II SA/Po 300/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elwira Brychcy Sędziowie Sędzia WSA Barbara Drzazga (spr.) Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Protokolant st. sekr. sąd. Mariola Kaczmarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 września 2019 r. sprawy ze skargi Z. G. i H. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2019 r. nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego; oddala skargę Zaskarżoną decyzją z [...] stycznia 2019 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania H. G. od decyzji Burmistrza Miasta P. z [...] czerwca 2018 r. nr [...] o odmowie przyznania pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego na pokrycie kosztów zużycia energii elektrycznej, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ wydał tę decyzję w następujących okolicznościach. H. G. pismem z [...] czerwca 2018 r. zwróciła się do Burmistrza P. o przyznanie specjalnego zasiłku celowego na pokrycie kosztów zużycia energii elektrycznej za okres III-V 2018 r. Burmistrz P. odmawiając ww. decyzją z [...] czerwca 2018 r. przyznania specjalnego zasiłku na podany cel stwierdził, że nie zaszły specjalne okoliczności uzasadniające przyznanie wnioskodawczyni pomocy. Wyjaśnił, że H. G. prowadzi wspólnie gospodarstwo z mężem Z. G., utrzymują się z jego renty wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym i jej emerytury. Wnioskodawczyni ma stwierdzoną niepełnosprawność w stopniu umiarkowanym na stałe, a jej mąż – całkowitą trwałą niezdolność do pracy oraz niezdolność do samodzielnej egzystencji. Ich dochód w maju 2018 r. wyniósł [...] zł i przekroczył kryterium dochodowe. Organ uwzględniwszy stałe wydatki wnioskodawczyni i jej męża stwierdził, że osiągany dochód pozwala na zapłatę za energię elektryczną. W odwołaniu od tej decyzji H. G. podniosła, że koszty energii elektrycznej za okres I-III 2018 r. były najwyższe i wyniosły [...] zł, a organ I instancji przyznał pomoc w kwocie [...]zł. Wskazała, że do 2017 r., pomimo przekroczenia kryterium dochodowego, uzyskiwała pomoc w formie specjalnego zasiłku celowego na kwoty [...]-350 zł na zapłacenie rachunków za energię elektryczną. Podkreśliła, że oboje z mężem są osobami niepełnosprawnymi. Koszt utrzymania mieszkania w okresie VII 2017 r. – VI 2018 r. wynosił przeciętnie [...] zł miesięcznie. P. środki przeznaczane są na jedzenie, odzież i lekarstwa. Podkreśliła, że nie płacą z mężem za podwyżkę czynszu na kwotę [...]zł, przez co właściciel lokalu wniósł pozew do sądu o zapłatę. Strona uznała decyzję za krzywdzącą. SKO w P. utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję podzieliło ocenę organu I instancji. Stwierdziło, że dwuosobowa rodzina wnioskodawczyni osiąga miesięcznie dochód netto w kwocie 2.138,74 zł i przekracza kryterium dochodowe. W związku z tym strona nie spełnia warunków uzyskania pomocy na podstawie art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1508 ze zm., dalej: u.p.s.). Kolegium przytoczyło treść art. 41 u.p.s. i wskazało, że szczególnie uzasadniony przypadek w rozumieniu tego przepisu oznacza, że tego rodzaju zasiłek należy przyznawać w sytuacji nadzwyczajnej, wyjątkowej, odbiegającej od typowych, gdy bez dokonywania wnikliwych zabiegów interpretacyjnych można ponad wszelką wątpliwość stwierdzić, że jest to sytuacja tak dotkliwa w skutkach lub tak daleko ingerująca w plany życiowe, że nie należy do zdarzeń codziennych. Chodzi przy tym o zdarzenia okazjonalne, wykraczające poza granice ludzkiej zapobiegliwości. W związku z powyższym organ odwoławczy nie dostrzegł podstaw przyznania specjalnego zasiłku celowego, gdyż przypadek strony nie należy do szczególnie uzasadnionych. Potrzeba związana z opłaceniem rachunków za elektryczność nie jest nagła, niecodzienna i niemożliwa do spełnienia własnymi siłami rodziny. Czynsz za mieszkanie strony wynosi 207,20 zł za dwa miesiące, choć strona podaje 510 zł. Opłata za elektryczność wyniosła zaś 441,62 zł. Strona nie wykazała wydatków za zakup leków (odnotowany brak faktur przy wywiadzie). Za miarodajny koszt leków przyjęto kwotę 56,29 zł. Średnie zaś miesięczne koszty utrzymania wyniosły 1.007,91 zł z czynszem. W wyliczonej kwocie zawiera się koszt zaspokojenia potrzeby podanej we wniosku. Organ zaznaczył, że nie zostało wykazane dochodzenie przez właściciela mieszkania zapłaty czynszu, a z zaświadczeń ZUS nie wynika, by emerytura lub renta były zajęte z jakiegokolwiek tytułu. Po uiszczeniu kosztów utrzymania rodzinie strony pozostaje kwota 1.130,83 zł, która z powodzeniem pokrywa miesięczny koszt żywności, czy odzieży dla dwóch osób. Wszystkie wymienione kwoty są łatwe do oszacowania, ponoszone regularnie, można je zabezpieczyć w budżecie domowym. Nie uzasadniają więc traktowania rodziny w szczególny sposób. Kolegium dostrzegło, że Państwo G. są osobami niepełnosprawnymi i ich czynności codzienne okupione są większym wysiłkiem. Nie jest to jednak sytuacja wyjątkowa i brak jest podstaw, by niepełnosprawność stała się podstawą do sfinansowania rachunków za prąd. Kolegium wzięło też pod uwagę, że organy pomoc społecznej dysponują ograniczonymi środkami i muszą je dzielić tak, aby nie zabrakło ich dla najbardziej potrzebujących. Wskazano, że rodzina strony otrzymywała wsparcie zimą 2017/2018, co nie znaczy, że ma prawo je otrzymywać na każdy wniosek. Pomoc społeczna ma na celu udzielenie wsparcia w przezwyciężeniu trudnej sytuacji życiowej, ale nie może zapewnić stałego pokrycia rachunków. Przyznanie kolejnej kwoty pomocy stronie oznaczałoby pomoc w rozmiarze nieproporcjonalnym do braków, których rodzina doświadcza. W skardze na powyższą decyzję Zdzisław i H. G. wyrazili niezadowolenie z rozstrzygnięcia i podali, że od lat są osobami niepełnosprawnymi, schorowanymi i w bardzo trudnej sytuacji życiowej. Wnieśli o przyznanie pełnomocnika z urzędu. W odpowiedzi SKO w P. wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wyznaczony dla skarżących pełnomocnik z urzędu w piśmie z 11 lipca 2019 r. wniósł o niewyznaczanie terminu rozprawy w okresie 1-31 sierpnia br. oraz o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania skarżących na okoliczność ich sytuacji zdrowotnej i materialnej. W kolejnym piśmie z 25 lipca br. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, zarzucając organom naruszenie art. 41 u.p.s. poprzez jego błędną wykładnię oraz przepisów postępowania poprzez dokonanie oceny materiału dowodowego wbrew regułom wynikającym z art. 80 k.p.a. Wskazał, że organy błędnie uznały, że niepełnosprawność skarżących nie jest sytuacją wyjątkową, która uzasadnia przyznanie im żądanej pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem sprawy jest odmowa przyznania specjalnego zasiłku celowego H. G. na pokrycie kosztów zużycia energii elektrycznej (na kwotę 441,62 zł). Materialnoprawną podstawą wydanych w sprawie decyzji był przepis art. 41 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1508 ze zm., dalej: u.p.s.), zgodnie z którym w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że szczególne przypadki, o których mowa w tym przepisie muszą być wyraziste i odbiegające od sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy przy spełnianiu kryterium dochodowego z art. 8 ust. 1 u.p.s. (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 4 listopada 2009 r., IV SA/Po 470/09, dostępny na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Szczególne przypadki, o jakich mowa w art. 41 u.p.s., muszą być tak wyraziste i odbiegające od sytuacji osób spełniających kryterium dochodowe, że uzasadniają przyznanie tej szczególnej pomocy, co w konsekwencji prowadzi do zrównania sytuacji osób osiągających dochody przekraczające przyjęty przez ustawodawcę próg dochodowy z sytuacją osób, które takich dochodów nie uzyskują (por. wyrok WSA w Gliwicach z dni 15 kwietnia 2008 r., IV SA/GL 155/07, dostępny j.w.). O tym zaś, czy mamy do czynienia ze "szczególnie uzasadnionym przypadkiem" każdorazowo rozstrzyga organ orzekający w sprawie, po rozważeniu wszystkich istotnych okoliczności, w oparciu o wszechstronnie zebrany materiał dowodowy (wyrok NSA z dnia 4 listopada 2008 r., I OSK 1910/07, dostępny j.w.). Dokonywana przez Sąd w niniejszej sprawie kontrola decyzji uznaniowej ogranicza się do zbadania jej zgodności z prawem. Sąd ustalić ma jedynie, czy dopuszczalne było wydanie decyzji danej treści, czy organ przy wydawaniu decyzji nie przekroczył granic uznania i czy właściwie uzasadnił rozstrzygnięcie. Podejmując decyzję uznaniową organ administracji ma obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela, stosownie do art. 7 k.p.a., jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny, ani nie przekracza to możliwości finansowych organu administracji publicznej wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków pieniężnych. W ocenie Sądu organom orzekającym w przedmiotowej sprawie nie można zarzucić naruszenia postępowania i dowolności orzekania (art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.), jak i naruszenia art. 41 u.p.s. Organy nie zakwestionowały trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej skarżących – małżeństwa Państwa G. . Dostrzegły, iż skarżąca jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym na stałe, emerytką, a jej mąż ma trwałą niezdolność do pracy i niezdolność do samodzielnej egzystencji i z tego tytułu jest rencistą. Organy prawidłowo stwierdziły, że dochód skarżących wynosi co miesiąc łącznie 1.922,90 zł i przekracza kryterium dochodowe. Tym samym wykluczona była pomoc w formie zasiłku celowego (art. 39 w zw. z art. 8 u.p.s.). Kolegium w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przedstawiło też rzetelnie comiesięczne koszty utrzymania skarżących, wskazując, że wyniosły one łącznie 1.007,91 zł. Oznacza to, że skarżącym pozostaje kwota 1.130,83 zł za resztę potrzeb, w tym na żywność, zakup odzieży. Organ zaznaczył, że do stałych wyliczonych kosztów utrzymania rodziny skarżących zaliczył również koszty energii elektrycznej (żądana pomoc na kwotę 441,62 zł). Zdaniem Sądu uzasadnienie zaskarżonej decyzji i ocena zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie nosi cech dowolności i jest rzetelna. Kolegium wyjaśniło bowiem, dlaczego jego zdaniem sytuacja, w której znajdują się skarżący nie jest na tyle wyjątkowa, by przyznać specjalny zasiłek celowy. Dostrzeżono trwałą niepełnosprawność skarżących, która wiąże się z oczywistymi trudnościami. Jednocześnie wskazano, że dochody skarżących (emerytura i renta z dodatkiem pielęgnacyjnym) oraz koszty utrzymania cechuje pewna stabilność. W związku z tym nie można było uznać, iż skarżący nagle znaleźli się w sytuacji nadzwyczajnej, trudnej do przewidzenia, która powoduje, że nie mogą z własnych środków zaspokoić swych potrzeb. Z uzyskiwanych świadczeń emerytalno-rentowych, choć skromnych, mogli oni zabezpieczyć niezbędną kwotę na pokrycie kosztów energii elektrycznej. Świadczy o tym różnica pomiędzy niezbędnymi wydatkami a dochodami. Rację ma też Kolegium stwierdzając, że raz przyznana pomoc w formie specjalnego zasiłku celowego nie oznacza, że następnie każdorazowo organ pomocy społecznej zobowiązany jest udzielać stronie wsparcia w tej postaci. W kolejnym okresie, organ pomocy społecznej, dysponując określonym, ograniczonym budżetem na te cele i konkretną ilością wniosków beneficjentów, winien rozważyć, komu taką pomoc przyznać. Zasada subsydiarności pomocy społecznej wyrażona w art. 2 ust. 1 u.p.s. ma na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Skarżący zaś w ramach posiadanych środków, pomimo braku możliwości zwiększenia swych dochodów ze względu na stały stan niepełnosprawności, w okresie, w którym wnosili o pomoc byli w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową polegającą na poniesieniu wydatków związanych z zapłaceniem rachunku za energię elektryczną (wystawionego na nazwisko M. G., zamieszkałego pod tym samym adresem co skarżący). Reasumując, Sąd uznał za wyczerpujące wyjaśnienia organów orzekających i dlatego na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.) skargę oddalił.