne na rzecz córki do rąk Skarżącej. Do pisma dołączył załączniki – dowody wpłat. Zaznaczył również, że wobec zmiany adresu zamieszkania i zameldowania nie wiedział o toczącym się postępowaniu. Wraz z pismem z dnia [...] września 2017 r. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w [...] przesłał oświadczenia Skarżącej w sprawie otrzymanych wpłat oraz kserokopie wpłat z adnotacją Skarżącej. W oświadczeniu Skarżąca wskazała, że jej zdaniem były małżonek sfałszował dokumenty potwierdzające przekazanie pieniędzy na kwoty [...] zł, gdyż takich pieniędzy nie otrzymała. Potwierdziła jednak szereg wpłat na kserokopiach. Prezydent Miasta [...] decyzją z dnia [...] września 2017 r. uznał świadczenia z Funduszu Alimentacyjnego na dziecko, wypłacone za okres od 1.12.2014 r. do 31.12.2014 r. w kwocie 500,00 zł wraz z odsetkami ustawowymi, od dnia 1.02.2015 r. do dnia 31.03.2015 r. w kwocie 1.000,00 zł plus odsetki ustawowe, od dnia 1.05.2015 r. do dnia 31.07.2015 r. w kwocie 1.500,00 zł wraz z odsetkami ustawowymi określając, że łączna kwota do zwrotu wynosi 3.000,00 zł wraz z odsetkami za opóźnienie naliczanymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń z FA do dnia spłaty. W uzasadnieniu organ odniósł się do oświadczenia Skarżącej i wskazał, że wypłacone Skarżącej świadczenie z FA za wskazane powyżej miesiące stanowi świadczenie nienależnie pobrane – zgodnie z art. 2 pkt 7 lit. d ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2017 r., poz. 489, ze zm.). Zgodnie z art. 23 ust. Wymienionej wyżej ustawy osoba, która pobrała nienależne świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu. Pismem z dnia [...] października 2017 r. Skarżąca wniosła odwołanie wskazując, że nie jest w stanie spłacić ww. należności, a były mąż od lutego 2017 r. nie płaci alimentów. Skarżąca wskazała również na trudną sytuację życiową. Decyzją z dnia [...] lutego 2018 r., wskazaną we wstępie, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ wskazał, że świadczenia z FA, jakie zostały wypłacone za okres wskazany w decyzji mają status częściowo nienależnie pobranych, bowiem w tym czasie zobowiązany do alimentacji wywiązywał się z nałożonego obowiązku poprzez dokonywanie stosownych wpłat, które adnotacją o przyjęciu akceptowała Skarżąca. W skardze na powyższe rozstrzygnięcie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu Skarżąca wniosła o uchylenie obu decyzji. Zarzuciła naruszenie art. 2 pkt 7 lit. d ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 489, ze zm., zwanej dalej ustawą o pomocy), art. 7, art. 75, art. 77, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257, ze zm., zwanej dalej: K.p.a.). W uzasadnieniu Skarżąca podniosła m.in., że organy nie ustaliły, czy wpłacone kwoty stanowiły alimenty z tytułu bieżących należności czy związane były z regulowaniem zaległości alimentacyjnych. Ponadto Skarżąca zakwestionowała kwestię "świadczenia nienależnie pobranego", wskazując na konieczność ustalenia istnienia świadomości takiego stanu, czego zabrakło w niniejszej sprawie. Skarżąca podkreśliła, że uprawniony może zaliczyć otrzymaną kwotę na poczet zaległości, zatem nie można uznać, że doszło do jednoczesnego otrzymania świadczeń. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302; dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Zgodnie z treścią art. 134 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Orzekanie następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Na podstawie art. 135 p.p.s.a. Sąd podejmuje środki w celu usunięcia naruszenia prawa, w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. b p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt. 2 p.p.s.a.). Skarga jako niezasadna podlega oddaleniu. Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do uznania, czy świadczenia wypłacone Skarżącej z Funduszu Alimentacyjnego za okres grudzień 2014 r., luty i marzec oraz maj, czerwiec i lipiec 2015 r. stanowią świadczenia nienależnie pobrane. Należy przy tym podkreślić, że otrzymania przedmiotowej kwoty łącznie 3.000 zł bezpośrednio od dłużnika Skarżąca nie negowała ani w toku postępowania ani w skardze. Zgodnie z art. 2 pkt 7 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 489, zwanej dalej ustawą o pomocy), ilekroć w ustawie jest mowa o nienależnie pobranym świadczeniu - oznacza to świadczenia z funduszu alimentacyjnego: a) wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części, b) przyznane lub wypłacone w przypadku świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia, c) wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia, d) wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów, e) (uchylona) Zgodnie natomiast z art. 28 ust. 1 ustawy o pomocy w okresie, w którym osoba uprawniona otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego, z kwoty uzyskanej z egzekucji od dłużnika alimentacyjnego organ prowadzący postępowanie egzekucyjne zaspokaja w następującej kolejności: 1) należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy - do ich całkowitego zaspokojenia, 2) należności powstałe z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej - do ich całkowitego zaspokojenia, 3) należności wierzyciela alimentacyjnego - do ich całkowitego zaspokojenia, 4) należności likwidatora funduszu alimentacyjnego powstałe z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na podstawie ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym - do ich całkowitego zaspokojenia - po należnościach określonych w art. 1025 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego, a przed należnościami określonymi w art. 1025 § 1 pkt 2-10 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego. Zgodnie zaś z art. 28 ust. 2 ustawy o pomocy, w przypadku gdy w okresie wypłaty świadczenia z funduszu alimentacyjnego należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej nie zostaną zaspokojone, po zaprzestaniu wypłaty świadczenia organ prowadzący postępowanie egzekucyjne zaspokaja w następującej kolejności: 1) należności wierzyciela alimentacyjnego - do wysokości zasądzonych miesięcznie świadczeń, 2) należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy - do ich całkowitego zaspokojenia, 3) należności powstałe z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej - do ich całkowitego zaspokojenia, 4) należności wierzyciela alimentacyjnego - do ich całkowitego zaspokojenia, 5) należności likwidatora funduszu alimentacyjnego powstałe z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na podstawie ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym - do ich całkowitego zaspokojenia - po należnościach określonych odpowiednio w art. 115 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a przed należnościami określonymi w art. 1025 § 1 pkt 2-10 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego. Organy administracyjne orzekające w sprawie, zgodnie z wskazanymi wyżej przepisami, musiały uwzględnić fakt, że skarżąca w okresie pobierania świadczenia z funduszu alimentacyjnego otrzymała także alimenty od dłużnika. Biorąc pod uwagę wskazaną w przepisie art. 28 ustawy kolejność zaspokajania trzeba zaznaczyć, że nie miało żadnego znaczenia to, na jaki okres strona skarżąca chce zaliczyć otrzymane bezpośrednio od dłużnika alimenty. W sensie prawnym obojętne jest, czy przekazane przez komornika środki zostaną zaliczone w poczet długu alimentacyjnego, czy też jako bieżące alimenty z aktualnego okresu czy miesiąca. Ze względu na treść 28 ustawy organ obecnie nie bada tego zagadnienia, lecz ma podstawy do uznania świadczenia za nienależne, jeżeli osoba uprawniona poza świadczeniem z funduszu otrzyma zaległe lub bieżące alimenty od dłużnika alimentacyjnego. W takiej sytuacji ziszcza się bowiem przesłanka wskazana w przywołanym wcześniej przepisie w postaci otrzymania świadczenia niezgodnie z kolejnością. Pobierając więc świadczenie z funduszu alimentacyjnego i otrzymując alimenty, skarżąca kasacyjnie znalazła się w sytuacji, którą należy zakwalifikować jako naruszenie kolejności zaspokojenia przez dłużnika alimentacyjnego wierzycieli, określonej w art. 28 przedmiotowej ustawy. Zasadnie więc organy orzekły o uznaniu świadczeń w kwocie po 500 zł za poszczególne miesiące jako nienależnie pobranych i orzekły o ich zwrocie wraz z ustawowymi odsetkami (zob. wyrok NSA z dnia 13 grudnia 2017 r., sygn. akt I OSK 533/16). Nie jest dopuszczalne zastosowanie w odniesieniu do otrzymanych od dłużnika alimentacyjnego wpłat - ogólnych, wynikających z Kodeksu cywilnego reguł. Przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 169, ze zm.) zawierają całkowitą i kompletną regulację w tym zakresie, stanowiącą lex specialis w stosunku do przepisu art. 451 KC. W aktualnym stanie prawnym właściwy organ zobligowany jest uznać świadczenie z funduszu za nienależne w rozumieniu art. 2 pkt 7 lit. d ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 489, ze zm.), jeżeli osoba uprawniona poza świadczeniem z funduszu otrzyma od komornika bądź też od osoby zobowiązanej zaległe lub bieżące alimenty. Środki uzyskane od dłużnika w pierwszej kolejności winny być przekazywane na poczet jego zobowiązania z tytułu wypłaconych zastępczo przez gminę świadczeń z funduszu, lub zaliczek alimentacyjnych, a dopiero w dalszej kolejności z tytułu należności wierzyciela. W innej sytuacji, organ ma pełne podstawy do uznania, że uprawniony uzyskał świadczenie niezgodnie z kolejnością zaspokajania należności dłużnika alimentacyjnego, określoną jednoznacznie w art. 28 ust. 1 ustawy (zob. wyroki WSA w Szczecinie z dnia 31 sierpnia 2017 r., sygn. akt II SA/Sz 747/17 oraz z dnia 27 września 2017 r., sygn. akt II SA/Sz 741/17). Organ administracji orzekający w sprawie w przedmiocie uznania za nienależnie pobrane świadczenie nie jest zobligowany do badania świadomości strony co do tego, czy wypłacane świadczenie pobierała zgodnie z przepisami prawnymi, tylko czy zaistniały przesłanki wskazane w art. 2 pkt 7 lit. a)-d) ustawy. Sąd nie stwierdził również zarzucanych przez Skarżącą naruszeń przepisów postępowania. Mając na uwadze powyższe rozważania Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.