II SA/Po 3009/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Paweł Miładowski Sędziowie Sędzia WSA Bożena Popowska As.sąd. Danuta Rzyminiak-Owczarczak Protokolant referent – stażysta Marcin Kubiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 marca 2005 r. sprawy ze skargi R.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...]. z [...] r. nr [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz skarżącego R. K. kwotę [...] ( [...] ) złotych tytułem zwrotu kosztów sądowych, 3. określa, że zaskarżona decyzja podlega wykonaniu. /-/ D.Rzyminiak-Owczarczak /-/ P.Miładowski /-/ B.Popowska JFS Wnioskiem z dnia [...] r. R. K. wystąpił do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. W.. o przyznanie pomocy na zakup środków czystości, żywności, odzieży oraz obuwia. W uzasadnieniu wniosku R. K. wyjaśnił, iż znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, ciąży na nim obowiązek alimentacyjny w wysokości [...] zł miesięcznie, a będąc zarejestrowany od ponad roku jako osoba bezrobotna, nie otrzymał propozycji zatrudnienia. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] działający z upoważnienia Rady Miasta i Gminy K. W.. Kierownik Miejsko Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. przyznał R. K. zasiłek celowy w wysokości [...] zł na zakup żywności oraz środków czystości. Jako podstawę prawną decyzji organ powołał przepisy ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 1998 r. Nr 64 poz. 414 ze zm.), a w jej uzasadnieniu wyjaśnił, iż na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego oraz załączonej do wniosku dokumentacji ustalono, że skarżący mieszka wraz z rodzicami lecz prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe oraz, że nie uzyskuje żadnych dochodów, bowiem jest osobą bezrobotną. Organ I instancji wyjaśnił ponadto, iż szczupłość środków finansowych, jakimi dysponuje, nie pozwala na przyznanie zasiłku w wyższej kwocie. Składając odwołanie od powyższej decyzji skarżący zwrócił się o przyznanie pomocy w wyższej wysokości oraz ponowił żądanie przyznania pomocy na zakup żywności, środków czystości, odzieży oraz obuwia, a dodatkowo na zakup opału oraz sfinansowanie kosztów przejazdu środkami komunikacji publicznej w ramach poszukiwań pracy. Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. zaskarżoną decyzję utrzymało w mocy, w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia podkreślając uznaniowy charakter zasiłków celowych, możliwości finansowe organów pomocy społecznej oraz charakter pomocy społecznej, która powinna w miarę możliwości doprowadzić do usamodzielnienia osób i rodzin. Zdaniem organu II instancji domaganie się przyznania pomocy na enumeratywnie wyliczone potrzeby nie jest uzasadnione, bowiem organu pomocy społecznej obowiązane są udzielać pomocy wielu rodzinom, które znajdują się w dużo gorszej sytuacji materialnej i życiowej aniżeli skarżący. W skardze na powyższą decyzję R. K. wniósł o jej uchylenie, żądając przyznania pomocy w wysokości minimum socjalnego oraz dodatkowo podnosząc, iż jest osobą aktywnie poszukującą pracy, co zmusza go do wyjazdów poza K. i wiąże się z dodatkowymi kosztami, lecz w świetle czego nie można obarczać go winą za pozostawanie bez pracy. Na rozprawie w dniu [...] r. skarżący dodatkowo wyjaśnił, iż w [...] r. występował z wieloma wnioskami o przyznanie pomocy, najczęściej otrzymywał po [...] zł, lecz na odzież i obuwie pomocy nie otrzymał. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. wniosło o jej oddalenie, w całości podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga okazała się zasadną. Zgodnie z treścią art. 3 § 1 i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) sądowa kontrola decyzji administracyjnych polega wyłącznie na ocenie ich legalności, tj. zgodności z przepisami prawa materialnego i procedury administracyjnej. Jednocześnie, w myśl art. 135 ww. ustawy, sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do wszystkich aktów lub czynności wydanych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia. Sąd kontroluje legalność nie tylko zaskarżonej decyzji organu II instancji, ale także m.in. poprzedzającej jej decyzji, wydanej w I instancji. W ramach tej kontroli rzeczą Sądu było rozważenie, czy faktycznie organ pierwszej instancji nie dysponował niezbędnymi środkami finansowymi do przyznania skarżącemu zasiłku celowego w wyższej wysokości. Organy obu instancji w uzasadnieniu swoich decyzji wysokość przyznanej pomocy uzasadniały brakiem środków finansowych. Wychodząc z tego założenia podkreślić przede wszystkim trzeba, że okoliczność dotycząca ograniczonych możliwości płatniczych organu pomocy społecznej powinna jednoznacznie wynikać z ustaleń czynionych w wydawanej przez niego decyzji. Samo stwierdzenie braku takich środków jest niewystarczające, bowiem organ prowadzący postępowanie ma obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w takim stopniu, ażeby należycie ustalić stan faktyczny, tj. zgodnie z rzeczywistością (art. 7 i 77 k.p.a.). Powyższy obowiązek dotyczy zatem nie tylko ustalenia przesłanek, jakie powinna spełniać osoba zainteresowana w świetle przepisów ustawy o pomocy społecznej, ażeby przyznać jej świadczenie, ale również i postępowania wyjaśniającego dotyczącego pozostałych okoliczności, decydujących o zakresie lub odmowie przyznania pomocy. Ustalenie organów obu instancji, że Miejsko Gminy Ośrodek Pomocy Społecznej w K.W. nie dysponuje odpowiednimi środkami finansowymi na wypłatę świadczeń o charakterze fakultatywnym, nie znalazło zaś potwierdzenia w materiale dowodowym sprawy i jest jedynie ogólnikowym stwierdzeniem bez jakiegokolwiek poparcia dowodowego. W tej sytuacji zwrócić trzeba uwagę, że przepisy postępowania administracyjnego wskazują formę, jakiej powinien odpowiadać akt administracyjny. W tym zakresie obowiązuje art. 107 k.p.a., który nakłada na wszystkie organy administracji publicznej obowiązek zachowania określonych wymagań. Niezachowanie tych wymagań powoduje dotknięcie decyzji wadami o zróżnicowanym ciężarze gatunkowym. Do takich wad zaliczyć należy między innymi wadliwość uzasadnienia decyzji, polegającej na tym, że organ nie wskazał dowodów, na podstawie których ustalił fakty, będące podstawą rozstrzygnięcia (art. 107 § 3 k.p.a.). Stosownie do art. 32 ust. 1 i 2 wyżej powołanej ustawy o pomocy społecznej w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby życiowej może zostać przyznany zasiłek celowy, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów leków i leczenia, remontu mieszkania, opału i odzieży. Przedmiot postępowania administracyjnego podany we wniosku skarżącego z dnia [...] r. co do potrzeb, które miałyby być zaspokojone z pomocy w formie zasiłku celowego, nie jest tożsamy z zakresem potrzeb, o których mowa w decyzjach organów pierwszej i drugiej instancji. We wniosku, a następnie w odwołaniu, skarżący podał, że oprócz potrzeb w zakresie żywności oraz środków czystości, oczekuje przyznania pomocy na odzież oraz obuwie, a w odwołaniu dodatkowo, że potrzebuje środków na zakup węgla oraz sfinansowanie kosztów dojazdów w celu poszukiwania pracy. Natomiast organy obu instancji ograniczyły się tylko do kwestii żywności oraz środków czystości, nie ustosunkowując się w żadnym zakresie do pozostałych wymienionych potrzeb, tym samym ograniczając, wbrew obowiązującym przepisom, zakres żądania strony. Nadto z uzasadnienia decyzji organu odwoławczego wynika, że organ ten wbrew przysługującym mu uprawnieniom do załatwienia sprawy (odwołanie powoduje dewolucję kompetencji) według własnej oceny przesłanek merytorycznych i prawnych, ograniczył się do oceny zgodności z prawem decyzji organu pierwszej instancji, mimo iż działał w trybie odwoławczym, a nie w trybie nadzoru. Jednocześnie organ II instancji nie mógł rozstrzygnąć sprawy merytorycznie w zakresie nie rozstrzygniętym przez organ I instancji, ponieważ ustawa o pomocy społecznej sposób rozstrzygnięcia sprawy przyznania zasiłku celowego pozostawia uznaniu organu samorządowego, orzekającego w I instancji. Z tych względów koniecznym stało się uchylenie decyzji organów obu instancji. Zgodnie z art. 2 ust. 1 wyżej powołanej ustawy o pomocy społecznej celem pomocy społecznej jest zaspokajanie niezbędnych potrzeb życiowych osób i rodzin oraz umożliwianie im bytowania w warunkach odpowiadających godności człowieka, przy czym według wskazań art. 2 ust. 4, potrzeby osoby i rodziny korzystającej z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej Państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie ponieść wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia. Pomoc ta przyznawana jest w różnej formie i zakresie, określonym w art. 10 i 11 ustawy w formie świadczeń pieniężnych, których przyznanie uzależnione jest od spełnienia warunków. Decyzja ta ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ przyznający zasiłek nie jest zobowiązany do spełnienia wszelkich żądań strony, która musi liczyć się z tym, że rozmiar przyznanego zasiłku będzie różny od tego, który określił we wniosku. Jednocześnie przepisy ustawy o pomocy społecznej nie dają podstaw do porównania przyznanego zasiłku celowego z ustaloną przez GUS tzw. najniższą krajową, stąd żądanie przyznania pomocy w tej wysokości, choć ma uzasadnienie w sytuacji życiowej skarżącego, może zostać rozpatrzone odmownie, a zarzut skargi dotyczący obowiązku przyznawania pomocy w wysokości minimum socjalnego, należy uznać za chybiony. Z wymienionych przyczyn na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) w zw. z art. 97§ 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1271 z późniejszymi zmianami), należało uwzględnić skargę i uchylić zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. z dnia [...] r. nr [...]. O kosztach orzeczono na zasadzie art. 200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przepis art. 152 tej ustawy zastosowano wobec przyznania pomocy w zakresie żywności oraz środków czystości. Rozpoznając sprawę ponownie organ pomocy społecznej orzekający zobowiązany jest rozpatrzyć wniosek skarżącego z dnia [...] r. w pozostałym zakresie, tj. żądania przyznania pomocy na zakup obuwia oraz odzieży, jak również wykazać jakimi środkami na pomoc społeczną dysponuje oraz jakie ma w tym zakresie potrzeby. /-/ D. Rzyminiak-Owczarczak /-/ P.Miładowski /-/B. Popowska jfs